Samenvatting richtlijnenen jneeugdhulg en recht
InHolland. Minor jeugd, leerjaar 2018-2019
Inhoud
Richtlijnen jeugdhulp..............................................................................................................................1
Multiprobleemgezinnen.....................................................................................................................1
Contextuele methodieken..................................................................................................................7
Autiisme..............................................................................................................................................9
ADHD................................................................................................................................................17
Ernistige gedragisproblemen..............................................................................................................20
Recht....................................................................................................................................................23
Drang................................................................................................................................................23
Dwang...............................................................................................................................................24
Verblijf buiten huiis...........................................................................................................................30
Minderjarigen en adoleiscenten in het istrafrecht.............................................................................33
Richtlijnen jeugdhulp
Multiprobleemgezinnen
Hoofdstuk 3, 4, 5, 6 en 7 van de complete richtlijn van Multprooleemgezinnen
Je kunt een multprooleemgezin herkennen en defniiren.
Je heot kennis van de uitgangspunten van goed genoeg ouderschap
Je kent de richtlijnen voor het opstellen van een gezinsplan
Je heot kennis van interventes en hun werkzame factoren oij het werken met complexe/
multprooleemgezinnen.
Multigrobleemgezin (H3)p: een multiprobleemgezin iis een gezin van minimaal een ouder en een kind
dat langdurig kampt met een combinatie van isociaal-economiische en pisychoisociale problemen
Baartman (1988). Gheisquière (1993) voegt hieraan toe: de betrokken hulpverleneris vinden dat het
gezin weerbaristig iis voor hulp.
- Overbelaist door vele problemen.
- Moeilijk bereikbaar, mijden hulpverlening of zoeken juiist veelvuldig op.
- Stellen geen duidelijke hulpvraag.
- Hardnekkige problemen die moeilijk te veranderen zijn. Dit betekent niet dat zij geen hulp
willen aanvaarden, het lukt niet.
- Onmachtig, vaak teleurgeisteld door vele hulp die weinig heef opgeleverd.
- Marginaliiseerde gezinnen: vallen buiten de maatischappelijke boot.
- De wijze van communiceren wijkt af van wat maatischappelijk gangbaar iis.
Bodden en Devokic (2010) istellen dat een multiprobleemgezin op minimaal zeis van de volgende
zeven domeinen langdurige problemen ervaart (en per domein minimaal 1 factor):
1
, 1. Kindfactoren: pisychiische of pisychoisociale problemen incluisief ontwikkelingisproblemen,
gedragisproblemen, pisychoisomatiische problemen en verislavingen; cognitieve problemen (zoalis laag
IQ en leerproblemen) en veristandelijke handicapis; islachtofer of getuige van miishandeling,
miisbruik, verwaarlozing of huiiselijk geweld.
2. Ouderfactoren: pisychiische of pisychoisociale problemen incluisief pisychoisomatiische problemen,
gedragisproblemen (agreisisie en crimineel gedrag) en verislaving; cognitieve problemen (laag IQ) en
veristandelijke handicapis; islachtofer, getuige of dader van miishandeling, miisbruik, verwaarlozing of
huiiselijk geweld.
3. Opvoedingsfactoren: onvoldoende of inconisiistente opvoedingisistrategieën; pedagogiische
onmacht; weinig conisiistentie; weinig reisponisiviteit; veel harde diiscipline; afwijzing; gebrek aan
gedragiscontrole; veel pisychologiische controle; onveilige hechting.
4. Gezinsfunctoneren: relatieproblemen; conlicten; communicatieproblemen; weinig coheisie; veel
externe locuis of control; geen organiisatie.
5. Contextuele factoren: meerdere negatieve levenisgebeurteniisisen; fnanciële problemen; lage
isociaal-economiische istatuis.
6. Sociaal netwerk: veristoord of gebrek aan isociaal netwerk; conlicten met buurtbewoneris en
vrienden.
7. Hulpverlening: lange geischiedeniis van hulpverlening; uithuiisplaatising.
De term multiprobleemgezin isluit aan bij individualiisering. Volgenis Baartman iis het onjuiist de
complexiteit van de problematiek in deze gezinnen te herleiden tot individuele tekorten. Maar even
onjuiist iis het deze te herleiden tot de ongunistige omistandigheden waarin de gezinnen leven. Beide
zijn van belang en hebben hun invloed.
