Didactisch handelen
1. Uitgangspunten didactisch handelen 1
1.1. Didactische triade
- De didactische driehoek of de didactische triade: bestaat uit 3 componenten
1. De leraar
2. De leerling
3. De leerinhoud
- Er is een constante afstemming en wisselwerking tussen deze 3 componenten
1.2. Handelingsgericht werken
- Dit uitgangspunt richt zich op een brede basiszorg voor alle leerlingen en zorgt voor
kwaliteitsvol onderwijs.
- Het is een visie en methodiek op zorg voor elke leerling: systematisch tegemoet komen aan
de onderwijsbehoeften van alle leerlingen.
o Handelings: er iets aan doen
Individueel
Klasikaal
o Gericht: op de onderwijsnoden van de leerlingen
- 7 uitgangspunten:
1. Onderwijs-en ondersteuningsbehoeften voor alle leerlingen
2. Leerkracht doet ertoe
3. Positieve aspecten als hefboom
4. Doelgericht
5. Afstemming en wisselwerking
6. Constructieve samenwerking
7. Systematisch en transparant
1.3. Universal design for learning (UDL)
1.3.1. Oorsprong
- Dit is gebaseerd op de architectuur . In plaats van een gebouw achteraf toegankelijk te
maken voor personen die minder mobiel zijn, is het zinvoller daar in de ontwerpsfase reeds
rekening mee te houden.
- Udl: leerstof moet op verschillende manieren aangeboden worden zodat we kunnen
tegemoet komen aan de alomtegenwoordige diversiteit. Dit doen we in fase 0 van het
zorgcontinuüm. Door onze didactiek en organisatie zodanig vorm te geven dat we aan de
onderwijsbehoeften van zoveel mogelijk leerlingen tegemoet komen, is er minder noodzaak
om leerlingen te schalen op fase 1,2 of 3.
, 1.3.2. Link met HGW en zorgcontinuum
- UDL is complementair aan de zeven uitgangspunten van het handelingsgericht werken, in de
eerste plaats met het centraal stellen van de onderwijsbehoeften van de individuele leerling.
Dit uitgangspunt veronderstelt dat leraren zich bewust zijn van de verschillen die bestaan
tussen leerlingen en hierop inspelen.
1.3.3. Wat is UDL?
1.3.3.1. Neurologische basis
- UDL is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek. Op basis van hersenscans delen we ons
brein op in drie groepen, namelijk het herkenningsnetwerk, het strategisch netwerk en het
affectieve netwerk. Vanuit deze netwerken worden de principes van UDL vormgegeven.
1. herkenningsnetwerk: herkennen en opnemen van informatie staat centraal. Dit eerste netwerk
zorgt ervoor dat we informatie, ideeën, concepten kunnen identificeren en begrijpen.
Wat we leren
Principe: informatie op meerdere manieren aanbieden
2. Strategisch netwerk: Dit bepaalt hoe we leren. We plannen de actie en voeren die uit. Het
strategisch netwerk reguleert onze mentale en motorische patronen.
Hoe we leren
Principe: meerdere mogelijkheden bieden voor actie en expressie
3. Affectieve netwerk: evalueert patronen en koppelt emoties en belevingen aan indrukken. Dit
netwerk zorgt ervoor dat we emotioneel betrokken zijn bij het leren.
Waarom we leren
Principe: studenten op verschillende manieren betrekken
1.3.3.2. principes UDL
UDL principe 1: informatie toegankelijk maken
- De leerkracht is niet enkel de expert die kennis doorgeeft, maar ook de persoon voor de
leerling om informatie op te zoeken en te verwerken. Het is belangrijk dat er wordt
geanticipeerd op verschillen in de manier waarop ze het best informatie opnemen.
o Informatie op verschillende manieren aanbieden: podcast, verhaal, powerpoint
UDL principe 2: actie en expressie
- De leerlingen verschillen in manier waarop ze het best leerinhouden verwerken. De
leerkracht anticipeert hierop door verschillende mogelijkheden aan te bieden om actief om
te gaan met de leerinhouden.
