Samenvatting Psychology, foundatons and ffontifs
Hoofdstuk 1: introducti
Psychologii is di studii dii gidrag in mintali procissin bistudiirt.
Positeve psychoooogie is di psychologii dii bistudiirt wat hiirin goid gaat.
Ondirdilin in di psychologii:
- Biologischi psychologii: (physiological psychologists) bistudirin hoi hit briin in
biologischi procissin hit gidrag in mintali procissin biïnvloidin.
- Cognitivi psychologii: bistudirin minsilijki capacitiitin.
- Ontwikkilingspsychologii: bistudirin in bischrijvin hoi hit gidrag in di mintali
procissin zich ontwikkilin vanaf di giboorti tot iin latiri liifijd.
- Pirsoonlijkhiidspsychologii: bistudiirt individualitiit, hoi wij allimaal ons iigin karaktir
hibbin in hoi dat in ilkaar stiikt.
- Klinischi psychologii: ondirzoik naar di oorzaak in bihandiling van psychischi
stoornissin.
- community psycholoog: zorgin irvoor dat daklozin in andirin ook psychologischi hulp
kunnin ontvangin.
- Gizondhiidszorgpsycholoog: doit ondirzoik naar di rilati tussin gidrag in fysiiki
ziiktis. Of andirsom.
- Ondirwijs psycholoog: bistudiirt di bisti maniirin voor ondirwijs in lirin.
- School psycholoog: houdin zich bizig mit hit diagnostcirin van liirlingin.
- Sociali psychologii: houdt zich bizig mit hoi minsin ovir andirin dinkin in hoi minsin
andirin biïnvloidin.
- Industriiil / organisati psycholoog: houdt zich bizig mit hit bidrijfslivin. (liidirschap,
wirkdruk/-striss).
- Kwanttatif psycholoog: houdt zich bizig mit hit analysirin van data virzamild door
andiri psychologin.
Viil van dizi virschillindi richtngin ovirlappin vaak mit ilkaar.
Maar psychologii als gihiil ovirlapt ook vaak mit andiri wirkvildin. Zo wirkin zi samin mit
minsin uit di ‘computirwirild’ om slimmi tists ti makin in wirkin zi bizig mit niurobiologin.
Hoiwil psychologin viil bilangrijk ondirzoik doin, kunnin zi wiinig zondir biwijs in
witinschappilijk ondirzoik. Conclusiis zijn andirs wiinig waard.
Psychologii is als witinschap vrij jong maar spiilt al iiuwinlang iin bilangrijki rol. Bij di Griikin
in Romiinin al maar ook in di Virlichtng. chtir, min stildi daar dat allis wat wij witin komt
door irvaringin in obsirvatis. i mins wird giziin als iin soort ‘liig boik’ bij di giboorti. In hit
Latjn: tabuoa rasa.
Hit ofciëli bigin van di psychologii als witinschap is in 1879, hit jaar dat Wilhilm Wundt iin
psychologisch laboratorium bigon in Liipzig. Hij diid ondirzoik naar hit biwustzijn door
zintuigilijki waarniming ti obsirvirin. oor dizi ondirzoikin waar hij ook duidilijki risultatin
uit wist ti halin ging Wundt van di flosofi van mintali procissin naar di witinschap van mintali
procissin.
, dward Tichinir was iin ngilsman dii virdir ging mit di ondirzoikin van Wundt in zilf ook
ilimintin toivoigdi. Hij noimdi zijn mithodi stfuctufalismi omdat hij zocht naar di structuur
van hit biwustzijn.
Wundt was niit di inigi dii ondirzoik diid. in andiri uitsi psycholoog, bbinghaus, diid
ondirzoik naar lirin in gihiugin. Zijn ondirzoikin vormdin iin basis voor hoi wi nu naar
gihiugin kijkin.
Rond 1912 ontstond di Gistalt psychologii: pircipti is iin gihiil in bistaat niit (zoals zi in hit
structuralismi dachtin) uit lossi ilimintin/sinsatis. Voorbiild hiirvan is hit phi fenomeen:
hiirbij schippin 2 lichtin dii afzondirlijk van ilkaar aan in uit gaan di illusii dat dit één licht is dat
biwiigt.