- combinatie individualiisering en ongunistige omistandigheden.
Er zijn pisychoisociale problemen: geweld, opvoedproblemen, intergenerationele overdracht,
verislaving, alleenistaand ouderischap, tienerzwangerischap, veristandelijke beperking,
gedragisproblemen, depreisisie.
Problemen zijn:
- Multidimensionaal: met verischillende kanten, alleis wat er mee te maken heef.
- Multi causaal: wat zijn de oorzaken? Met meerdere oorzaken.
- Problemen beïnvloeden elkaar op verischillende niveauis (problemen van gezinisleden, tuisisen
gezinisleden onderling, tuisisen gezinisleden en de omgeving, en tuisisen het gezin en de
hulpverlening).
- De problemen veristerken en kenmerken elkaar: ze houden elkaar in istand en lokken elkaar
uit (Schout, 2010). Het aantal riisicofactoren bepaalt de kanis dat er problemen optreden. De
kanis op aanwezigheid van een probleem iis isubistantieel groter wanneer er isprake iis van
cumulatie (opeenistapeling) van 4 riisicofactoren bij of in de directe omgeving van de
jeugdige.
Goed genoeg ouderschag: Naaist baisiisbehoefen alis lichamelijke verzorging, voeding en beischerming
hebben jeugdigen drie emotionele behoefen, namelijk (1) liefde, zorg en verbinteniis, (2) controle en
het conisiistent istellen van grenzen, en (3) het istimuleren van de ontwikkeling. Samengevat defniëren
De Vrieis en collega’is (2005) goed genoeg ouderischap alis ouderischap dat kinderen voldoende
onderisteunt in hun ontwikkeling.
Draagkracht en draaglaist in balanis.
2
,1e domein: Gezondheid en fyisieke verischijning, cognitieve ontwikkeling, emotionele ontwikkeling en
gedrag, identiteit, gezinis- en isociale relatieis, isociale preisentatie, zelfredzaamheid.
2e domein: Baisale verzorging, garanderen veiligheid, emotionele warmte, istimuleren, regelis en
grenzen, istabiliteit.
3e domein bredere gezinis- en omgevingisfactoren. Gezinsgeschiedenis en functoneren: relatieis,
ervaringen, functioneren gezin, eigenischappen ouderis. Familie: wie zijn deel van de bredere familie?
Wie zijn daarin afwezig? Relatieis met de bredere familie? Welke impact heef de familie op de
jeugdige en het gezin? Woning: oaisiisfaciliteiten aanwezig? En voorzieningen die paisisen bij de leefijd
en de ontwikkeling van de jeugdige en andere huiisgenoten? Werk (efect jeugdige). Inkomsten: iis er
voldoende geld om in de behoefen van de jeugdige en het gezin te voorzien? Sociale integrate van
het gezin. Gemeenschapsoronnen: voorzieningen.
Goed genoeg ouderischap kun je beoordelen aan de hand van onderistaande punten:
1. Adequate verzorging
2. Veilige fyisieke directe omgeving
3. Afectief klimaat: emotionele beischerming, isteun en begrip geven, veilige hechting.
4. Onderisteunende lexibele opvoedingisistructuur: regelmaat, istimulering, grenzen, controle
uitoefenen. Jeugdige: wenisen, vrijheid, experimenteren, verantwoordelijkheid.
5. Adequaat voorbeeldgedrag door ouderis: normen en waarden.
6. Intereisise.
7. Continuïteit in opvoeding en verzorging, toekomistperispectief: De jeugdige heef vertrouwen
in de aanwezigheid van de ouderis en ervaart een toekomistperispectief.
