2024
Inleiding Nieuwe Media
en Digitale Cultuur
TENTAMENVOORBEREIDING UNIVERSITEIT UTRECHT
,Inhoud
Week 1 New VS Old Media: what are they & how do they compare?....................................................2
Hoorcollege........................................................................................................................................2
Leesvragen..........................................................................................................................................6
Kernbegrippen..................................................................................................................................10
Week 2: Approaches to New Media.....................................................................................................13
Hoorcollege......................................................................................................................................13
Leesvragen........................................................................................................................................15
Kernbegrippen..................................................................................................................................17
Week 3: New Media, Visual Culture and the Real.................................................................................20
Hoorcollege......................................................................................................................................20
Leesvragen........................................................................................................................................23
Kernbegrippen..................................................................................................................................27
Week 4: Playful Media and Identity......................................................................................................29
Hoorcollege......................................................................................................................................29
Leesvragen........................................................................................................................................33
Kernbegrippen..................................................................................................................................41
Week 5: Political Economy of Data Cultures.........................................................................................43
Hoorcollege......................................................................................................................................43
Leesvragen........................................................................................................................................46
Kernbegrippen..................................................................................................................................49
Week 6: Living in a Digital Society.........................................................................................................51
Hoorcollege......................................................................................................................................51
Leesvragen........................................................................................................................................54
Kernbegrippen..................................................................................................................................60
Week 7: Recap......................................................................................................................................61
Hoorcollege......................................................................................................................................61
,Week 1 New VS Old Media: what are they & how do they
compare?
Hoorcollege
We proberen vaak "nieuwe" media te begrijpen in relatie tot "oude" media:
- Om hun nieuwigheid te definiëren.
- Om hun gelijkenis te erkennen.
Een van de bekendste connotaties van nieuw is “nieuw is beter” omdat:
- …“nieuw” sociale vooruitgang betekent in de zin van meer effectieve
productiecapaciteiten, betere onderwijsmogelijkheden, betere en meer
communicatiemogelijkheden, en nieuwe kansen om creatief te zijn.
- … “nieuw” ons steeds dichter bij het perfecte medium brengt.
Teleologie → een concept dat nieuwe media kadert in een historische relatie tot het
oude. (Rheingold) Claimt dat er voorbestemde doelen zijn waarnaar ontwikkelingen
zich richten. Oude media worden daarmee 'primitieve' versies van het uiteindelijke
'perfecte' medium. Het verleden zou een voorbereiding zijn op de toekomst. Lineaire
geschiedschrijving.
Problemen van / kritiek op teleologie:
- Dit kan geen tegenstrijdige of toevallige ontwikkelingen verklaren.
- Het bepalen van het doel (telos) is zeer selectief (en omstreden).
- Individuen/groepen/maatschappijen gebruiken (en ontwikkelen) technologie
op verschillende manieren, waardoor het onmogelijk is om technologie vast te
pinnen op één enkele geschiedenis.
- Het steunt op een onfeilbaar geloof in vooruitgang (waarbij "oude media"
slechts een referentiepunt is voor de volgende versie).
Genealogie= een alternatieve visie op de mediageschiedschrijving van teleologisch
Gaat niet uit van een startpunt in de geschiedenis, maar ziet geschiedenis als web
van verbindingen tussen verschillende waarheden, instituties en praktijken. Non-
lineair: er zijn verschillende factoren die nieuwe media vormen.
Technological imaginary → een concept dat nieuwe media kadert in een ideologische
relatie tot het oude en de status quo.
Impact van media:
- moral media panic: de sociale en psychologische angsten rondom de
totstandkoming van nieuwe media verschijnselen. (dystopisch perspectief).
vb. gamen: aanmoedigen geweld.
- technological imaginary: de sociale en psychologische verlangens die gepaard
gaan met/geprojecteerd worden op de totstandkoming van nieuwe media
verschijnselen. (utopisch perspectief)
vb. AI kan efficiëntieproblemen oplossen.
- zowel moral media panic als technological imaginary helpen ons te zien wat we wel
en niet waarderen in onze sociale realiteit (status quo) en andere (oudere) media.
, "De kwestie van het nieuwe vereist een historische context, een tijdelijk en ruimtelijk
kader waarin er gevaren zijn om het nieuwe te beschouwen als de voltooiing, het
doel, van het oude, als het begin van een utopie of dystopie. Het conceptuele
probleem is om een historisch onderscheid tussen oud en nieuw mogelijk te maken
zonder een allesomvattend verhaal." (Mark Poster in Lister et al., 2009, p. 58).
Remediëring: "Het 'nieuwe' in nieuwe media is de manier waarop de digitale
technologieën die ze gebruiken 'oudere media opnieuw vormgeven', en vervolgens
'deze oudere media zichzelf opnieuw vormgeven om te reageren op de uitdagingen
van nieuwe media'" (Lister et al., 2009, p. 47).
