Deel 1 Referentiekader
1. Inleiding
1.1 Doelstelling van dit boek
Klinische psychodiagnostiek/diagnostiek: hier wordt informatie verzameld over de cliënt en
diens omgeving met het oog op het ontwerpen van de meest adequate aanpak van de
problemen die door de cliënt zelf of door diens omgeving zijn gesignaleerd.
Jeugd: verzamelterm voor kinderen en jongeren.
1.2 De noodzaak van de opleiding
Psychodiagnostiek (De Zeeuw): het onderscheiden van personen naar hun individuele
psychische kenmerken, zoals die zich manifesteren in hun typische gedrags- en
uitingsvormen, en wel met behulp van tests.
Klinisch oordeel: het beslissen op basis van eigen ervaring en intuïtie.
Ongewapend oordeel: dat de diagnosticus oordelen uitspreekt zonder expliciet een beroep
te doen op methodologische principes of systematische procedures die kunnen voorkomen
dat er fouten en onterechte vertekeningen in het oordeel optreden.
De noodzaak van opleiding in de diagnostische besluitvorming dringt zich op vanuit de
resultaten van ten minste 3 ontwikkelingen in het gedragsonderzoek die uitermate
belangrijk zijn voor de diagnostiek:
- Het onderzoek naar de kwaliteit van het ongewapende oordeel. Het ongewapende
oordeel leidt in tal van beslissingssituaties tot tekorten en vertekeningen. Het
vaststellen van deze tekorten en vertekeningen leidt echter niet vanzelf tot een
verbetering. In complexe beslissingssituatie (zoals de diagnostiek) gaat het niet louter
om een enkelvoudig oordeel, maar om het exploreren van een probleem en om de
afweging van verschillende soorten informatie (bijvoorbeeld: levensgebeurtenissen,
rapportcijfers, gezinssamenstelling, testresultaten) afkomstig uit verschillende
bronnen (bijvoorbeeld: kind, ouders, leerkracht, arts).
- De ontwikkeling in de besliskunde. Voor dergelijke beslissingsprocessen zijn in de
besliskunde gaandeweg procedures ontwikkeld die de gebruiker in staat stellen op
rationeel verantwoorde wijze beslissingen te nemen. Om gelijke tred met deze
ontwikkeling te houden is het noodzakelijk dat aankomende diagnostici met deze
procedures kennismaken.
- Het ontwikkelen van prescriptieve kaders ten behoeve van de professionele
diagnostiek. Prescriptief kader/model: zo’n model laat toe heuristische procedures
te ontwerpen die aan het diagnostisch proces in de praktijk sturing geven. Kennis en
vaardigheden op het gebied van diagnostische instrumenten en
beslissingsprocedures moeten in dit raamwerk worden ingepast.
1.3 Pretenties en beperkingen
, De diagnosticus is afhankelijk van de kwaliteit van de hulpmiddelen die hem bij het
beoefenen van zijn vak ten dienste staan. Deze hulpmiddelen zijn:
- Inhoudelijke theorieën over het ontstaan en in stand blijven van probleemgedrag.
- Kennis over normale en afwijkende ontwikkelingspatronen.
- Instrumenten en technieken om gedragsverschijnselen in kaart te brengen.
- Statische en psychometrische technieken om gegevens te verwerken.
Gedisciplineerde vakbeoefening: dat het handelen van de diagnosticus verloopt volgens
regels die door hem zelf geëxpliciteerd kunnen worden. Hierdoor wordt het handelen
transparant en kan het in principe aan toetsing door hem of door anderen worden
onderworpen.
Een dergelijke aanpak is te bestempelen als empirisch-analytisch: zij dwingt tot
zorgvuldigheid zonder afbreuk te doen aan inventiviteit en creativiteit, eigenschappen die
ook voor het verrichten van wetenschappelijk onderzoek onmisbaar zijn. In principe is iedere
theorie die leidt tot controleerbare voorspellingen acceptabel en is elk instrument dat tot
beslissingswinst leidt inzetbaar.
