Samenvatting survey De
vragenlijst – Joep Brinkman
Deel 1 Vragenlijsten: de achtergrond
Hoofdstuk 1 Vragenlijsten: waarvoor en waarom?
Er is een groeiende behoefe n inform te die niet lleen óver mensen g t, m r die ook dóór die
mensen moet worden geleverd. Doel v n dit boek: vr genlijsten zo kunnen opzeten en uitvoeren,
d t deze op efficnte wijze zo veel mogelijk bruikbare informate opleveren. Om dit te kunnen
bereiken moet een vr genlijst:
- Objeftef en onbevooroordeeld zijn opgesteld
- Prefies n r d tgene vr gen w t wordt bedoeld
- Duidelijk en ondubbelzinnig zijn
- Vergelijkb re ntwoorden kunnen opleveren
- Rekening houden met mogelijke misverst nden
- System tsfh worden fgenomen
- Motveren tot be ntwoording
Veel onderzoeken met behulp v n vr genlijsten v llen onder de noemer ‘survey’. De personen die
inform te geven zijn de respondenten. Doorg ns ben je er niet op uit om uitspr ken over
enkelingen te doen: het g t om result ten te krijgen met algemene geldigheid.
Een probleemstelling geef de vraagstelling/onderzoeksvraag v n het onderzoek weer. Een
probleemstelling is de leidr d bij het opstellen v n de vr genlijst.
De respons is het nt l of het perfent ge mensen d t d dwerkelijk meewerkt n het onderzoek.
De non-respons betref het nt l of perfent ge ben derde personen d t weigert. De non-respons
is een probleem ls het g t oom represent tviteit v n de steekproef.
Als vr genlijsten voor onderzoek worden gebruikt kom je snel op het terrein v n enquêtes en
interviews. Je hebt schrifelijke, digitale en mondelinge enquêtes. Als het g t om mondeling wordt
er ondersfheid gem kt tussen telefonische en face-to-face interviews /enquêtes.
Je k n een ondersfheid m ken in de m te v n gestruftureerdheid v n interviews:
- Volledig open interview: n uwelijks een idee over de onderwerpen v n het gesprek
- Half gestructureerd interview: er is een lijst met onderwerpen en nd fhtspunten, m r de
vr gen en volgorde zijn nog niet gem kt
- Volledig gestructureerd interview: er is een lijst met vr gen op volgorde
Er zijn moteven voor mensen om mee te doen n een onderzoek: nd fht, ze krijgen het gevoel
d t ze invloed uitoefenen op iets bel ngrijks, het is een stmul ns om n te denken over lled gse
dingen en v k zijn mensen gewoon nieuwsgierig. M r er is ok veel onderzoeksmoeheid. Dit wordt
voor een bel ngrijk deel veroorz kt door de grote hoeveelheid vr genlijsten en enquetes, m r ook
door slefhte erv ringen die men soms opdoet. D rom is het bel ngrijk d t je je ls onderzoeker n
de gedr gsfodes houdt: je m g een respondent geen verkeerde inform te geven, je moet de
respondent er ltjd op wijzen d t het vrijwillig is, persoonsgegevens moeten besfhermd worden etf.
Door het fnemen v n de een vr genlijst k n de werkelijkheid worden beïnvloed, dit heet
reactviteit.
Als onderzoek g t over eenvoudig gedr g, pure feiten of simpele gedr gsintentes d n mogen
bruikb re bsolute fijfers worden verw fht. Zodr het g t om dieperliggende/meer subjefteve
z ken, worden metngen gebruikt om vergelijkingen te kunnen doen.
Tip: l t je niet leiden door w t je kunt vr gen, m r door w t je wilt weten!
,Samenvatting survey De
vragenlijst – Joep Brinkman
Hoofdstuk 2 Een vragenlijst als meetinstrument
Als voor een onderzoek een vr genlijst wordt gebruikt zijn de onderzoeksobjeften meest l de
respondenten. M r in sommige gev llen worden de respondenten gevr gd om over nderen of
een situ te iets te zeggen, in dit gev l fungeert een respondent ls informant. Het profes w rmee
kenmerken v n objeften worden v stgelegd noem je meten, en de middelen w rmee je het meet
noem je meetnstrumenten.
