Aardrijkskunde samenvatting hoofdstuk 4 ‘’gebieden, Zuid-Amerika’’
Paragraaf 4.1, regionale beeldvorming
Beeldvorming
Een stereotiep beeld is een algemene karakterisering van een gebied of een
groep mensen dat niet geheel met de werkelijkheid overeenkomt (gebaseerd op
vooroordelen). Een voorbeeld van stereotiepe beeldvorming is bijvoorbeeld ‘’alle
landen in Zuid-Amerika zijn corrupt”. Uruguay is bijvoorbeeld zo’n uitzondering,
ze hebben een stabiele democratie.
Naast het feit dat beelden onvolledig kunnen zijn, heeft ieder persoon ook zijn
eigen perceptie. Dat is de manier waarop je iets ervaart op basis van eigen
ervaringen en kennis. Zo zullen de oorspronkelijke bewoners van het
Amazonewoud het regenwoud anders ervaren dan de boer die er een stuk land
wil ontginnen.
Een kaart met witte vlekken
Als gevolg van stereotiepe beelden en jouw perceptie maak je in je hoofd een
voorstelling van dat gebied, bijv. over de ligging, klimaat, landschap, bevolking of
hoe de steden eruitzien. De kaart die je als het ware maakt noem je een mental
map. Een mental map vertoont witte vlekken voor gebieden waar je weinig of
niets van weet.
Geografische beelden
Bij het vak aardrijkskunde leer je controleerbare informatie over geografische
kenmerken van gebieden herkennen. Dat levert een geografisch beeld op.
Paragraaf 4.2, culturele diversiteit en samenleving
Veel verschillende bevolkingsgroepen
De Zuid-Amerikaanse bevolking is enorm divers, mede door de koloniale
geschiedenis. Allereerst kent Zuid-Amerika veel oorspronkelijke
bevolkingsgroepen, zoals de Inca’s, Quechua en de Aymara’s. Rond 1500 kregen
deze bewoners te maken met Spaanse en Portugese ontdekkingsreizigers die
voet zetten op Zuid-Amerikaanse bodem.
Voor het werk op de plantages werden slaafgemaakten uit Afrika gehaald. In
totaal belandden er ongeveer 5 miljoen afrikanen in Zuid-Amerika. Het merendeel
kwam in Brazilië terecht.
Na de koloniale tijd, rond de 19e eeuw, werden landen als Argentinië, Uruguay en
Brazilië een aantrekkelijke optie voor Europese migranten, want er was
vruchtbare grond in overvloed. Ook werden er in deze tijd veel Chinese in Indiase
contractarbeiders geworven om te werken op de plantages. In het begin van de
20e eeuw kwamen Japanners naar Zuid-Amerika.
De etnische diversiteit die zo was ontstaan bleef toenemen doordat
bevolkingsgroepen onderling gemengd werden.
De culturele diversiteit zie je bijvoorbeeld aan het grote aantal talen dat
gesproken wordt, met het Spaans en Portugees het meest gesproken.
, Etnische achtergrond en maatschappelijke positie
In de Zuid-Amerikaanse samenleving maakt het nogal wat uit welke huidskleur
iemand heeft. Etniciteit bepaalt namelijk voor een groot deel je positie in de
maatschappij. De grote sociale ongelijkheid houdt dan ook verband met de
etnische achtergrond.
Maatschappelijke problemen en sociale mobiliteit
De enorme kloof tussen arm en rijk is goed zichtbaar in de steden: gated
communites (ommuurde woonwijken) liggen er soms naast zelfbouwwijken. De
armoede gaat in zelfbouwwijken vaak gepaard met geweld en criminaliteit.
Voorzieningen zijn er van een lager niveau dan in de rijkere wijken. En onderwijs
wordt vaak niet gestimuleerd. In de rijkere wijken gaan de kinderen juist naar
dure scholen. Dit geeft kinderen uit arme wijken een ongelijke uitgangspositie.