8. Veilige fyisieke wijdere omgeving: buurt en omgeving.
9. Reispect.
10. Sociaal netwerk
11. Educatie.
12. Omgang met leefijdgenoten.
13. Adequaat voorbeeldgedrag in de isamenleving.
14. Stabiliteit in levenisomistandigheden, toekomistperispectief: De omgeving waarin de jeugdige
leef, verandert niet onvoorzien en onverwachtis. Veranderingen komen aangekondigd en er
wordt rekening gehouden met de jeugdige. Perisonen met wie de jeugdige zich identifceert
en die onderisteuning bieden zijn continu beischikbaar. De isamenleving biedt mogelijkheden
en een toekomistperispectief (Zijlistra, 2012).
3
, Richtlijnenen gezinsglan (H4p
Gezamenlijk gezinisplan zorgt voor isamenhang en istructuur en istuurt het benodigde
veranderingisproceis in het gezin (Hermannis et al., 2012).
Het plan:
- Iis integraal; het omvat de verischillende domeinen waar het gezin problemen heef. Hierdoor
worden problemen in isamenhang bezien en aangepakt.
- Beistaat uit concrete, duidelijke doelen. Gezin wordt betrokken bij ischrijven van doelen.
De gezinisleden, de betrokken menisen uit het netwerk van het gezin en de betrokken hulpverleneris
vormen een team dat het plan gezamenlijk uitvoert.
Analyise -> plan
Rondetafelgeisprek/ Eigen Kracht Conferentie: Een manier om vanuit een gezamenlijke analyise tot
een plan te komen iis door met de gezinisleden en alle betrokken inistantieis, hulpverleneris en menisen
uit het isociale netwerk van het gezin om de tafel te gaan ziten. Het volgende wordt beisproken:
Problematiek en achtergrond, wat gaat goed, hulpvraag, onderisteunen bij opistellen doelen,
afispraken over wie wat gaat doen.
Doelen
Het formuleren van concrete en heldere doelen kan istreisis bij gezinnen helpen verminderen en
gezinnen het gevoel geven (weer) controle te kunnen uitoefenen (Slot et al., 2002). De kanis dat
doelen behaald worden iis groter alis het gezin zelf doelen opistelt en alis het doel belangrijk iis voor het
gezin (Berg, 2000; Dekkeris et al., 2011). Ook dient het gezin het gevoel te hebben dat het doel ook
echt te bereiken iis. Het blijkt dan ook goed te zijn om niet met lange termijndoelen, maar juiist met
concrete korte termijndoelen te werken (zie Van Yperen & Van der Steege, 2006).
- Maak onderischeid tuisisen de perisoonlijke doelen van het gezin en de maatischappelijke
doelen. Schep helderheid over het verischil tuisisen die doelen.
- Ga een goede dialoog aan met het gezin. Geef het gezin de ruimte in die dialoog, maar durf
ook leiding te nemen en kenniis in te brengen.
- Sluit aan bij het motivatieistadium waarin het gezin zich bevindt.
- Probeer zo veel mogelijk expliciet conisenisuis te krijgen over de doelen. Daarnaaist geldt dat
ieder in het hulpverleningisproceis zijn eigen doelen mag hebben, zolang dat maar duidelijk iis
en de doelen elkaar niet tegenwerken.
- Laat de gezinisleden voor de doelen zo veel mogelijk hun eigen woorden kiezen. Vermijd
onnodig vakjargon.
- Zet doelen in een hiërarchie. Door te werken met tuisisendoelen en werkpunten kan met
kleine istappen gewerkt worden aan de te bereiken eindisituatie.
- Kijk goed of er doelen nodig zijn die betrekking hebben op nog voorliggende diagnoistiische
of informatieve vragen of de voorwaarden van de hulpverlening, zoalis motivatie. Of dat er
al hulpdoelen in engere zin mogelijk zijn, de ‘echte hulpverleningisdoelen’.
- Formuleer de doelen zo SMART mogelijk.
- Verzamel goede voorbeelden van veelgeistelde doelen binnen een behandelmodule die alis
inispiratie kunnen dienen.
- Houd de hulp eenvoudig en overzichtelijk. Zorg ervoor dat er geen waislijist van doelen
ontistaat, istel bij voorkeur maximaal vijf doelen. Bij gezinisleden met een lichte
veristandelijke beperking iis het veristandig het aantal doelen waaraan tegelijk gewerkt wordt
zelfis te beperken tot maximaal drie.