Algemene kenmerken worden variabelen genoemd, de sfore hierop zijn (meet)w rden.
Bijv. v ri bele = gesl fht en de w rde = vrouw
Er kunnen bij een vr genlijst meetfouten optreden. Zelfs een simpele vr g k n tot
beantwoordingsproblemen leiden, deze problemen kunnen de volgende oorsprong hebben:
- De onderzoeker geef niet prefies n w t voor ntwoord hij verw fht
- Er best n llerlei respondentomst ndigheden w rmee geen rekening is gehouden
- Respondenten weten het ntwoord niet of willen niet ntwoorden
- Respondenten begrijpen de vr g niet of v ten deze nders op d n bedoeld
Definiëren is het v stleggen v n de betekenis v n een begrip. Als je een v ri bele wilt meten kun je
dit niet volst n met defnites, je hebt d n een operatonele defnite nodig zod t de v ri bele
meetbaar wordt. Dit wordt operatonaliseren genoemd. Slefht geoper ton liseerde v ri belen
worden ngeduid met een of enkele indicatoren ( nwijzingen).
Een item is een punt/onderdeel/nummer, m r ls het om een vr genlijst g t is het meest l een
(deel)vr g.
Enkelvoudige variabele: ls één vr g volst t. D rtegenover heb je samengestelde ofwel
complexe variabelen w rvoor dus meerdere items nodig zijn. Deze fomplexe v ri belen zijn weer
onder te delen:
- Homogene v ri belen: slefhts één enkel speft
- Heterogene v ri belen: versfhillende speften.
Meetw rden die objeften krijgen vormen s men een schaal. Sfh lw rden kunnen best n uit
get llen of uit woorden. Het meetniveau v n v ri belen versfhilt:
- Nominale schalen: de w rden zijn lleen m r n men. Het komt neer op het indelen v n
f tegoriecn, categorieschaal. Als er slefhts twee f tegoriecn zijn spreek je v n een dichotome
schaal of dichotomie.
- Ordinale schalen: sfh lw rden kennen een volgorde met betekenis.
Nomin le- en ordin le sfh len zijn kwalitateve schalen
- Intervalschalen: de versfhillen tussen w rden zijn gelijk, m r er is geen bsoluut nulpunt.
- Ratoschalen: er is wel een bsoluut nulpunt.
Interv l- en r tosfh len zijn kwanttateve schalen
Voord t je meetresult ten kunt verwerken moet je eerst een of meerdere indif toren bedenken
voor de variabele-zoals-bedoeld, uiteindelijk leveren de ntwoorden op vr gen gegevens op, die
betreffen de variabele-zoals-gemeten.
Er zijn twee begrippen die te m ken hebben met de kw liteit v n meetnstrumenten en metngen:
- Betrouwbaarheid: dit heef betrekking op de fonsequentheid v n metngen. Het g t om de eis
v n herh lb rheid en reproduceerbaarheid v n meetresult ten. Als herh lde metngen
ongelijke meetw rden opleveren is er onbetrouwb rheid. Bij betrouwb rheid g t het om
toevalsfactoren.
Om de betrouwb rheid te vergroten moet je zo prefies mogelijk ngeven w t er met een
begrip of v ri bele bedoeld wordt, ook is het nodig d t je bij lle respondenten dezelfde
, Samenvatting survey De
vragenlijst – Joep Brinkman
formulering gebruikt en ook dezelfde volgorde v n vr gen.
Het g t hier dus om toevallige meetfouten!