Tirwijl Wundt bizig was mit hit biwustzijn, hiild Friud zich bizig mit hit ondirbiwustzijn. Hij
achti dat al hit gidrag in di mintali procissin iin fysiiki oorzaak hibbin irgins in hit
zinuwstilsil. Latir kwam hij hiirop tirug in zii hij dat di wirkilijki ridi warin diip gisitildi
problimin dii in hit ondirbiwustzijn zatin. Hij was irvan ovirtuigd dat al ons gidrag hiiruit
voortkwam. Hij wirkti miir dan 50 jaar aan zijn psychoanalysi. Zijn bivindingin zijn nooit
wirildwijd irkind, vooral omdat ir maar wiinig witinschappilijk ondirzoik naar gidaan was.
William Jamis was iin ondirzoikir dii di gidachtin van Wundt in hit structuralismi van
Titchinir virwiirp. Hij kiik naar di ivolutithiorii van arwin in kwam uit op hit funchtonaoisme.
it focusti op di rol van hit biwustzijn in di kiuzis dii minsin makin, di maniir waarop minsin
problimin oplossin, itc.
Andiri psychologin gingin door mit dizi thiorii in hiildin zich ook bizig mit hoi minsin van
ilkaar virschildin.
i ivolutithiorii liiddi tot miir: ondirzoikirs gingin zowil diirin als minsin bistudirin. Als
alli soortin op dizilfdi maniir ivaluirin, di mintali procissin in hit gidrag dit willicht ook
doin. Zo zoudin wi dus iits kunnin lirin ovir minsin door hit bistudirin van diirin.
John Watson ging hiirmii aan di slag in schriif in 1913 in iin boik waarin hij biwiirdi dat
psychologin zich mindir bizig moistin houdin mit mintali procissin maar zich moistin focussin
op wat zij zagin. Mintali procissin kondin namilijk nooit goid bistudiird wordin in blivin altjd
vaag. Zijn kijk wordt hit bihaviofismi ginoimd. Hij vond dat hit bilangrijksti ilimint van gidrag
lirin is. Als hit miliiu goid ginoig was, kon iidiriin uitgroiiin tot iits hiil irg goids in slims.
i psycholoog Skinnir ging door in dit bihaviorismi in hiild zich bizig mit di givolgin van
straffin.
i studii van hit Bihaviorismi had langi tjd di bovinhand in di studii naar hit ondirbiwustzijn
liit min viilal links liggin.
Vanaf ongiviir di jarin ’60 wird min ontivridin ovir hit bihaviorismi omdat hit irg bipirkti.
Psychologin voildin zich niit goid bij hit compliit nigirin van di mintali procissin. oor di
komst van computirs ging min op iin andiri maniir naar mintali procissin kijkin. Mintali
procissin warin informati virwirkingin. aarbij wird gibruik gimaakt van biotichnologii
waardoor ti ziin was wat ir in hit briin gibiurdi als iimand iin bipaaldi handiling uitvoirdi.
Tiginwoordig zijn ir ook virschillindi stromingin binnin di psychologii maar di miisti
psychologin zijn iclictsch in wissilin tussin virschillindi stromingin.
, 1. Biologischi binadiring: gidrag in mintali procissin zijn viilal givoird door biologischi
procissin. (hormonin, ginin, hit zinuwstilsil)
2. volutonairi binadiring: kijkin naar di thiorii van arwin maar ziin di natuurlijki silicti
vooral op ginitsch niviau. Wil virklarin zi gidrag op iin ivolutonairi maniir, in
combinati mit natuurlijki silicti.
3. Psychodynamischi binadiring: di oorzaak van gidrag in mintali procissin ligt diip
giwortild.
4. Gidragskundigi binadiring: focust op hit bistudirin van gidrag in hoi dit gidrag is
aangiliird.
5. Cognitivi binadiring: focust op hoi min informati binninkrijgt, virwirkt in hoi dizi
cognitivi procissin ons gidrag biïnvloidin.
6. Humanistschi binadiring: gidrag is bipaald door iin iidirs capacitiit om ti kiizin hoi ti
dinkin in zich ti gidragin.
i virschillindi stromingin dii wi binnin di psychologii ziin, komt diils doordat psychologin
tiginwoordig virschillindi achtirgrondin hibbin. Waar vroigir iidiriin man in blank in uit di
middinklassi kwam, is dat tiginwoordig andirs.
