Hersenen & Gedrag
Werkcolleges
Tentamenstof:
- Hersenwerk hoofdstuk 1,3,4,6,7
- Fundamenten hoofdstuk 2
- Les presentaties
- Handouts
- Leesvragen
Begrippen:
● Neurotransmitters
● Neuronen/zenuwcellen
● Gliacellen
● Hersencellen
● Synaptische spleet
● Receptor
● Subcorticaal
BELANGRIJK:
Alles wat lichtgrijs gemarkeerd is, hoef je niet te weten voor het tentamen.
Alles wat geel gemarkeerd is, daar komt waarschijnlijk een tentamenvraag over.
,Werkcollege 1
Korte aantekeningen op papier
In de loop van de tijd zijn veel verschillende psychologische stromingen ontstaan
die allemaal een eigen visie hebben op gedrag en op hoe het kan worden verklaard.
We onderscheiden drie niveaus als we kijken naar gedrag:
- Persoonlijk
- Hoe kijk je naar gedrag van jezelf en belangrijke anderen in je
privéleven.
- Werk
- Hoe kijk je naar gedrag als professional (communicatie en
samenwerking met anderen, rol al hulpverlener, docent, marketeer…)
- Maatschappij
- Wat betekent een en ander voor je kijk op maatschappelijke kwesties?
Denk aan rechtspraak, onderwijs, de verzorgingsstaat etc.
Ons brein in een notendop
Bij al onze gedragingen, gewaarwordingen, ervaringen, gedachten en gevoelens is
ons brein betrokken.
Met de moderne scantechnieken kan naar hersenen (in actie) van levende mensen
worden gekeken. Via CT-scan, FMRI-scan, electronen.
In je hersenen heb je grijze stof (buiten) en witte stof (binnenin), dit zijn gliacellen
en neuronen. Witte stof zorgt voor informatieoverdracht (geleid signalen) en grijze
stof zorgt voor informatieverwerking.
Ons brein is een zachte komp hersencellen, héél veel cellen.
Neuronen: zo’n 80 miljard
Gliacellen: waarschijnlijk 10 keer zoveel
Een doorsnee neuron, waarin gliacellen zitten, kent veel toepassingsgebieden.
Functies van hersencellen
Neuronen (100 miljard?)
● Overdracht van zintuiglijke, motorische en intraneuronale informatie.
Gliacellen (1.000 miljard?)
● ‘steuncellen’: zorgen voor: structuur/stevigheid, aanvoer voedingsstofen,
opruimen afval, isolatie axonen (myeline), wegwijzen, vorming
bloedhersenbarrière, buferfunctie.
In de celkern van iedere cel bevindt zich het DNA.
Je lichaam werkt met een ‘use it or lose it’ principe: gebruik het, anders wordt erop
‘bezuinigd’.
,Aantekeningen op papier
Uitgangspunten van de biologische psychologie (stroming)
- De mens is ‘een beschreven blad’. Al bij de conceptie wordt de erfelijke
bagage, het DNA, van een mens vastgelegd. Deze bepaalt of beïnvloedt
(daarover lopen de opvattingen binnen deze stroming uiteen) de
gedragsmogelijkheden van de mens.
- Gedrag en gedachten, emoties en motieven hangen altijd samen met
biologische processen in het lichaam. Zo kan gedrag worden veroorzaakt
door een virus, erfelijk gen, celafwijking, teveel of tekort aan hersen- en of
lichaam stofjes (zoals neurotransmitters) en hormonen.
- De hersenen zijn het belangrijkste orgaan bij het sturen van gedrag,
gedachten, emoties enzovoort. Zonder hersenen is gedrag onmogelijk.
- Mensen zijn het product van een langdurige evolutionaire geschiedenis.
Gedrag van mensen kan begrijpelijk gemaakt worden door het te plaatsen
binnen de evolutie.
Stof tot nadenken:
- Zijn wij ons brein?