Media archeology = een alternatieve visie op de mediageschiedschrijving
→ ga er niet vanuit dat er een toekomstige tijd is waarin nieuwe media zich overstijgt.
→ niet letten op de technologieën die voor een medium komen maar naar de
geschiedenis van het medium in de maatschappij.
“So, the history in question this time is not that of the material forerunners of new
image and communication media themselves but of the terms in which societies
responded to and discussed earlier ‘media revolutions’” (Lister et al. 65). Het gaat
dus om de termen die gebruikt worden om te reageren en discussiëren over
mediafenomenen.
Listers definitie van Nieuwe Media
“Those methods and social practices of communication, representation, and
expression that have developed using the digital, multimedia, networked computer
and the ways that this machine is held to have transformed work in other media: from
books to movies, from telephones to television.”
Nieuwe media op drie niveaus
1.Technologische eigenschappen (Digitaal, Interactief, Hypertekstueel, Genetwerkt,
Virtueel, Simulatie)
2.Wat we ermee doen (Bijkomende veranderingen in productie, distributie en gebruik
(effecten lokaal: identiteit, sociale omgang, lichamelijk- en globaal: economisch,
politiek etc.)
3.De manier waarop deze eigenschappen andere oudere media transformeren (Wat
de vraag oproept: is dat dan wel zo nieuw?)
Volgens Lister et al. is de vraag "wat zijn nieuwe media?" inherent verbonden met
een andere vraag: "wat doen we met nieuwe media?" (zie Williams volgende week).
Echter, Lister et al. erkennen dat we nog steeds aandacht moeten besteden aan de
materialiteit van de technologie (zie McLuhan volgende week). Daarom ligt de focus
op de manieren waarop kenmerken een bepaald type gebruik mogelijk maken
(affordances), eerder dan kenmerken als essentiële eigenschappen van het object.
Eigenschap 1– Digitaal
Analoog heeft fysische kenmerken, een fysieke eigenschap. Digitaal heeft geen
fysische maar mathematische kenmerken, codes in cijfers e.d. Hierdoor ontstond er
de mogelijkheid tot:
1. Data opslag (elektronisch en compressed, wordt steeds kleiner, we kunnen steeds
meer opslaan);
Inleiding Nieuwe Media
en Digitale Cultuur
TENTAMENVOORBEREIDING UNIVERSITEIT UTRECHT
,Inhoud
Week 1 New VS Old Media: what are they & how do they compare?....................................................2
Hoorcollege........................................................................................................................................2
Leesvragen..........................................................................................................................................6
Kernbegrippen..................................................................................................................................10
Week 2: Approaches to New Media.....................................................................................................13
Hoorcollege......................................................................................................................................13
Leesvragen........................................................................................................................................15
Kernbegrippen..................................................................................................................................17
Week 3: New Media, Visual Culture and the Real.................................................................................20
Hoorcollege......................................................................................................................................20
Leesvragen........................................................................................................................................23
Kernbegrippen..................................................................................................................................27
Week 4: Playful Media and Identity......................................................................................................29
Hoorcollege......................................................................................................................................29
Leesvragen........................................................................................................................................33
Kernbegrippen..................................................................................................................................41
Week 5: Political Economy of Data Cultures.........................................................................................43
Hoorcollege......................................................................................................................................43
Leesvragen........................................................................................................................................46
Kernbegrippen..................................................................................................................................49
Week 6: Living in a Digital Society.........................................................................................................51
Hoorcollege......................................................................................................................................51
Leesvragen........................................................................................................................................54
Kernbegrippen..................................................................................................................................60
Week 7: Recap......................................................................................................................................61
Hoorcollege......................................................................................................................................61
,Week 1 New VS Old Media: what are they & how do they
compare?
Hoorcollege
We proberen vaak "nieuwe" media te begrijpen in relatie tot "oude" media:
- Om hun nieuwigheid te definiëren.
- Om hun gelijkenis te erkennen.
Een van de bekendste connotaties van nieuw is “nieuw is beter” omdat:
- …“nieuw” sociale vooruitgang betekent in de zin van meer effectieve
productiecapaciteiten, betere onderwijsmogelijkheden, betere en meer
communicatiemogelijkheden, en nieuwe kansen om creatief te zijn.
- … “nieuw” ons steeds dichter bij het perfecte medium brengt.
Teleologie → een concept dat nieuwe media kadert in een historische relatie tot het
oude. (Rheingold) Claimt dat er voorbestemde doelen zijn waarnaar ontwikkelingen
zich richten. Oude media worden daarmee 'primitieve' versies van het uiteindelijke
'perfecte' medium. Het verleden zou een voorbereiding zijn op de toekomst. Lineaire
geschiedschrijving.
