HOOFDSTUK 3: CELSTRUCTUUR EN -FUNCTIE
3.2 HOE ZIJN CELLEN GEORGANISEERD
2 brede categorieën: prokaryote en eukaryote cellen
Prokaryote cellen
- Hebben geen nucleus
- 2 groepen van bacteriën: eubacteriën en archaebacteriën
- Bevat een plasmamembraan: buitenste membraan dat reguleert wat binnenkomt en
buitengaat. Bestaat uit 2 lagen van fosfolipide
o Selectief permeabel → laat sommige moleculen toe in de cel, andere niet
- Bevat cytoplasma: semivloeibaar medium dat cytosol bevat (mix van water en verschillende
types van moleculen en organellen)
o Geen organellen
Eukaryote cellen
- Hebben een nucleus
- Dieren, planten, paddenstoelen en sommige eencellige organismen (protisten)
- Bevat een plasmamembraan: buitenste membraan dat reguleert wat binnenkomt en
buitengaat. Bestaat uit 2 lagen fosfolipide , selectief permeabel
o Selectief permeabel → laat sommige moleculen toe in de cel, andere niet
- Bevat cytoplasma: semivloeibaar medium dat cytosol bevat (mix van water en verschillende
types van moleculen en organellen)
o Bevat organellen (interne delen die gespecialiseerde functies hebben). Laat
compartimentering cel toe → houdt verschillende cellulaire activiteiten
gescheiden
Evolutionaire geschiedenis van de Eukaryote cel
Eerste cellen op Aarde waren de prokaryote cellen (vandaag bacteriën en archaea, verschillend
vooral door chemie)
- Omgeving toen zou voor ons nu schadelijk zijn, maar was mogelijk om in te overleven voor de
cellen toen
o Atmosfeer bevatte geen zuurstof, maar carboonmonoxide en andere giftige gassen,
de temperatuur was te warm en er was geen ozonlaag
o Toch overleefde prokaryote cellen (velen stierven wel uit)
Eukaryote cellen zouden uit de archaea ontstaan zijn, interne structuur ervan zou geëvolueerd zijn
volgens volgende stappen
1. Cellen krijgen nucleus door plasmamembraan dat in elkaar stulpt en het DNA omringt met een
dubbel membraan
a. Nucleus laat specifieke functies ontstaan, wat cellulaire bronnen voor ander werk
vrijmaakt
2. Cel krijgt een endomembraan systeem door snelle toename (proliferatie) van het membraan
a. Vergroting oppervlak laat meer transport van materialen in cellen toe
3. Cellen krijgen mitochondriën
a. Mogelijkheid tot suikers metaboliseren in bijzijn van zuurstof geeft beter functioneren en
succes
4. Cellen krijgen chloroplast
a. Mogelijkheid tot produceren suikers vanuit zonlicht geeft beter functioneren en succes
, Structuur van de cel
- Plasmamembraan: Buitenoppervlak dat in- en uitgang van moleculen reguleert
- Cytoskelet: onderhoudt vorm van de cel en helpt de bewegingen. Stevigheid en
buigzaamheid
o Microtubuli: Cilinders van eiwitmoleculen aanwezig in cytoplasma, centriolen,
trilharen en flagella. Vormen spoelfiguur bij celdeling
o Tussenliggende filamenten: Eiwitvezels die ondersteuning en kracht bieden
o Actine filamenten: eiwitvezels die een rol spelen bij de beweging van cellen en
organellen
o Centriolen: korte cilinders van microtubuli
o Centrosomen: microtubuli organiserend centrum dat een paar centriolen bevat
o Blaasje: membraangebonden zak die stoffen opslaat en vervoert
o Lysosoom: blaasje dat macromoleculen en delen van de cel afbreekt
o Cytoplasma: semifluïdische matrix buiten de kern die organellen bevat
- Celkern
o Nucleaire enveloppe: Dubbel membraan met nucleaire poriën die kern omsluit
o Chromatine: diffuse draden die DNA en proteïne bevatten
o Nucleolus: regio die subeenheden van ribosomen produceert - Endoplasmatisch
reticulum (ER)
o Ruw endoplasmatisch reticulum (RER): bezaaid met ribosomen, verwerkt eiwitten
o Glad endoplasmatisch reticulum (SER): gebrek aan ribosomen, synthetiseert lipide
en koolhydraten moleculen
o Ribosomen: Partikels die eiwitsynthese uitvoeren, produceert proteïnen
o Mitochondriën: Organellen die cellulaire ademhaling uitvoert, produceren ATP-
moleculen
o Polyribosomen: Snaar van ribosomen die tegelijkertijd hetzelfde eiwit synthetiseren
o Golgi-apparaat: Processen, verpakken en afscheiden van gemodificeerde
