Hoofdstuk 10: Osteoporose
Inleiding
- Chronische ziekte
- Lage botmassa + aantas5ng micro-architectuur botweefsel
- Onvoldoende sterkte bot door ontkalking => toegenomen risico op fracturen
Fysiologie
- Bot is levendig weefsel: con5nu in evolu5e (resorp5e en opbouw)
→ Osteoclasten => resorp5e bot
→ Osteoblasten => aanmaak bot
→ Evenwicht tussen beide maakt bot voldoende sterk
→ Te grote osteoclast ac5viteit => ontkalking, verzwakking
- Bot remodeling cyclus
→ Binding RANK-ligand aan RANK-receptor => differen5a5e en ac5va5e osteoclasten
=> botresorp5e => nieuwe laag osteoblasten in de uitholling => vorming beenmatrix/osteoïd
=> mineralisa5e osteoïd
→ Duurt +/- 6 maanden
Pathofysiologie
- Systemische aandoening van het skelet: onevenwicht tussen botresorp5e en boQorma5e
=> botmassa ↘ => breekbaarheid ↗
- Toegenomen risico op fracturen
→ Heup: zwaarste gevolgen (veel morbiditeit en mortaliteit)
→ Wervels: indeukingsfracturen (geen rechtstreekse oorzaak van mortaliteit, maar veel pijn)
→ Pols
- Botmassa me<ng: BMD (Bone Mineral Density)
→ Max. rond 30j en blijZ +/- stabiel tot 50j à progressieve afname
→ Meestal t.h.v. lumbale wervelzuil
→ T-score = # SD boven of onder gemiddelde BMD van gezonde persoon van 30j van zelfde
geslacht en etniciteit
§ < -2,5 à osteoporose
§ -1 tot -2,5 à osteopenie (tussenin)
→ Z-score = # SD boven of onder gemiddelde BMD van persoon met zelfde leeZijd, geslacht en
etniciteit
→ Fysiologische afname botdensiteit met leeZijd
Oorzaken
- Primaire osteoporose
→ Postmenopauzaal: vrouwen > 50j
→ Seniel: mannen en vrouwen > 70j
- Secundaire osteoporose (minder frequent)
→ Ziekte: hyperthyreoïdie, hyperparathyreoïdie, gene5sche afwijkingen, …
→ Medica<e: glucocor5coïden (!), heparine, …
, - Risicofactoren
→ BMI: 20 hebben verhoogd risico van 40% <-> 30 heeZ geen verhoogd risico
→ LeeFijd
→ Roken
→ Glucocor<coïden (vanaf 3 maand): risico meer dan x2
→ Alcohol
→ Laag testosteron
→ Sedentaire levenss<jl
→ Voeding: voldoende Ca en vitD nodig
→ Dus aantal zaken waar je iets aan kan doen
Therapeu9sche op9es
- Doel: fracturen voorkomen
- Frequen5e en gevolgen in verouderende blanke popula5e zo hoog dat preven5eve screening en
behandeling economisch verantwoord zijn
Niet-farmacologische op2es
- Lifestyle changes
→ Voldoende lichaamsbeweging
→ Rookstop
→ Beperking alcoholinname
→ Regelma5ge blootstelling aan licht
- Calcium
→ Dagelijks 1-1,5 mg PO
→ Best inname ’s avonds want ’s nacht vooral inbouw in bot
→ Associa5e met vitD
→ Werking: essen5eel in botvorming (hydroxyapa5et)
→ Bijwerkingen: obs5pa5e, krijtsmaak
→ CI: hypercalciëmie, hypercalciurie (voorbeschikking nierstenen)
→ Interac<es
§ Verminderde resorp5e bisfosfonaten (1e keuze therapie) door chela5e: nooit samen
met Ca en VitD innemen (bisfosfonaten ’s ochtends, Ca ’s avonds)
Ø EXAMEN: bestaan er combina5epreparaten? à ja, maar 2 aparte doosjes,
pilletjes moeten apart ingenomen worden
§ pH-aoankelijke opname calciumcarbonaat: Ca-opname slechter bij hogere pH
(gelijk5jdige behandeling met PPI’s)
§ Chelaatvorming (precipita5e) quinolonen en tetracyclines
- Vitamine D
→ 800 eenheden/dag PO
→ Associa5e met Ca
→ Werking
§ Essen5eel in botvorming
§ Verhoogt Ca-opname uit darmen (ook fosfor)
§ Vermindert Ca-verlies via nieren
§ Verhoogt Ca-inbouw in bot (mineralisa5e)
§ Verhoogt bot-turnover door s5mula5e botarraak