Problemen van / kritiek op teleologie:
- Dit kan geen tegenstrijdige of toevallige ontwikkelingen verklaren.
- Het bepalen van het doel (telos) is zeer selectief (en omstreden).
- Individuen/groepen/maatschappijen gebruiken (en ontwikkelen) technologie
op verschillende manieren, waardoor het onmogelijk is om technologie vast te
pinnen op één enkele geschiedenis.
- Het steunt op een onfeilbaar geloof in vooruitgang (waarbij "oude media"
slechts een referentiepunt is voor de volgende versie).
Genealogie= een alternatieve visie op de mediageschiedschrijving van teleologisch
Gaat niet uit van een startpunt in de geschiedenis, maar ziet geschiedenis als web
van verbindingen tussen verschillende waarheden, instituties en praktijken. Non-
lineair: er zijn verschillende factoren die nieuwe media vormen.
Technological imaginary → een concept dat nieuwe media kadert in een ideologische
relatie tot het oude en de status quo.
Impact van media:
- moral media panic: de sociale en psychologische angsten rondom de
totstandkoming van nieuwe media verschijnselen. (dystopisch perspectief).
vb. gamen: aanmoedigen geweld.
- technological imaginary: de sociale en psychologische verlangens die gepaard
gaan met/geprojecteerd worden op de totstandkoming van nieuwe media
verschijnselen. (utopisch perspectief)
vb. AI kan efficiëntieproblemen oplossen.
- zowel moral media panic als technological imaginary helpen ons te zien wat we wel
en niet waarderen in onze sociale realiteit (status quo) en andere (oudere) media.
, "De kwestie van het nieuwe vereist een historische context, een tijdelijk en ruimtelijk
kader waarin er gevaren zijn om het nieuwe te beschouwen als de voltooiing, het
doel, van het oude, als het begin van een utopie of dystopie. Het conceptuele
probleem is om een historisch onderscheid tussen oud en nieuw mogelijk te maken
zonder een allesomvattend verhaal." (Mark Poster in Lister et al., 2009, p. 58).
Remediëring: "Het 'nieuwe' in nieuwe media is de manier waarop de digitale
technologieën die ze gebruiken 'oudere media opnieuw vormgeven', en vervolgens
'deze oudere media zichzelf opnieuw vormgeven om te reageren op de uitdagingen
van nieuwe media'" (Lister et al., 2009, p. 47).
Media archeology = een alternatieve visie op de mediageschiedschrijving
→ ga er niet vanuit dat er een toekomstige tijd is waarin nieuwe media zich overstijgt.
→ niet letten op de technologieën die voor een medium komen maar naar de
geschiedenis van het medium in de maatschappij.
“So, the history in question this time is not that of the material forerunners of new
image and communication media themselves but of the terms in which societies
responded to and discussed earlier ‘media revolutions’” (Lister et al. 65). Het gaat
dus om de termen die gebruikt worden om te reageren en discussiëren over
mediafenomenen.
Listers definitie van Nieuwe Media
“Those methods and social practices of communication, representation, and
expression that have developed using the digital, multimedia, networked computer
and the ways that this machine is held to have transformed work in other media: from
books to movies, from telephones to television.”
Nieuwe media op drie niveaus
1.Technologische eigenschappen (Digitaal, Interactief, Hypertekstueel, Genetwerkt,
Virtueel, Simulatie)
2.Wat we ermee doen (Bijkomende veranderingen in productie, distributie en gebruik
(effecten lokaal: identiteit, sociale omgang, lichamelijk- en globaal: economisch,
politiek etc.)
3.De manier waarop deze eigenschappen andere oudere media transformeren (Wat
de vraag oproept: is dat dan wel zo nieuw?)
Volgens Lister et al. is de vraag "wat zijn nieuwe media?" inherent verbonden met
een andere vraag: "wat doen we met nieuwe media?" (zie Williams volgende week).
Echter, Lister et al. erkennen dat we nog steeds aandacht moeten besteden aan de
materialiteit van de technologie (zie McLuhan volgende week). Daarom ligt de focus
op de manieren waarop kenmerken een bepaald type gebruik mogelijk maken
(affordances), eerder dan kenmerken als essentiële eigenschappen van het object.
Eigenschap 1– Digitaal
Analoog heeft fysische kenmerken, een fysieke eigenschap. Digitaal heeft geen
fysische maar mathematische kenmerken, codes in cijfers e.d. Hierdoor ontstond er
de mogelijkheid tot:
1. Data opslag (elektronisch en compressed, wordt steeds kleiner, we kunnen steeds
meer opslaan);