Met weinig of slecht onderwijs en door discriminatie kunnen jongeren vaak alleen
maar werk vinden in de informele sector. Gevolg van dit alles is dat de sociale
mobiliteit van lagere inkomensgroepen en daarmee vooral van mensen met een
donkere huiskleur beperkt is.
Paragraaf 4.3, bevolking: spreiding en groei
Natuurlijke omstandigheden hebben een grote invloed op de spreiding en de
dichtheid van de bevolking. Hoe ontwikkelde de bevolking spreiding in Zuid-
Amerika?
- De bewoners van het amazoneregenwoud woonden vooral langs de
rivieren. Logisch, want hier was naast voedsel uit het bos ook water en vis
beschikbaar.
- In de Andes concentreerden de eerste bewoner zich vooral in de hogere
delen omdat hier in het gematigde bergklimaat voedselgewassen zoals
aardappelen prima verbouwd konden worden.
- De Europese kolonisten gingen juist weer liever in de lagere delen wonen.
Deze lagere valleien en plateaus met hun hogere temperaturen waren
meer geschikt voor de verbouw van handelsgewassen.
Niet alleen de natuurlijke omstandigheden hadden invloed op de spreiding.
Bereikbaarheid was ook belangrijk voor de handel met andere gebieden.
Hierom nam de bevolkingsdichtheid in de kustzone snel toe.
Bevolkingsgroei
De ontwikkeling van natuurlijke bevolkingsgroei kun je aflezen in het
demografisch transitiemodel. In 1970 waren er in Zuid-Amerika nog grote
verschillen:
- In Argentinië, Uruguay en Chili (landen met een vrij hoge welvaart en
verstedelijkingsgraad) wat het geboorte- en sterftecijfer al flink gedaald.
Zij zaten in fase 4 van het transitiemodel.
- Armere en minder verstedelijkte landen, zoals Bolivia en Peru, zaten in dei
tijd nog in fase 2. Brazilië in fase 3.
Nu zitten de meeste landen wel in fase 4. Er ontstaan nog wel regionale
verschillen, vooral door verschil in welvaart.
Paragraaf 4.1, regionale beeldvorming
Beeldvorming
Een stereotiep beeld is een algemene karakterisering van een gebied of een
groep mensen dat niet geheel met de werkelijkheid overeenkomt (gebaseerd op
vooroordelen). Een voorbeeld van stereotiepe beeldvorming is bijvoorbeeld ‘’alle
landen in Zuid-Amerika zijn corrupt”. Uruguay is bijvoorbeeld zo’n uitzondering,
ze hebben een stabiele democratie.
Naast het feit dat beelden onvolledig kunnen zijn, heeft ieder persoon ook zijn
eigen perceptie. Dat is de manier waarop je iets ervaart op basis van eigen
ervaringen en kennis. Zo zullen de oorspronkelijke bewoners van het
Amazonewoud het regenwoud anders ervaren dan de boer die er een stuk land
wil ontginnen.
Een kaart met witte vlekken
Als gevolg van stereotiepe beelden en jouw perceptie maak je in je hoofd een
voorstelling van dat gebied, bijv. over de ligging, klimaat, landschap, bevolking of
hoe de steden eruitzien. De kaart die je als het ware maakt noem je een mental
map. Een mental map vertoont witte vlekken voor gebieden waar je weinig of
niets van weet.
Geografische beelden
Bij het vak aardrijkskunde leer je controleerbare informatie over geografische
kenmerken van gebieden herkennen. Dat levert een geografisch beeld op.
Paragraaf 4.2, culturele diversiteit en samenleving
Veel verschillende bevolkingsgroepen
De Zuid-Amerikaanse bevolking is enorm divers, mede door de koloniale
geschiedenis. Allereerst kent Zuid-Amerika veel oorspronkelijke
bevolkingsgroepen, zoals de Inca’s, Quechua en de Aymara’s. Rond 1500 kregen
deze bewoners te maken met Spaanse en Portugese ontdekkingsreizigers die
voet zetten op Zuid-Amerikaanse bodem.