3.2 HOE ZIJN CELLEN GEORGANISEERD
2 brede categorieën: prokaryote en eukaryote cellen
Prokaryote cellen
- Hebben geen nucleus
- 2 groepen van bacteriën: eubacteriën en archaebacteriën
- Bevat een plasmamembraan: buitenste membraan dat reguleert wat binnenkomt en
buitengaat. Bestaat uit 2 lagen van fosfolipide
o Selectief permeabel → laat sommige moleculen toe in de cel, andere niet
- Bevat cytoplasma: semivloeibaar medium dat cytosol bevat (mix van water en verschillende
types van moleculen en organellen)
o Geen organellen
Eukaryote cellen
- Hebben een nucleus
- Dieren, planten, paddenstoelen en sommige eencellige organismen (protisten)
- Bevat een plasmamembraan: buitenste membraan dat reguleert wat binnenkomt en
buitengaat. Bestaat uit 2 lagen fosfolipide , selectief permeabel
o Selectief permeabel → laat sommige moleculen toe in de cel, andere niet
- Bevat cytoplasma: semivloeibaar medium dat cytosol bevat (mix van water en verschillende
types van moleculen en organellen)
o Bevat organellen (interne delen die gespecialiseerde functies hebben). Laat
compartimentering cel toe → houdt verschillende cellulaire activiteiten
gescheiden
Evolutionaire geschiedenis van de Eukaryote cel
Eerste cellen op Aarde waren de prokaryote cellen (vandaag bacteriën en archaea, verschillend
vooral door chemie)
- Omgeving toen zou voor ons nu schadelijk zijn, maar was mogelijk om in te overleven voor de
cellen toen
o Atmosfeer bevatte geen zuurstof, maar carboonmonoxide en andere giftige gassen,
de temperatuur was te warm en er was geen ozonlaag
o Toch overleefde prokaryote cellen (velen stierven wel uit)
Eukaryote cellen zouden uit de archaea ontstaan zijn, interne structuur ervan zou geëvolueerd zijn
volgens volgende stappen
1. Cellen krijgen nucleus door plasmamembraan dat in elkaar stulpt en het DNA omringt met een
dubbel membraan
a. Nucleus laat specifieke functies ontstaan, wat cellulaire bronnen voor ander werk
vrijmaakt
2. Cel krijgt een endomembraan systeem door snelle toename (proliferatie) van het membraan
a. Vergroting oppervlak laat meer transport van materialen in cellen toe
3. Cellen krijgen mitochondriën
a. Mogelijkheid tot suikers metaboliseren in bijzijn van zuurstof geeft beter functioneren en
succes
4. Cellen krijgen chloroplast
a. Mogelijkheid tot produceren suikers vanuit zonlicht geeft beter functioneren en succes
, Structuur van de cel
- Plasmamembraan: Buitenoppervlak dat in- en uitgang van moleculen reguleert
- Cytoskelet: onderhoudt vorm van de cel en helpt de bewegingen. Stevigheid en
buigzaamheid
o Microtubuli: Cilinders van eiwitmoleculen aanwezig in cytoplasma, centriolen,
trilharen en flagella. Vormen spoelfiguur bij celdeling
o Tussenliggende filamenten: Eiwitvezels die ondersteuning en kracht bieden
o Actine filamenten: eiwitvezels die een rol spelen bij de beweging van cellen en
organellen
o Centriolen: korte cilinders van microtubuli
o Centrosomen: microtubuli organiserend centrum dat een paar centriolen bevat
o Blaasje: membraangebonden zak die stoffen opslaat en vervoert
o Lysosoom: blaasje dat macromoleculen en delen van de cel afbreekt
o Cytoplasma: semifluïdische matrix buiten de kern die organellen bevat
- Celkern
o Nucleaire enveloppe: Dubbel membraan met nucleaire poriën die kern omsluit
o Chromatine: diffuse draden die DNA en proteïne bevatten
o Nucleolus: regio die subeenheden van ribosomen produceert - Endoplasmatisch
reticulum (ER)
o Ruw endoplasmatisch reticulum (RER): bezaaid met ribosomen, verwerkt eiwitten
o Glad endoplasmatisch reticulum (SER): gebrek aan ribosomen, synthetiseert lipide
en koolhydraten moleculen
o Ribosomen: Partikels die eiwitsynthese uitvoeren, produceert proteïnen
o Mitochondriën: Organellen die cellulaire ademhaling uitvoert, produceren ATP-
moleculen
o Polyribosomen: Snaar van ribosomen die tegelijkertijd hetzelfde eiwit synthetiseren
o Golgi-apparaat: Processen, verpakken en afscheiden van gemodificeerde