- Is wat we doen onze keuze? Bestaat de vrije wil?
- Houd je jezelf verantwoordelijk voor alles wat je doet?
- Als je niet zo intelligent bent, is dat dan je eigen schuld? Kun je er wat aan
doen?
In ‘normale’ gevallen lijken we er juist vanuit te gaan dat mensen hun gedrag zelf
kunnen bepalen en er dus zelf verantwoordelijk voor zijn. (deze stelling neemt wel
aan dat er een vrije wil is)
- Als gedrag wordt veroorzaakt door de eigenschappen van het organisme dat
het gedrag vertoont, kan iemand dan verantwoordelijk worden gehouden
voor zijn gedrag?
Uitgangspunten van de evolutionaire psychologie ( stroming)
- Hersenen zijn, net als alle andere onderdelen van het lichaam, de uitkomst
van een evolutionair proces.
- Daaruit volgt dat, als iedereen uniek is, ieders geest ook kenmerken heeft die
terug te vinden zijn bij alle andere mensen. Deze worden door middel van
natuurlijke selectie (Darwins theorie) doorgegeven van generatie op
generatie omdat ze helpen bij overleving en voortplanting.
- Deze universele kenmerken van de menselijke geest, psychologische
adaptaties (aanpassingen) genoemd, zorgen ervoor dat onze
gedragsmogelijkheden (die in theorie oneindig zijn) gereduceerd worden tot
een beperkt aantal acties.
- Psychologische adaptaties zijn talrijk, verlopen snel, automatisch en
onbewust (voorbeeld van het zakmes). Denk bijvoorbeeld aan snel en gepast
, reageren op bijvoorbeeld een slang of een mogelijk ontrouwe partner.
- In de hersenen blijken allerlei functies die wij als één geheel beschouwen, te
zijn opgebouwd uit meerdere deelprocessen.
Darwins theorie
Er is competitie om de beperkte hoeveelheid hulpbronnen en er is variatie tussen
soortgenoten. Beter aangepaste soortgenoten kunnen alles beter en krijgen dus ook
meer en betere gezonde nakomelingen. Dit proces heet natuurlijke selectie of
survival of the fttest. Toch kunnen, volgens deze theorie, ook dieren die minder
goed zijn aangepast, overleven. Dit komt door seksuele selectie, bepaalde
kenmerken (hoe onhandig ook) worden als aantrekkelijk beschouwd en worden
daardoor doorgegeven.
Seksuele selectie heeft meer invloed op het uiterlijk en gedrag van mannetjes dan
op dat van vrouwtjes. Dat verschil wordt seksueel dimorfsme genoemd. Het houdt
verband met de hoeveelheid tijd en energie die mannen en vrouwen in het
nageslacht stoppen.
Hoe onderscheid je adaptaties van eigenschappen die niet bijdragen aan overleving
en voortplanting?
- Ze zijn complex van aard
- Ze bestaan uit verschillende onderdelen
- Ze werken automatisch
- Ze hebben een duidelijke functie
Seksuele selectie selecteert dus op andere eigenschappen dan natuurlijke selectie.
Bij dieren moeten mannen groot, sterk en agressief zijn en vrouwen kieskeurig. Bij
mensen is er minder verschil. Mannen zijn ook kieskeurig en investeren ook in het
nageslacht.
Na Darwin
- Meer inzicht in erfelijkheid (genen, DNA)
- Ethologie: onderzoek naar de adaptieve waarde van diergedrag.
- Inclusive ftness: het gaat niet alleen om het individu maar ook om
genetisch verwantschap.
- Gedrag van mens en dier vergelijken
Typisch voor mensen:
- Cumulatieve cultuur: we nemen niet alleen dingen van elkaar over maar
brengen ook verbeteringen aan.
- Shared intentionality: samen iets doen en bereiken.
Cognitieve archeologie: op basis van vondsten (fossielen en artefacten) een beeld
vormen van voorouders.