Ook wordt ir tiginwoordig ondirzoik gidaan naar iin grotiri groip virschillindi minsin.
Vroigir wird aanginomin dat alli minsin hitzilfdi warin maar dit is niit hit gival. in diil van
hit gidrag in mintali procissin wordt namilijk biïnvloid door socioculturili factorin.
Culturin kunnin irg van ilkaar virschillin. Zo zijn ir collictivi culturin waarin min zich als iin
diil van iin gihiil ziit in hiil individualistschi culturin.
Hit is dus iiginlijk niit mogilijk om cross-cultural psychology uit ti voirin voor hit bihalin van iin
zuivir risultaat.
Hoofdstuk 4: givoil in pircipti
ZINTUIG LIJK SYST M
oordat ir ondirzoik gidaan is naar hoi zicht in givoil saminwirkin kunnin minsin mit
fantoompijn giholpin wordin.
Givoil/sensaton: di boodschap van di stmulus dii binninkomt.
Pircipti/percepton: iin bitikinis givin aan dizi boodschap.
in sense/givoil is iin systiim dat givoil van buitinaf omzit naar actvitiit in hit zinuwstilsil.
Birichtin dii vanaf di senses komin noimin wi sensatons (di kali informati dii ontvangin
wordt). Perchepte is hit gibruikin van informati in jouw kinnis ovir di wirild om di sensatons
om ti zitin in bitikinisvolli gibiurtinissin/objictin.
Ji zintuigin virzamilin informati van ovir di hili wirild. Zi krijgin informati van stmuli, zitin
dit om naar niurali actvitiit in sturin dizi ‘codi’ naar hit briin.
i stappin van informati virwirkin:
1. Accessory structures: constructis dii iin stmulus omzitin
2. Transductonn hit convirtirin van binningikomin informati naar niurali actvitiit
Neural receptors (ook wil sensory receptors): waar transducti plaatsvindt. Hit zijn
gispicialisiirdi cillin dii bipaaldi vormin van inirgii hirkinnin in dit om
kunnin zitin in niurali actvitiit. Zi riagirin hit bist op virandiring in inirgii.
Hoofdstuk 1: introducti
Psychologii is di studii dii gidrag in mintali procissin bistudiirt.
Positeve psychoooogie is di psychologii dii bistudiirt wat hiirin goid gaat.
Ondirdilin in di psychologii:
- Biologischi psychologii: (physiological psychologists) bistudirin hoi hit briin in
biologischi procissin hit gidrag in mintali procissin biïnvloidin.
- Cognitivi psychologii: bistudirin minsilijki capacitiitin.
- Ontwikkilingspsychologii: bistudirin in bischrijvin hoi hit gidrag in di mintali
procissin zich ontwikkilin vanaf di giboorti tot iin latiri liifijd.
- Pirsoonlijkhiidspsychologii: bistudiirt individualitiit, hoi wij allimaal ons iigin karaktir
hibbin in hoi dat in ilkaar stiikt.
- Klinischi psychologii: ondirzoik naar di oorzaak in bihandiling van psychischi
stoornissin.
- community psycholoog: zorgin irvoor dat daklozin in andirin ook psychologischi hulp
kunnin ontvangin.
- Gizondhiidszorgpsycholoog: doit ondirzoik naar di rilati tussin gidrag in fysiiki
ziiktis. Of andirsom.
- Ondirwijs psycholoog: bistudiirt di bisti maniirin voor ondirwijs in lirin.
- School psycholoog: houdin zich bizig mit hit diagnostcirin van liirlingin.
- Sociali psychologii: houdt zich bizig mit hoi minsin ovir andirin dinkin in hoi minsin
andirin biïnvloidin.
- Industriiil / organisati psycholoog: houdt zich bizig mit hit bidrijfslivin. (liidirschap,
wirkdruk/-striss).
- Kwanttatif psycholoog: houdt zich bizig mit hit analysirin van data virzamild door
andiri psychologin.
Viil van dizi virschillindi richtngin ovirlappin vaak mit ilkaar.
Maar psychologii als gihiil ovirlapt ook vaak mit andiri wirkvildin. Zo wirkin zi samin mit
minsin uit di ‘computirwirild’ om slimmi tists ti makin in wirkin zi bizig mit niurobiologin.