1. Inleiding
1.1 Doelstelling van dit boek
Klinische psychodiagnostiek/diagnostiek: hier wordt informatie verzameld over de cliënt en
diens omgeving met het oog op het ontwerpen van de meest adequate aanpak van de
problemen die door de cliënt zelf of door diens omgeving zijn gesignaleerd.
Jeugd: verzamelterm voor kinderen en jongeren.
1.2 De noodzaak van de opleiding
Psychodiagnostiek (De Zeeuw): het onderscheiden van personen naar hun individuele
psychische kenmerken, zoals die zich manifesteren in hun typische gedrags- en
uitingsvormen, en wel met behulp van tests.
Klinisch oordeel: het beslissen op basis van eigen ervaring en intuïtie.
Ongewapend oordeel: dat de diagnosticus oordelen uitspreekt zonder expliciet een beroep
te doen op methodologische principes of systematische procedures die kunnen voorkomen
dat er fouten en onterechte vertekeningen in het oordeel optreden.
De noodzaak van opleiding in de diagnostische besluitvorming dringt zich op vanuit de
resultaten van ten minste 3 ontwikkelingen in het gedragsonderzoek die uitermate
belangrijk zijn voor de diagnostiek:
- Het onderzoek naar de kwaliteit van het ongewapende oordeel. Het ongewapende
oordeel leidt in tal van beslissingssituaties tot tekorten en vertekeningen. Het
vaststellen van deze tekorten en vertekeningen leidt echter niet vanzelf tot een
verbetering. In complexe beslissingssituatie (zoals de diagnostiek) gaat het niet louter
om een enkelvoudig oordeel, maar om het exploreren van een probleem en om de
afweging van verschillende soorten informatie (bijvoorbeeld: levensgebeurtenissen,
rapportcijfers, gezinssamenstelling, testresultaten) afkomstig uit verschillende
bronnen (bijvoorbeeld: kind, ouders, leerkracht, arts).
- De ontwikkeling in de besliskunde. Voor dergelijke beslissingsprocessen zijn in de
besliskunde gaandeweg procedures ontwikkeld die de gebruiker in staat stellen op
rationeel verantwoorde wijze beslissingen te nemen. Om gelijke tred met deze
ontwikkeling te houden is het noodzakelijk dat aankomende diagnostici met deze
procedures kennismaken.
- Het ontwikkelen van prescriptieve kaders ten behoeve van de professionele
diagnostiek. Prescriptief kader/model: zo’n model laat toe heuristische procedures
te ontwerpen die aan het diagnostisch proces in de praktijk sturing geven. Kennis en
vaardigheden op het gebied van diagnostische instrumenten en
beslissingsprocedures moeten in dit raamwerk worden ingepast.
1.3 Pretenties en beperkingen
, De diagnosticus is afhankelijk van de kwaliteit van de hulpmiddelen die hem bij het
beoefenen van zijn vak ten dienste staan. Deze hulpmiddelen zijn:
- Inhoudelijke theorieën over het ontstaan en in stand blijven van probleemgedrag.
- Kennis over normale en afwijkende ontwikkelingspatronen.
- Instrumenten en technieken om gedragsverschijnselen in kaart te brengen.
- Statische en psychometrische technieken om gegevens te verwerken.
Gedisciplineerde vakbeoefening: dat het handelen van de diagnosticus verloopt volgens
regels die door hem zelf geëxpliciteerd kunnen worden. Hierdoor wordt het handelen
transparant en kan het in principe aan toetsing door hem of door anderen worden
onderworpen.
Een dergelijke aanpak is te bestempelen als empirisch-analytisch: zij dwingt tot
zorgvuldigheid zonder afbreuk te doen aan inventiviteit en creativiteit, eigenschappen die
ook voor het verrichten van wetenschappelijk onderzoek onmisbaar zijn. In principe is iedere
theorie die leidt tot controleerbare voorspellingen acceptabel en is elk instrument dat tot
beslissingswinst leidt inzetbaar.