o Leerstof verwerken op de manier die de leerlingen verkiezen: een tekening maken,
een maquette maken
UDL principe 3: betrokkenheid
- De lerende kan zich op verschillende manieren betrokken voelen. Het is belangrijk om te
vertrekken vanuit en in te spelen op de interesses van de leerling. Door geregeld feedback te
geven en de sterktes bloot te leggen , kan de leerling ook proberen zichzelf in te schatten en
bij te sturen.
o Contact maken met bv een persoon uit de zoo, dit sluit aan bij de leefwereld
, 2. Leerinhoud, doelstellingen en evaluatie
2.1. Situering
Lees pagina 17
2.2. Leerinhoud
2.2.1. Algemeen
- In de basiscompetenties zien we dat de vaardigheid ‘leerinhouden/leerervaringen selecteren’
deel uitmaakt van de leraar als begeleider van leer-en ontwikkelingsprocessen. Deze
vaardigheid houdt in dat jij als leerkracht keuzes kan maken uit een gegeven aanbod en
hierbij rekening houdt met de beginsituatie, de maatschappelijke relevantie en de
beschikbare tijd en hulpmiddelen. Geïnteg
2.2.2. Leergebieden en Leergebiedoverschrijdende thema’s
Leergebieden Leergebiedoverschrijdende thema’s
- Frans - ICT
- Nederlands - Leren leren
- Lichamelijke opvoeding - Sociale vaardigheden
- Muzische vorming
- Wereldoriëntatie
- Wiskunde
2.2.3. Ordening van leerinhouden
- In de leerplannen vind je niet veel informatie over de volgorde waarin de verschillende
onderdelen binnen één leerjaar moeten worden behandeld.
- De leerkracht kan dan zelf een keuze maken of indien mogelijk het handboek volgen.
- Je kan ook altijd beslissen om bepaalde stukken over te slaan of een alternatief te bedenken.
2.2.3.1. Lineair of cursorisch
- Lineaire ordening: men schrijdt zorgvuldig doorheen de opeenvolgende leerinhouden. De
leerkracht heeft hierbij aandacht voor de diverse onderdelen die in een bepaalde volgorde
worden behandeld.
o Ordenen volgens het voorkomen in de realiteit
o Ordenen volgens toepassingsnoden of-frequentie
o Ordenen volgens vakinhoudelijke structuur
, 2.2.3.2. Thematisch of exemplarisch
- De leerinhouden zijn geordend rond bepaalde thema’s die dan
uitgediept worden vanuit verschillende invalshoeken.
2.2.3.3. Elaborerend
- Een elaborerende ordening van leerinhouden is te
vergelijken met het gebruik van een zoomlens.
Eerst wordt de volledige inhoud bekeken, en
daarna zal men gaan inzoomen op de specifiekere
onderdelen.
Vb. Eerst bespreek je het volledige lichaam, en daarna
ga je de hand onder de loop gaan nemen.
Opdracht dia 11
1. Lineair
2. Elaborerend
3. Lineair
4. Thematisch
5. Elaborerend
2.2.4. Analyse van de leerinhoud
- Goed onderwijs aanbieden, verijst dat je als leerkracht zicht hebt op de mogelijke indelingen
van leerinhouden. Daarnaast is het ook noodzakelijk dat je voldoende inzicht hebt in de
leerinhoud. Dit kan je op verschillende manieren bekomen (3)
2.2.4.1. Inventarisatie
- Bij de voorbereiding van de les, kan je een inventarisatie opmaken van mogelijke
invalshoeken om een thema te benaderen. Je kan hier bijvoorbeeld een webschema voor
gebruiken.
2.2.4.2. Logische analyse
- Om een goede les op poten te zetten, moet je ook zelf eerste een logische analyse van de
leerinhoud kunnen maken. Dat betekent dat je de leerinhoud in verschillende deelinhouden
opsplitst.
2.2.4.3. Kritische blik
- Een kritische blik op de leerinhouden is zeer belangrijk.