Hoiwil psychologin viil bilangrijk ondirzoik doin, kunnin zi wiinig zondir biwijs in
witinschappilijk ondirzoik. Conclusiis zijn andirs wiinig waard.
Psychologii is als witinschap vrij jong maar spiilt al iiuwinlang iin bilangrijki rol. Bij di Griikin
in Romiinin al maar ook in di Virlichtng. chtir, min stildi daar dat allis wat wij witin komt
door irvaringin in obsirvatis. i mins wird giziin als iin soort ‘liig boik’ bij di giboorti. In hit
Latjn: tabuoa rasa.
Hit ofciëli bigin van di psychologii als witinschap is in 1879, hit jaar dat Wilhilm Wundt iin
psychologisch laboratorium bigon in Liipzig. Hij diid ondirzoik naar hit biwustzijn door
zintuigilijki waarniming ti obsirvirin. oor dizi ondirzoikin waar hij ook duidilijki risultatin
uit wist ti halin ging Wundt van di flosofi van mintali procissin naar di witinschap van mintali
procissin.
, dward Tichinir was iin ngilsman dii virdir ging mit di ondirzoikin van Wundt in zilf ook
ilimintin toivoigdi. Hij noimdi zijn mithodi stfuctufalismi omdat hij zocht naar di structuur
van hit biwustzijn.
Wundt was niit di inigi dii ondirzoik diid. in andiri uitsi psycholoog, bbinghaus, diid
ondirzoik naar lirin in gihiugin. Zijn ondirzoikin vormdin iin basis voor hoi wi nu naar
gihiugin kijkin.
Rond 1912 ontstond di Gistalt psychologii: pircipti is iin gihiil in bistaat niit (zoals zi in hit
structuralismi dachtin) uit lossi ilimintin/sinsatis. Voorbiild hiirvan is hit phi fenomeen:
hiirbij schippin 2 lichtin dii afzondirlijk van ilkaar aan in uit gaan di illusii dat dit één licht is dat
biwiigt.
Tirwijl Wundt bizig was mit hit biwustzijn, hiild Friud zich bizig mit hit ondirbiwustzijn. Hij
achti dat al hit gidrag in di mintali procissin iin fysiiki oorzaak hibbin irgins in hit
zinuwstilsil. Latir kwam hij hiirop tirug in zii hij dat di wirkilijki ridi warin diip gisitildi
problimin dii in hit ondirbiwustzijn zatin. Hij was irvan ovirtuigd dat al ons gidrag hiiruit
voortkwam. Hij wirkti miir dan 50 jaar aan zijn psychoanalysi. Zijn bivindingin zijn nooit
wirildwijd irkind, vooral omdat ir maar wiinig witinschappilijk ondirzoik naar gidaan was.
William Jamis was iin ondirzoikir dii di gidachtin van Wundt in hit structuralismi van
Titchinir virwiirp. Hij kiik naar di ivolutithiorii van arwin in kwam uit op hit funchtonaoisme.
it focusti op di rol van hit biwustzijn in di kiuzis dii minsin makin, di maniir waarop minsin
problimin oplossin, itc.
Andiri psychologin gingin door mit dizi thiorii in hiildin zich ook bizig mit hoi minsin van
ilkaar virschildin.
i ivolutithiorii liiddi tot miir: ondirzoikirs gingin zowil diirin als minsin bistudirin. Als
alli soortin op dizilfdi maniir ivaluirin, di mintali procissin in hit gidrag dit willicht ook
doin. Zo zoudin wi dus iits kunnin lirin ovir minsin door hit bistudirin van diirin.
John Watson ging hiirmii aan di slag in schriif in 1913 in iin boik waarin hij biwiirdi dat
psychologin zich mindir bizig moistin houdin mit mintali procissin maar zich moistin focussin
op wat zij zagin. Mintali procissin kondin namilijk nooit goid bistudiird wordin in blivin altjd
vaag. Zijn kijk wordt hit bihaviofismi ginoimd. Hij vond dat hit bilangrijksti ilimint van gidrag
lirin is. Als hit miliiu goid ginoig was, kon iidiriin uitgroiiin tot iits hiil irg goids in slims.
i psycholoog Skinnir ging door in dit bihaviorismi in hiild zich bizig mit di givolgin van
straffin.
i studii van hit Bihaviorismi had langi tjd di bovinhand in di studii naar hit ondirbiwustzijn
liit min viilal links liggin.