- Validiteit/geldigheid: het sl t op de w rde w rin een metng werkelijk d tgene meet w t je
ermee wilt meten. Een metng is v lide ls de v ri bele-zo ls-gemeten overeenkomt met de
v ri bele-zo ls-bedoeld. Bij v ri belen met psyfhisfhe en sofi le speften is v liditeit moeilijk
te beheersen. Het is enigszins op te lossen door meerdere vr gen tegelijk te stellen zod t ze de
v ri bele genoeg ‘dekken’. Ook de sociale wenselijkheid speelt een rol, mensen hebben de
neiging om vr gen zo te be ntwoorden d t ze er beter door lijken.
Het g t hier dus om systematsche meetfouten!
Soorten v liditeit:
- Indruksvaliditeit: ook wel face validity, je ziet of sn pt op het eerste gezifht l of iets v lide
is of niet.
- Inhoudsvaliditeit: je kijkt of lle delen v n een begrip worden gedekt. Bij fomplexe
v ri belen is het dus bel ngrijk d t je goed n g t welke k nten er llem l n ziten.
- Predicteve validiteit: w nneer een metng het goed doet ls voorspeller v n een nder
versfhijnsel.
- Concurrente validiteit: de m te w rin metngen v n een meetnstrument overeenkomen
met die v n ndere, erkende meetnstrumenten.
Predifteve en fonfurrente v liditeit vormen s men criteriumvaliditeit.
Als onderzoeker hoop je n tuurlijk d t ntwoorden op de vr gen overeenkomen met d t w t je wilt
meten. M r dit verloopt meest l ls een kansproces. In het ide le gev l best t er een een-op-
eenrelate tussen de werkelijke eigensfh p en de feelding d rv n in de vorm v n een w rde,
een bep lde ‘hoeveelheid’ v n een eigensfh p zou d n ltjd tot één of dezelfde meetw rden
moeten leiden. Een goede metng heef de volgende eigensfh ppen:
- De k nsverdeling is zo sm l mogelijk (en dus hoog)
- De k nsverdeling heef zijn ‘top’ (modus) op de sfore die het best overeenkomt met de
werkelijke eigensfh p
- De k nsverdeling is symmetrisfh
- De k nsverdeling heef de werkelijke w rde ls gemiddelde
vragenlijst – Joep Brinkman
Deel 1 Vragenlijsten: de achtergrond
Hoofdstuk 1 Vragenlijsten: waarvoor en waarom?
Er is een groeiende behoefe n inform te die niet lleen óver mensen g t, m r die ook dóór die
mensen moet worden geleverd. Doel v n dit boek: vr genlijsten zo kunnen opzeten en uitvoeren,
d t deze op efficnte wijze zo veel mogelijk bruikbare informate opleveren. Om dit te kunnen
bereiken moet een vr genlijst:
- Objeftef en onbevooroordeeld zijn opgesteld
- Prefies n r d tgene vr gen w t wordt bedoeld
- Duidelijk en ondubbelzinnig zijn
- Vergelijkb re ntwoorden kunnen opleveren
- Rekening houden met mogelijke misverst nden
- System tsfh worden fgenomen
- Motveren tot be ntwoording
Veel onderzoeken met behulp v n vr genlijsten v llen onder de noemer ‘survey’. De personen die
inform te geven zijn de respondenten. Doorg ns ben je er niet op uit om uitspr ken over
enkelingen te doen: het g t om result ten te krijgen met algemene geldigheid.
Een probleemstelling geef de vraagstelling/onderzoeksvraag v n het onderzoek weer. Een
probleemstelling is de leidr d bij het opstellen v n de vr genlijst.
De respons is het nt l of het perfent ge mensen d t d dwerkelijk meewerkt n het onderzoek.
De non-respons betref het nt l of perfent ge ben derde personen d t weigert. De non-respons
is een probleem ls het g t oom represent tviteit v n de steekproef.
Als vr genlijsten voor onderzoek worden gebruikt kom je snel op het terrein v n enquêtes en
interviews. Je hebt schrifelijke, digitale en mondelinge enquêtes. Als het g t om mondeling wordt
er ondersfheid gem kt tussen telefonische en face-to-face interviews /enquêtes.