1. Uitgangspunten didactisch handelen 1
1.1. Didactische triade
- De didactische driehoek of de didactische triade: bestaat uit 3 componenten
1. De leraar
2. De leerling
3. De leerinhoud
- Er is een constante afstemming en wisselwerking tussen deze 3 componenten
1.2. Handelingsgericht werken
- Dit uitgangspunt richt zich op een brede basiszorg voor alle leerlingen en zorgt voor
kwaliteitsvol onderwijs.
- Het is een visie en methodiek op zorg voor elke leerling: systematisch tegemoet komen aan
de onderwijsbehoeften van alle leerlingen.
o Handelings: er iets aan doen
Individueel
Klasikaal
o Gericht: op de onderwijsnoden van de leerlingen
- 7 uitgangspunten:
1. Onderwijs-en ondersteuningsbehoeften voor alle leerlingen
2. Leerkracht doet ertoe
3. Positieve aspecten als hefboom
4. Doelgericht
5. Afstemming en wisselwerking
6. Constructieve samenwerking
7. Systematisch en transparant
1.3. Universal design for learning (UDL)
1.3.1. Oorsprong
- Dit is gebaseerd op de architectuur . In plaats van een gebouw achteraf toegankelijk te
maken voor personen die minder mobiel zijn, is het zinvoller daar in de ontwerpsfase reeds
rekening mee te houden.
- Udl: leerstof moet op verschillende manieren aangeboden worden zodat we kunnen
tegemoet komen aan de alomtegenwoordige diversiteit. Dit doen we in fase 0 van het
zorgcontinuüm. Door onze didactiek en organisatie zodanig vorm te geven dat we aan de
onderwijsbehoeften van zoveel mogelijk leerlingen tegemoet komen, is er minder noodzaak
om leerlingen te schalen op fase 1,2 of 3.
, 1.3.2. Link met HGW en zorgcontinuum
- UDL is complementair aan de zeven uitgangspunten van het handelingsgericht werken, in de
eerste plaats met het centraal stellen van de onderwijsbehoeften van de individuele leerling.
Dit uitgangspunt veronderstelt dat leraren zich bewust zijn van de verschillen die bestaan
tussen leerlingen en hierop inspelen.
1.3.3. Wat is UDL?
1.3.3.1. Neurologische basis
- UDL is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek. Op basis van hersenscans delen we ons
brein op in drie groepen, namelijk het herkenningsnetwerk, het strategisch netwerk en het
affectieve netwerk. Vanuit deze netwerken worden de principes van UDL vormgegeven.
1. herkenningsnetwerk: herkennen en opnemen van informatie staat centraal. Dit eerste netwerk
zorgt ervoor dat we informatie, ideeën, concepten kunnen identificeren en begrijpen.
Wat we leren
Principe: informatie op meerdere manieren aanbieden
2. Strategisch netwerk: Dit bepaalt hoe we leren. We plannen de actie en voeren die uit. Het
strategisch netwerk reguleert onze mentale en motorische patronen.
Hoe we leren
Principe: meerdere mogelijkheden bieden voor actie en expressie
3. Affectieve netwerk: evalueert patronen en koppelt emoties en belevingen aan indrukken. Dit
netwerk zorgt ervoor dat we emotioneel betrokken zijn bij het leren.
Waarom we leren
Principe: studenten op verschillende manieren betrekken
1.3.3.2. principes UDL
UDL principe 1: informatie toegankelijk maken
- De leerkracht is niet enkel de expert die kennis doorgeeft, maar ook de persoon voor de
leerling om informatie op te zoeken en te verwerken. Het is belangrijk dat er wordt
geanticipeerd op verschillen in de manier waarop ze het best informatie opnemen.
o Informatie op verschillende manieren aanbieden: podcast, verhaal, powerpoint
UDL principe 2: actie en expressie
- De leerlingen verschillen in manier waarop ze het best leerinhouden verwerken. De
leerkracht anticipeert hierop door verschillende mogelijkheden aan te bieden om actief om
te gaan met de leerinhouden.