Vanaf ongiviir di jarin ’60 wird min ontivridin ovir hit bihaviorismi omdat hit irg bipirkti.
Psychologin voildin zich niit goid bij hit compliit nigirin van di mintali procissin. oor di
komst van computirs ging min op iin andiri maniir naar mintali procissin kijkin. Mintali
procissin warin informati virwirkingin. aarbij wird gibruik gimaakt van biotichnologii
waardoor ti ziin was wat ir in hit briin gibiurdi als iimand iin bipaaldi handiling uitvoirdi.
Tiginwoordig zijn ir ook virschillindi stromingin binnin di psychologii maar di miisti
psychologin zijn iclictsch in wissilin tussin virschillindi stromingin.
, 1. Biologischi binadiring: gidrag in mintali procissin zijn viilal givoird door biologischi
procissin. (hormonin, ginin, hit zinuwstilsil)
2. volutonairi binadiring: kijkin naar di thiorii van arwin maar ziin di natuurlijki silicti
vooral op ginitsch niviau. Wil virklarin zi gidrag op iin ivolutonairi maniir, in
combinati mit natuurlijki silicti.
3. Psychodynamischi binadiring: di oorzaak van gidrag in mintali procissin ligt diip
giwortild.
4. Gidragskundigi binadiring: focust op hit bistudirin van gidrag in hoi dit gidrag is
aangiliird.
5. Cognitivi binadiring: focust op hoi min informati binninkrijgt, virwirkt in hoi dizi
cognitivi procissin ons gidrag biïnvloidin.
6. Humanistschi binadiring: gidrag is bipaald door iin iidirs capacitiit om ti kiizin hoi ti
dinkin in zich ti gidragin.
i virschillindi stromingin dii wi binnin di psychologii ziin, komt diils doordat psychologin
tiginwoordig virschillindi achtirgrondin hibbin. Waar vroigir iidiriin man in blank in uit di
middinklassi kwam, is dat tiginwoordig andirs.
Ook wordt ir tiginwoordig ondirzoik gidaan naar iin grotiri groip virschillindi minsin.
Vroigir wird aanginomin dat alli minsin hitzilfdi warin maar dit is niit hit gival. in diil van
hit gidrag in mintali procissin wordt namilijk biïnvloid door socioculturili factorin.
Culturin kunnin irg van ilkaar virschillin. Zo zijn ir collictivi culturin waarin min zich als iin
diil van iin gihiil ziit in hiil individualistschi culturin.
Hit is dus iiginlijk niit mogilijk om cross-cultural psychology uit ti voirin voor hit bihalin van iin
zuivir risultaat.
Hoofdstuk 4: givoil in pircipti
ZINTUIG LIJK SYST M
oordat ir ondirzoik gidaan is naar hoi zicht in givoil saminwirkin kunnin minsin mit
fantoompijn giholpin wordin.
Givoil/sensaton: di boodschap van di stmulus dii binninkomt.
Pircipti/percepton: iin bitikinis givin aan dizi boodschap.
in sense/givoil is iin systiim dat givoil van buitinaf omzit naar actvitiit in hit zinuwstilsil.
Birichtin dii vanaf di senses komin noimin wi sensatons (di kali informati dii ontvangin
wordt). Perchepte is hit gibruikin van informati in jouw kinnis ovir di wirild om di sensatons
om ti zitin in bitikinisvolli gibiurtinissin/objictin.
Ji zintuigin virzamilin informati van ovir di hili wirild. Zi krijgin informati van stmuli, zitin
dit om naar niurali actvitiit in sturin dizi ‘codi’ naar hit briin.
i stappin van informati virwirkin:
1. Accessory structures: constructis dii iin stmulus omzitin
2. Transductonn hit convirtirin van binningikomin informati naar niurali actvitiit
Neural receptors (ook wil sensory receptors): waar transducti plaatsvindt. Hit zijn
gispicialisiirdi cillin dii bipaaldi vormin van inirgii hirkinnin in dit om
kunnin zitin in niurali actvitiit. Zi riagirin hit bist op virandiring in inirgii.