4
InHolland. Minor jeugd, leerjaar 2018-2019
Inhoud
Richtlijnen jeugdhulp..............................................................................................................................1
Multiprobleemgezinnen.....................................................................................................................1
Contextuele methodieken..................................................................................................................7
Autiisme..............................................................................................................................................9
ADHD................................................................................................................................................17
Ernistige gedragisproblemen..............................................................................................................20
Recht....................................................................................................................................................23
Drang................................................................................................................................................23
Dwang...............................................................................................................................................24
Verblijf buiten huiis...........................................................................................................................30
Minderjarigen en adoleiscenten in het istrafrecht.............................................................................33
Richtlijnen jeugdhulp
Multiprobleemgezinnen
Hoofdstuk 3, 4, 5, 6 en 7 van de complete richtlijn van Multprooleemgezinnen
Je kunt een multprooleemgezin herkennen en defniiren.
Je heot kennis van de uitgangspunten van goed genoeg ouderschap
Je kent de richtlijnen voor het opstellen van een gezinsplan
Je heot kennis van interventes en hun werkzame factoren oij het werken met complexe/
multprooleemgezinnen.
Multigrobleemgezin (H3)p: een multiprobleemgezin iis een gezin van minimaal een ouder en een kind
dat langdurig kampt met een combinatie van isociaal-economiische en pisychoisociale problemen
Baartman (1988). Gheisquière (1993) voegt hieraan toe: de betrokken hulpverleneris vinden dat het
gezin weerbaristig iis voor hulp.
- Overbelaist door vele problemen.
- Moeilijk bereikbaar, mijden hulpverlening of zoeken juiist veelvuldig op.
- Stellen geen duidelijke hulpvraag.
- Hardnekkige problemen die moeilijk te veranderen zijn. Dit betekent niet dat zij geen hulp
willen aanvaarden, het lukt niet.
- Onmachtig, vaak teleurgeisteld door vele hulp die weinig heef opgeleverd.
- Marginaliiseerde gezinnen: vallen buiten de maatischappelijke boot.
- De wijze van communiceren wijkt af van wat maatischappelijk gangbaar iis.
Bodden en Devokic (2010) istellen dat een multiprobleemgezin op minimaal zeis van de volgende
zeven domeinen langdurige problemen ervaart (en per domein minimaal 1 factor):
1
, 1. Kindfactoren: pisychiische of pisychoisociale problemen incluisief ontwikkelingisproblemen,
gedragisproblemen, pisychoisomatiische problemen en verislavingen; cognitieve problemen (zoalis laag
IQ en leerproblemen) en veristandelijke handicapis; islachtofer of getuige van miishandeling,
miisbruik, verwaarlozing of huiiselijk geweld.
2. Ouderfactoren: pisychiische of pisychoisociale problemen incluisief pisychoisomatiische problemen,
gedragisproblemen (agreisisie en crimineel gedrag) en verislaving; cognitieve problemen (laag IQ) en
veristandelijke handicapis; islachtofer, getuige of dader van miishandeling, miisbruik, verwaarlozing of
huiiselijk geweld.
3. Opvoedingsfactoren: onvoldoende of inconisiistente opvoedingisistrategieën; pedagogiische
onmacht; weinig conisiistentie; weinig reisponisiviteit; veel harde diiscipline; afwijzing; gebrek aan
gedragiscontrole; veel pisychologiische controle; onveilige hechting.
4. Gezinsfunctoneren: relatieproblemen; conlicten; communicatieproblemen; weinig coheisie; veel
externe locuis of control; geen organiisatie.
5. Contextuele factoren: meerdere negatieve levenisgebeurteniisisen; fnanciële problemen; lage
isociaal-economiische istatuis.
6. Sociaal netwerk: veristoord of gebrek aan isociaal netwerk; conlicten met buurtbewoneris en
vrienden.
7. Hulpverlening: lange geischiedeniis van hulpverlening; uithuiisplaatising.
De term multiprobleemgezin isluit aan bij individualiisering. Volgenis Baartman iis het onjuiist de
complexiteit van de problematiek in deze gezinnen te herleiden tot individuele tekorten. Maar even
onjuiist iis het deze te herleiden tot de ongunistige omistandigheden waarin de gezinnen leven. Beide
zijn van belang en hebben hun invloed.