o Leerstof verwerken op de manier die de leerlingen verkiezen: een tekening maken,
een maquette maken
UDL principe 3: betrokkenheid
- De lerende kan zich op verschillende manieren betrokken voelen. Het is belangrijk om te
vertrekken vanuit en in te spelen op de interesses van de leerling. Door geregeld feedback te
geven en de sterktes bloot te leggen , kan de leerling ook proberen zichzelf in te schatten en
bij te sturen.
o Contact maken met bv een persoon uit de zoo, dit sluit aan bij de leefwereld
, 2. Leerinhoud, doelstellingen en evaluatie
2.1. Situering
Lees pagina 17
2.2. Leerinhoud
2.2.1. Algemeen
- In de basiscompetenties zien we dat de vaardigheid ‘leerinhouden/leerervaringen selecteren’
deel uitmaakt van de leraar als begeleider van leer-en ontwikkelingsprocessen. Deze
vaardigheid houdt in dat jij als leerkracht keuzes kan maken uit een gegeven aanbod en
hierbij rekening houdt met de beginsituatie, de maatschappelijke relevantie en de
beschikbare tijd en hulpmiddelen. Geïnteg
2.2.2. Leergebieden en Leergebiedoverschrijdende thema’s
Leergebieden Leergebiedoverschrijdende thema’s
- Frans - ICT
- Nederlands - Leren leren
- Lichamelijke opvoeding - Sociale vaardigheden
- Muzische vorming
- Wereldoriëntatie
- Wiskunde
2.2.3. Ordening van leerinhouden
- In de leerplannen vind je niet veel informatie over de volgorde waarin de verschillende
onderdelen binnen één leerjaar moeten worden behandeld.
- De leerkracht kan dan zelf een keuze maken of indien mogelijk het handboek volgen.
- Je kan ook altijd beslissen om bepaalde stukken over te slaan of een alternatief te bedenken.
2.2.3.1. Lineair of cursorisch
- Lineaire ordening: men schrijdt zorgvuldig doorheen de opeenvolgende leerinhouden. De
leerkracht heeft hierbij aandacht voor de diverse onderdelen die in een bepaalde volgorde
worden behandeld.
o Ordenen volgens het voorkomen in de realiteit
o Ordenen volgens toepassingsnoden of-frequentie
o Ordenen volgens vakinhoudelijke structuur
, 2.2.3.2. Thematisch of exemplarisch
- De leerinhouden zijn geordend rond bepaalde thema’s die dan
uitgediept worden vanuit verschillende invalshoeken.
2.2.3.3. Elaborerend
- Een elaborerende ordening van leerinhouden is te
vergelijken met het gebruik van een zoomlens.
Eerst wordt de volledige inhoud bekeken, en
daarna zal men gaan inzoomen op de specifiekere
onderdelen.
Vb. Eerst bespreek je het volledige lichaam, en daarna
ga je de hand onder de loop gaan nemen.
Opdracht dia 11
1. Lineair
2. Elaborerend
3. Lineair
4. Thematisch
5. Elaborerend
2.2.4. Analyse van de leerinhoud
- Goed onderwijs aanbieden, verijst dat je als leerkracht zicht hebt op de mogelijke indelingen
van leerinhouden. Daarnaast is het ook noodzakelijk dat je voldoende inzicht hebt in de
leerinhoud. Dit kan je op verschillende manieren bekomen (3)
2.2.4.1. Inventarisatie
- Bij de voorbereiding van de les, kan je een inventarisatie opmaken van mogelijke
invalshoeken om een thema te benaderen. Je kan hier bijvoorbeeld een webschema voor
gebruiken.
2.2.4.2. Logische analyse
- Om een goede les op poten te zetten, moet je ook zelf eerste een logische analyse van de
leerinhoud kunnen maken. Dat betekent dat je de leerinhoud in verschillende deelinhouden
opsplitst.
2.2.4.3. Kritische blik
- Een kritische blik op de leerinhouden is zeer belangrijk.