Je k n een ondersfheid m ken in de m te v n gestruftureerdheid v n interviews:
- Volledig open interview: n uwelijks een idee over de onderwerpen v n het gesprek
- Half gestructureerd interview: er is een lijst met onderwerpen en nd fhtspunten, m r de
vr gen en volgorde zijn nog niet gem kt
- Volledig gestructureerd interview: er is een lijst met vr gen op volgorde
Er zijn moteven voor mensen om mee te doen n een onderzoek: nd fht, ze krijgen het gevoel
d t ze invloed uitoefenen op iets bel ngrijks, het is een stmul ns om n te denken over lled gse
dingen en v k zijn mensen gewoon nieuwsgierig. M r er is ok veel onderzoeksmoeheid. Dit wordt
voor een bel ngrijk deel veroorz kt door de grote hoeveelheid vr genlijsten en enquetes, m r ook
door slefhte erv ringen die men soms opdoet. D rom is het bel ngrijk d t je je ls onderzoeker n
de gedr gsfodes houdt: je m g een respondent geen verkeerde inform te geven, je moet de
respondent er ltjd op wijzen d t het vrijwillig is, persoonsgegevens moeten besfhermd worden etf.
Door het fnemen v n de een vr genlijst k n de werkelijkheid worden beïnvloed, dit heet
reactviteit.
Als onderzoek g t over eenvoudig gedr g, pure feiten of simpele gedr gsintentes d n mogen
bruikb re bsolute fijfers worden verw fht. Zodr het g t om dieperliggende/meer subjefteve
z ken, worden metngen gebruikt om vergelijkingen te kunnen doen.
Tip: l t je niet leiden door w t je kunt vr gen, m r door w t je wilt weten!
,Samenvatting survey De
vragenlijst – Joep Brinkman
Hoofdstuk 2 Een vragenlijst als meetinstrument
Als voor een onderzoek een vr genlijst wordt gebruikt zijn de onderzoeksobjeften meest l de
respondenten. M r in sommige gev llen worden de respondenten gevr gd om over nderen of
een situ te iets te zeggen, in dit gev l fungeert een respondent ls informant. Het profes w rmee
kenmerken v n objeften worden v stgelegd noem je meten, en de middelen w rmee je het meet
noem je meetnstrumenten.
Algemene kenmerken worden variabelen genoemd, de sfore hierop zijn (meet)w rden.
Bijv. v ri bele = gesl fht en de w rde = vrouw
Er kunnen bij een vr genlijst meetfouten optreden. Zelfs een simpele vr g k n tot
beantwoordingsproblemen leiden, deze problemen kunnen de volgende oorsprong hebben:
- De onderzoeker geef niet prefies n w t voor ntwoord hij verw fht
- Er best n llerlei respondentomst ndigheden w rmee geen rekening is gehouden
- Respondenten weten het ntwoord niet of willen niet ntwoorden
- Respondenten begrijpen de vr g niet of v ten deze nders op d n bedoeld
Definiëren is het v stleggen v n de betekenis v n een begrip. Als je een v ri bele wilt meten kun je
dit niet volst n met defnites, je hebt d n een operatonele defnite nodig zod t de v ri bele
meetbaar wordt. Dit wordt operatonaliseren genoemd. Slefht geoper ton liseerde v ri belen
worden ngeduid met een of enkele indicatoren ( nwijzingen).
Een item is een punt/onderdeel/nummer, m r ls het om een vr genlijst g t is het meest l een
(deel)vr g.
Enkelvoudige variabele: ls één vr g volst t. D rtegenover heb je samengestelde ofwel
complexe variabelen w rvoor dus meerdere items nodig zijn. Deze fomplexe v ri belen zijn weer
onder te delen:
- Homogene v ri belen: slefhts één enkel speft
- Heterogene v ri belen: versfhillende speften.