Voor het werk op de plantages werden slaafgemaakten uit Afrika gehaald. In
totaal belandden er ongeveer 5 miljoen afrikanen in Zuid-Amerika. Het merendeel
kwam in Brazilië terecht.
Na de koloniale tijd, rond de 19e eeuw, werden landen als Argentinië, Uruguay en
Brazilië een aantrekkelijke optie voor Europese migranten, want er was
vruchtbare grond in overvloed. Ook werden er in deze tijd veel Chinese in Indiase
contractarbeiders geworven om te werken op de plantages. In het begin van de
20e eeuw kwamen Japanners naar Zuid-Amerika.
De etnische diversiteit die zo was ontstaan bleef toenemen doordat
bevolkingsgroepen onderling gemengd werden.
De culturele diversiteit zie je bijvoorbeeld aan het grote aantal talen dat
gesproken wordt, met het Spaans en Portugees het meest gesproken.
, Etnische achtergrond en maatschappelijke positie
In de Zuid-Amerikaanse samenleving maakt het nogal wat uit welke huidskleur
iemand heeft. Etniciteit bepaalt namelijk voor een groot deel je positie in de
maatschappij. De grote sociale ongelijkheid houdt dan ook verband met de
etnische achtergrond.
Maatschappelijke problemen en sociale mobiliteit
De enorme kloof tussen arm en rijk is goed zichtbaar in de steden: gated
communites (ommuurde woonwijken) liggen er soms naast zelfbouwwijken. De
armoede gaat in zelfbouwwijken vaak gepaard met geweld en criminaliteit.
Voorzieningen zijn er van een lager niveau dan in de rijkere wijken. En onderwijs
wordt vaak niet gestimuleerd. In de rijkere wijken gaan de kinderen juist naar
dure scholen. Dit geeft kinderen uit arme wijken een ongelijke uitgangspositie.
Met weinig of slecht onderwijs en door discriminatie kunnen jongeren vaak alleen
maar werk vinden in de informele sector. Gevolg van dit alles is dat de sociale
mobiliteit van lagere inkomensgroepen en daarmee vooral van mensen met een
donkere huiskleur beperkt is.
Paragraaf 4.3, bevolking: spreiding en groei
Natuurlijke omstandigheden hebben een grote invloed op de spreiding en de
dichtheid van de bevolking. Hoe ontwikkelde de bevolking spreiding in Zuid-
Amerika?
- De bewoners van het amazoneregenwoud woonden vooral langs de
rivieren. Logisch, want hier was naast voedsel uit het bos ook water en vis
beschikbaar.
- In de Andes concentreerden de eerste bewoner zich vooral in de hogere
delen omdat hier in het gematigde bergklimaat voedselgewassen zoals
aardappelen prima verbouwd konden worden.
- De Europese kolonisten gingen juist weer liever in de lagere delen wonen.
Deze lagere valleien en plateaus met hun hogere temperaturen waren
meer geschikt voor de verbouw van handelsgewassen.
Niet alleen de natuurlijke omstandigheden hadden invloed op de spreiding.
Bereikbaarheid was ook belangrijk voor de handel met andere gebieden.
Hierom nam de bevolkingsdichtheid in de kustzone snel toe.
Bevolkingsgroei
De ontwikkeling van natuurlijke bevolkingsgroei kun je aflezen in het
demografisch transitiemodel. In 1970 waren er in Zuid-Amerika nog grote
verschillen:
- In Argentinië, Uruguay en Chili (landen met een vrij hoge welvaart en
verstedelijkingsgraad) wat het geboorte- en sterftecijfer al flink gedaald.
Zij zaten in fase 4 van het transitiemodel.
- Armere en minder verstedelijkte landen, zoals Bolivia en Peru, zaten in dei
tijd nog in fase 2. Brazilië in fase 3.
Nu zitten de meeste landen wel in fase 4. Er ontstaan nog wel regionale
verschillen, vooral door verschil in welvaart.