- combinatie individualiisering en ongunistige omistandigheden.
Er zijn pisychoisociale problemen: geweld, opvoedproblemen, intergenerationele overdracht,
verislaving, alleenistaand ouderischap, tienerzwangerischap, veristandelijke beperking,
gedragisproblemen, depreisisie.
Problemen zijn:
- Multidimensionaal: met verischillende kanten, alleis wat er mee te maken heef.
- Multi causaal: wat zijn de oorzaken? Met meerdere oorzaken.
- Problemen beïnvloeden elkaar op verischillende niveauis (problemen van gezinisleden, tuisisen
gezinisleden onderling, tuisisen gezinisleden en de omgeving, en tuisisen het gezin en de
hulpverlening).
- De problemen veristerken en kenmerken elkaar: ze houden elkaar in istand en lokken elkaar
uit (Schout, 2010). Het aantal riisicofactoren bepaalt de kanis dat er problemen optreden. De
kanis op aanwezigheid van een probleem iis isubistantieel groter wanneer er isprake iis van
cumulatie (opeenistapeling) van 4 riisicofactoren bij of in de directe omgeving van de
jeugdige.
Goed genoeg ouderschag: Naaist baisiisbehoefen alis lichamelijke verzorging, voeding en beischerming
hebben jeugdigen drie emotionele behoefen, namelijk (1) liefde, zorg en verbinteniis, (2) controle en
het conisiistent istellen van grenzen, en (3) het istimuleren van de ontwikkeling. Samengevat defniëren
De Vrieis en collega’is (2005) goed genoeg ouderischap alis ouderischap dat kinderen voldoende
onderisteunt in hun ontwikkeling.
Draagkracht en draaglaist in balanis.
2
,1e domein: Gezondheid en fyisieke verischijning, cognitieve ontwikkeling, emotionele ontwikkeling en
gedrag, identiteit, gezinis- en isociale relatieis, isociale preisentatie, zelfredzaamheid.
2e domein: Baisale verzorging, garanderen veiligheid, emotionele warmte, istimuleren, regelis en
grenzen, istabiliteit.
3e domein bredere gezinis- en omgevingisfactoren. Gezinsgeschiedenis en functoneren: relatieis,
ervaringen, functioneren gezin, eigenischappen ouderis. Familie: wie zijn deel van de bredere familie?
Wie zijn daarin afwezig? Relatieis met de bredere familie? Welke impact heef de familie op de
jeugdige en het gezin? Woning: oaisiisfaciliteiten aanwezig? En voorzieningen die paisisen bij de leefijd
en de ontwikkeling van de jeugdige en andere huiisgenoten? Werk (efect jeugdige). Inkomsten: iis er
voldoende geld om in de behoefen van de jeugdige en het gezin te voorzien? Sociale integrate van
het gezin. Gemeenschapsoronnen: voorzieningen.
Goed genoeg ouderischap kun je beoordelen aan de hand van onderistaande punten:
1. Adequate verzorging
2. Veilige fyisieke directe omgeving
3. Afectief klimaat: emotionele beischerming, isteun en begrip geven, veilige hechting.
4. Onderisteunende lexibele opvoedingisistructuur: regelmaat, istimulering, grenzen, controle
uitoefenen. Jeugdige: wenisen, vrijheid, experimenteren, verantwoordelijkheid.
5. Adequaat voorbeeldgedrag door ouderis: normen en waarden.
6. Intereisise.
7. Continuïteit in opvoeding en verzorging, toekomistperispectief: De jeugdige heef vertrouwen
in de aanwezigheid van de ouderis en ervaart een toekomistperispectief.