Meetw rden die objeften krijgen vormen s men een schaal. Sfh lw rden kunnen best n uit
get llen of uit woorden. Het meetniveau v n v ri belen versfhilt:
- Nominale schalen: de w rden zijn lleen m r n men. Het komt neer op het indelen v n
f tegoriecn, categorieschaal. Als er slefhts twee f tegoriecn zijn spreek je v n een dichotome
schaal of dichotomie.
- Ordinale schalen: sfh lw rden kennen een volgorde met betekenis.
Nomin le- en ordin le sfh len zijn kwalitateve schalen
- Intervalschalen: de versfhillen tussen w rden zijn gelijk, m r er is geen bsoluut nulpunt.
- Ratoschalen: er is wel een bsoluut nulpunt.
Interv l- en r tosfh len zijn kwanttateve schalen
Voord t je meetresult ten kunt verwerken moet je eerst een of meerdere indif toren bedenken
voor de variabele-zoals-bedoeld, uiteindelijk leveren de ntwoorden op vr gen gegevens op, die
betreffen de variabele-zoals-gemeten.
Er zijn twee begrippen die te m ken hebben met de kw liteit v n meetnstrumenten en metngen:
- Betrouwbaarheid: dit heef betrekking op de fonsequentheid v n metngen. Het g t om de eis
v n herh lb rheid en reproduceerbaarheid v n meetresult ten. Als herh lde metngen
ongelijke meetw rden opleveren is er onbetrouwb rheid. Bij betrouwb rheid g t het om
toevalsfactoren.
Om de betrouwb rheid te vergroten moet je zo prefies mogelijk ngeven w t er met een
begrip of v ri bele bedoeld wordt, ook is het nodig d t je bij lle respondenten dezelfde
, Samenvatting survey De
vragenlijst – Joep Brinkman
formulering gebruikt en ook dezelfde volgorde v n vr gen.
Het g t hier dus om toevallige meetfouten!
- Validiteit/geldigheid: het sl t op de w rde w rin een metng werkelijk d tgene meet w t je
ermee wilt meten. Een metng is v lide ls de v ri bele-zo ls-gemeten overeenkomt met de
v ri bele-zo ls-bedoeld. Bij v ri belen met psyfhisfhe en sofi le speften is v liditeit moeilijk
te beheersen. Het is enigszins op te lossen door meerdere vr gen tegelijk te stellen zod t ze de
v ri bele genoeg ‘dekken’. Ook de sociale wenselijkheid speelt een rol, mensen hebben de
neiging om vr gen zo te be ntwoorden d t ze er beter door lijken.
Het g t hier dus om systematsche meetfouten!
Soorten v liditeit:
- Indruksvaliditeit: ook wel face validity, je ziet of sn pt op het eerste gezifht l of iets v lide
is of niet.
- Inhoudsvaliditeit: je kijkt of lle delen v n een begrip worden gedekt. Bij fomplexe
v ri belen is het dus bel ngrijk d t je goed n g t welke k nten er llem l n ziten.
- Predicteve validiteit: w nneer een metng het goed doet ls voorspeller v n een nder
versfhijnsel.
- Concurrente validiteit: de m te w rin metngen v n een meetnstrument overeenkomen
met die v n ndere, erkende meetnstrumenten.
Predifteve en fonfurrente v liditeit vormen s men criteriumvaliditeit.
Als onderzoeker hoop je n tuurlijk d t ntwoorden op de vr gen overeenkomen met d t w t je wilt
meten. M r dit verloopt meest l ls een kansproces. In het ide le gev l best t er een een-op-
eenrelate tussen de werkelijke eigensfh p en de feelding d rv n in de vorm v n een w rde,
een bep lde ‘hoeveelheid’ v n een eigensfh p zou d n ltjd tot één of dezelfde meetw rden
moeten leiden. Een goede metng heef de volgende eigensfh ppen:
- De k nsverdeling is zo sm l mogelijk (en dus hoog)
- De k nsverdeling heef zijn ‘top’ (modus) op de sfore die het best overeenkomt met de
werkelijke eigensfh p
- De k nsverdeling is symmetrisfh
- De k nsverdeling heef de werkelijke w rde ls gemiddelde