Kritiek op de evolutionaire psychologie
Werkcolleges
Tentamenstof:
- Hersenwerk hoofdstuk 1,3,4,6,7
- Fundamenten hoofdstuk 2
- Les presentaties
- Handouts
- Leesvragen
Begrippen:
● Neurotransmitters
● Neuronen/zenuwcellen
● Gliacellen
● Hersencellen
● Synaptische spleet
● Receptor
● Subcorticaal
BELANGRIJK:
Alles wat lichtgrijs gemarkeerd is, hoef je niet te weten voor het tentamen.
Alles wat geel gemarkeerd is, daar komt waarschijnlijk een tentamenvraag over.
,Werkcollege 1
Korte aantekeningen op papier
In de loop van de tijd zijn veel verschillende psychologische stromingen ontstaan
die allemaal een eigen visie hebben op gedrag en op hoe het kan worden verklaard.
We onderscheiden drie niveaus als we kijken naar gedrag:
- Persoonlijk
- Hoe kijk je naar gedrag van jezelf en belangrijke anderen in je
privéleven.
- Werk
- Hoe kijk je naar gedrag als professional (communicatie en
samenwerking met anderen, rol al hulpverlener, docent, marketeer…)
- Maatschappij
- Wat betekent een en ander voor je kijk op maatschappelijke kwesties?
Denk aan rechtspraak, onderwijs, de verzorgingsstaat etc.
Ons brein in een notendop
Bij al onze gedragingen, gewaarwordingen, ervaringen, gedachten en gevoelens is
ons brein betrokken.
Met de moderne scantechnieken kan naar hersenen (in actie) van levende mensen
worden gekeken. Via CT-scan, FMRI-scan, electronen.
In je hersenen heb je grijze stof (buiten) en witte stof (binnenin), dit zijn gliacellen
en neuronen. Witte stof zorgt voor informatieoverdracht (geleid signalen) en grijze
stof zorgt voor informatieverwerking.
Ons brein is een zachte komp hersencellen, héél veel cellen.
Neuronen: zo’n 80 miljard
Gliacellen: waarschijnlijk 10 keer zoveel
Een doorsnee neuron, waarin gliacellen zitten, kent veel toepassingsgebieden.
Functies van hersencellen
Neuronen (100 miljard?)
● Overdracht van zintuiglijke, motorische en intraneuronale informatie.
Gliacellen (1.000 miljard?)
● ‘steuncellen’: zorgen voor: structuur/stevigheid, aanvoer voedingsstofen,
opruimen afval, isolatie axonen (myeline), wegwijzen, vorming
bloedhersenbarrière, buferfunctie.
In de celkern van iedere cel bevindt zich het DNA.
Je lichaam werkt met een ‘use it or lose it’ principe: gebruik het, anders wordt erop
‘bezuinigd’.
,Aantekeningen op papier
Uitgangspunten van de biologische psychologie (stroming)
- De mens is ‘een beschreven blad’. Al bij de conceptie wordt de erfelijke
bagage, het DNA, van een mens vastgelegd. Deze bepaalt of beïnvloedt
(daarover lopen de opvattingen binnen deze stroming uiteen) de
gedragsmogelijkheden van de mens.
- Gedrag en gedachten, emoties en motieven hangen altijd samen met
biologische processen in het lichaam. Zo kan gedrag worden veroorzaakt
door een virus, erfelijk gen, celafwijking, teveel of tekort aan hersen- en of
lichaam stofjes (zoals neurotransmitters) en hormonen.
- De hersenen zijn het belangrijkste orgaan bij het sturen van gedrag,
gedachten, emoties enzovoort. Zonder hersenen is gedrag onmogelijk.
- Mensen zijn het product van een langdurige evolutionaire geschiedenis.
Gedrag van mensen kan begrijpelijk gemaakt worden door het te plaatsen
binnen de evolutie.
Stof tot nadenken:
- Zijn wij ons brein?
- Is wat we doen onze keuze? Bestaat de vrije wil?