8. Veilige fyisieke wijdere omgeving: buurt en omgeving.
9. Reispect.
10. Sociaal netwerk
11. Educatie.
12. Omgang met leefijdgenoten.
13. Adequaat voorbeeldgedrag in de isamenleving.
14. Stabiliteit in levenisomistandigheden, toekomistperispectief: De omgeving waarin de jeugdige
leef, verandert niet onvoorzien en onverwachtis. Veranderingen komen aangekondigd en er
wordt rekening gehouden met de jeugdige. Perisonen met wie de jeugdige zich identifceert
en die onderisteuning bieden zijn continu beischikbaar. De isamenleving biedt mogelijkheden
en een toekomistperispectief (Zijlistra, 2012).
3
, Richtlijnenen gezinsglan (H4p
Gezamenlijk gezinisplan zorgt voor isamenhang en istructuur en istuurt het benodigde
veranderingisproceis in het gezin (Hermannis et al., 2012).
Het plan:
- Iis integraal; het omvat de verischillende domeinen waar het gezin problemen heef. Hierdoor
worden problemen in isamenhang bezien en aangepakt.
- Beistaat uit concrete, duidelijke doelen. Gezin wordt betrokken bij ischrijven van doelen.
De gezinisleden, de betrokken menisen uit het netwerk van het gezin en de betrokken hulpverleneris
vormen een team dat het plan gezamenlijk uitvoert.
Analyise -> plan
Rondetafelgeisprek/ Eigen Kracht Conferentie: Een manier om vanuit een gezamenlijke analyise tot
een plan te komen iis door met de gezinisleden en alle betrokken inistantieis, hulpverleneris en menisen
uit het isociale netwerk van het gezin om de tafel te gaan ziten. Het volgende wordt beisproken:
Problematiek en achtergrond, wat gaat goed, hulpvraag, onderisteunen bij opistellen doelen,
afispraken over wie wat gaat doen.
Doelen
Het formuleren van concrete en heldere doelen kan istreisis bij gezinnen helpen verminderen en
gezinnen het gevoel geven (weer) controle te kunnen uitoefenen (Slot et al., 2002). De kanis dat
doelen behaald worden iis groter alis het gezin zelf doelen opistelt en alis het doel belangrijk iis voor het
gezin (Berg, 2000; Dekkeris et al., 2011). Ook dient het gezin het gevoel te hebben dat het doel ook
echt te bereiken iis. Het blijkt dan ook goed te zijn om niet met lange termijndoelen, maar juiist met
concrete korte termijndoelen te werken (zie Van Yperen & Van der Steege, 2006).
- Maak onderischeid tuisisen de perisoonlijke doelen van het gezin en de maatischappelijke
doelen. Schep helderheid over het verischil tuisisen die doelen.
- Ga een goede dialoog aan met het gezin. Geef het gezin de ruimte in die dialoog, maar durf
ook leiding te nemen en kenniis in te brengen.
- Sluit aan bij het motivatieistadium waarin het gezin zich bevindt.
- Probeer zo veel mogelijk expliciet conisenisuis te krijgen over de doelen. Daarnaaist geldt dat
ieder in het hulpverleningisproceis zijn eigen doelen mag hebben, zolang dat maar duidelijk iis
en de doelen elkaar niet tegenwerken.
- Laat de gezinisleden voor de doelen zo veel mogelijk hun eigen woorden kiezen. Vermijd
onnodig vakjargon.
- Zet doelen in een hiërarchie. Door te werken met tuisisendoelen en werkpunten kan met
kleine istappen gewerkt worden aan de te bereiken eindisituatie.
- Kijk goed of er doelen nodig zijn die betrekking hebben op nog voorliggende diagnoistiische
of informatieve vragen of de voorwaarden van de hulpverlening, zoalis motivatie. Of dat er
al hulpdoelen in engere zin mogelijk zijn, de ‘echte hulpverleningisdoelen’.
- Formuleer de doelen zo SMART mogelijk.
- Verzamel goede voorbeelden van veelgeistelde doelen binnen een behandelmodule die alis
inispiratie kunnen dienen.
- Houd de hulp eenvoudig en overzichtelijk. Zorg ervoor dat er geen waislijist van doelen
ontistaat, istel bij voorkeur maximaal vijf doelen. Bij gezinisleden met een lichte
veristandelijke beperking iis het veristandig het aantal doelen waaraan tegelijk gewerkt wordt
zelfis te beperken tot maximaal drie.
4