Inleiding
- Chronische ziekte
- Lage botmassa + aantas5ng micro-architectuur botweefsel
- Onvoldoende sterkte bot door ontkalking => toegenomen risico op fracturen
Fysiologie
- Bot is levendig weefsel: con5nu in evolu5e (resorp5e en opbouw)
→ Osteoclasten => resorp5e bot
→ Osteoblasten => aanmaak bot
→ Evenwicht tussen beide maakt bot voldoende sterk
→ Te grote osteoclast ac5viteit => ontkalking, verzwakking
- Bot remodeling cyclus
→ Binding RANK-ligand aan RANK-receptor => differen5a5e en ac5va5e osteoclasten
=> botresorp5e => nieuwe laag osteoblasten in de uitholling => vorming beenmatrix/osteoïd
=> mineralisa5e osteoïd
→ Duurt +/- 6 maanden
Pathofysiologie
- Systemische aandoening van het skelet: onevenwicht tussen botresorp5e en boQorma5e
=> botmassa ↘ => breekbaarheid ↗
- Toegenomen risico op fracturen
→ Heup: zwaarste gevolgen (veel morbiditeit en mortaliteit)
→ Wervels: indeukingsfracturen (geen rechtstreekse oorzaak van mortaliteit, maar veel pijn)
→ Pols
- Botmassa me<ng: BMD (Bone Mineral Density)
→ Max. rond 30j en blijZ +/- stabiel tot 50j à progressieve afname
→ Meestal t.h.v. lumbale wervelzuil
→ T-score = # SD boven of onder gemiddelde BMD van gezonde persoon van 30j van zelfde
geslacht en etniciteit
§ < -2,5 à osteoporose
§ -1 tot -2,5 à osteopenie (tussenin)
→ Z-score = # SD boven of onder gemiddelde BMD van persoon met zelfde leeZijd, geslacht en
etniciteit
→ Fysiologische afname botdensiteit met leeZijd
Oorzaken
- Primaire osteoporose
→ Postmenopauzaal: vrouwen > 50j
→ Seniel: mannen en vrouwen > 70j
- Secundaire osteoporose (minder frequent)
→ Ziekte: hyperthyreoïdie, hyperparathyreoïdie, gene5sche afwijkingen, …
→ Medica<e: glucocor5coïden (!), heparine, …
, - Risicofactoren
→ BMI: 20 hebben verhoogd risico van 40% <-> 30 heeZ geen verhoogd risico
→ LeeFijd
→ Roken
→ Glucocor<coïden (vanaf 3 maand): risico meer dan x2
→ Alcohol
→ Laag testosteron
→ Sedentaire levenss<jl
→ Voeding: voldoende Ca en vitD nodig
→ Dus aantal zaken waar je iets aan kan doen
Therapeu9sche op9es
- Doel: fracturen voorkomen
- Frequen5e en gevolgen in verouderende blanke popula5e zo hoog dat preven5eve screening en
behandeling economisch verantwoord zijn
Niet-farmacologische op2es
- Lifestyle changes
→ Voldoende lichaamsbeweging
→ Rookstop
→ Beperking alcoholinname
→ Regelma5ge blootstelling aan licht
- Calcium
→ Dagelijks 1-1,5 mg PO
→ Best inname ’s avonds want ’s nacht vooral inbouw in bot
→ Associa5e met vitD
→ Werking: essen5eel in botvorming (hydroxyapa5et)
→ Bijwerkingen: obs5pa5e, krijtsmaak
→ CI: hypercalciëmie, hypercalciurie (voorbeschikking nierstenen)
→ Interac<es
§ Verminderde resorp5e bisfosfonaten (1e keuze therapie) door chela5e: nooit samen
met Ca en VitD innemen (bisfosfonaten ’s ochtends, Ca ’s avonds)
Ø EXAMEN: bestaan er combina5epreparaten? à ja, maar 2 aparte doosjes,
pilletjes moeten apart ingenomen worden
§ pH-aoankelijke opname calciumcarbonaat: Ca-opname slechter bij hogere pH
(gelijk5jdige behandeling met PPI’s)
§ Chelaatvorming (precipita5e) quinolonen en tetracyclines
- Vitamine D
→ 800 eenheden/dag PO
→ Associa5e met Ca
→ Werking
§ Essen5eel in botvorming
§ Verhoogt Ca-opname uit darmen (ook fosfor)
§ Vermindert Ca-verlies via nieren
§ Verhoogt Ca-inbouw in bot (mineralisa5e)
§ Verhoogt bot-turnover door s5mula5e botarraak