- Houd je jezelf verantwoordelijk voor alles wat je doet?
- Als je niet zo intelligent bent, is dat dan je eigen schuld? Kun je er wat aan
doen?
In ‘normale’ gevallen lijken we er juist vanuit te gaan dat mensen hun gedrag zelf
kunnen bepalen en er dus zelf verantwoordelijk voor zijn. (deze stelling neemt wel
aan dat er een vrije wil is)
- Als gedrag wordt veroorzaakt door de eigenschappen van het organisme dat
het gedrag vertoont, kan iemand dan verantwoordelijk worden gehouden
voor zijn gedrag?
Uitgangspunten van de evolutionaire psychologie ( stroming)
- Hersenen zijn, net als alle andere onderdelen van het lichaam, de uitkomst
van een evolutionair proces.
- Daaruit volgt dat, als iedereen uniek is, ieders geest ook kenmerken heeft die
terug te vinden zijn bij alle andere mensen. Deze worden door middel van
natuurlijke selectie (Darwins theorie) doorgegeven van generatie op
generatie omdat ze helpen bij overleving en voortplanting.
- Deze universele kenmerken van de menselijke geest, psychologische
adaptaties (aanpassingen) genoemd, zorgen ervoor dat onze
gedragsmogelijkheden (die in theorie oneindig zijn) gereduceerd worden tot
een beperkt aantal acties.
- Psychologische adaptaties zijn talrijk, verlopen snel, automatisch en
onbewust (voorbeeld van het zakmes). Denk bijvoorbeeld aan snel en gepast
, reageren op bijvoorbeeld een slang of een mogelijk ontrouwe partner.
- In de hersenen blijken allerlei functies die wij als één geheel beschouwen, te
zijn opgebouwd uit meerdere deelprocessen.
Darwins theorie
Er is competitie om de beperkte hoeveelheid hulpbronnen en er is variatie tussen
soortgenoten. Beter aangepaste soortgenoten kunnen alles beter en krijgen dus ook
meer en betere gezonde nakomelingen. Dit proces heet natuurlijke selectie of
survival of the fttest. Toch kunnen, volgens deze theorie, ook dieren die minder
goed zijn aangepast, overleven. Dit komt door seksuele selectie, bepaalde
kenmerken (hoe onhandig ook) worden als aantrekkelijk beschouwd en worden
daardoor doorgegeven.
Seksuele selectie heeft meer invloed op het uiterlijk en gedrag van mannetjes dan
op dat van vrouwtjes. Dat verschil wordt seksueel dimorfsme genoemd. Het houdt
verband met de hoeveelheid tijd en energie die mannen en vrouwen in het
nageslacht stoppen.
Hoe onderscheid je adaptaties van eigenschappen die niet bijdragen aan overleving
en voortplanting?
- Ze zijn complex van aard
- Ze bestaan uit verschillende onderdelen
- Ze werken automatisch
- Ze hebben een duidelijke functie
Seksuele selectie selecteert dus op andere eigenschappen dan natuurlijke selectie.
Bij dieren moeten mannen groot, sterk en agressief zijn en vrouwen kieskeurig. Bij
mensen is er minder verschil. Mannen zijn ook kieskeurig en investeren ook in het
nageslacht.
Na Darwin
- Meer inzicht in erfelijkheid (genen, DNA)
- Ethologie: onderzoek naar de adaptieve waarde van diergedrag.
- Inclusive ftness: het gaat niet alleen om het individu maar ook om
genetisch verwantschap.
- Gedrag van mens en dier vergelijken
Typisch voor mensen:
- Cumulatieve cultuur: we nemen niet alleen dingen van elkaar over maar
brengen ook verbeteringen aan.
- Shared intentionality: samen iets doen en bereiken.
Cognitieve archeologie: op basis van vondsten (fossielen en artefacten) een beeld
vormen van voorouders.
Kritiek op de evolutionaire psychologie
