Samenvatting Adolescentiepsychologie
Samengevat per hoofdstuk, gesorteerd op hoofd- en bijzaken, zodat je zelf kunt kiezen of je
de achtergrond informatie (bijzaken/extra uitleg) nodig hebt of lekker overslaat. Aangevuld
met afbeeldingen en schema’s. Onderwerpen die op het tentamen komen zijn aangegeven
met (tentamen) dit biedt echter geen garantie dat deze onderwerpen daadwerkelijk getoetst
worden. Bijzaken bevatten achergrond informatie, in sommige gevallen is het nodig om zelf
wat bij te lezen. Dit kan uiteraard in het boek. Deze samenvatting gaat ervan uit dat je al
enige kennis hebt; als je veel wil lezen kun je net zo goed het boek erbij pakken ;)
,Thema 1 ......................................................................................................................................3
Thema 1. Deelthema 1.2 ............................................................................................................5
Tabel Theorieën ...................................................................................................................6
Thema 2 ................................................................................................................................... 10
Tanner-stadia. .................................................................................................................... 11
Hormonale veranderingen gekoppeld aan puberteitsfases ................................................. 13
Psychoseksuele ontwikkeling ............................................................................................... 14
sekseverschillen en -overeenkomsten in de psychoseksuele ontwikkeling te illustreren 16
Uitkomsten onderzoek Seks 25 jaar .................................................................................... 17
Thema 3 ................................................................................................................................... 18
3.1 Cognitieve ontwikkeling ........................................................................................... 18
Verschillen benaderingen Piaget, informatieverwerking, psychometrische benadering . 20
beschrijvingen Piaget, informatieverwerking, psychometrische benadering ................... 20
3.2 Emotionele ontwikkeling .......................................................................................... 22
3.3 Morele ontwikkeling ........................................................................................................ 23
Thema 4 ................................................................................................................................... 26
Thema 5 ................................................................................................................................... 30
Het geïntegreerde opvoedmodel van Darling en Steinberg (1993) ................................. 32
Thema 6 ................................................................................................................................... 37
6.2 Jeugdcriminaliteit en externaliserende stoornissen ....................................................... 37
6.3 Determinanten van gezondheid en welbevinden........................................................... 40
6.4 Hulpverlening aan adolescenten .................................................................................... 41
,Thema 1
Hoofdzaken:
1. Adolescentie wordt gedefinieerd als de overgangsperiode tussen kindertijd en
volwassenheid, waarin verschillende ontwikkelingen plaatsvinden, zowel lichamelijk als
mentaal. Het ontwikkelen van een eigen identiteit wordt gezien als een cruciale taak tijdens
deze periode. Het omvat drie hoofdfasen:
- Vroege adolescentie (10-13 jaar): nadruk op lichamelijke rijping, seksuele ontwikkeling en
losmaking van ouders.
- Midden adolescentie (14-18 jaar): focus op experimenteren en het zoeken naar identiteit.
- Late adolescentie (19-22 jaar): betrokkenheid bij verplichtingen en relaties/intimiteit.
2. De opvatting van Storm und Stress, geïntroduceerd door Hall, beschrijft de adolescentie
als een periode van intense emotionele beroering en opstandigheid. Echter, deze opvatting
wordt bekritiseerd vanwege het feit dat niet alle adolescenten deze ervaringen in dezelfde
mate doormaken. Het is belangrijk om te erkennen dat de ervaringen van adolescenten
variëren en niet iedereen dezelfde mate van storm en stress ervaart.
3. Bij het interpreteren van gedragingen en emoties tijdens de adolescentie als normaal of
pathologisch moeten verschillende factoren in overweging worden genomen:
a. Het onderscheid tussen eenmalige stemmingen of gedragingen en meer langdurige
patronen.
b. Het onderscheid tussen spanningen die algemeen voorkomen bij adolescenten en
spanningen die kunnen wijzen op een dreigende stoornis.
c. Het onderscheid tussen problemen die specifiek uit de adolescentie voortkomen en
problemen die hun oorsprong hebben in eerdere levensfasen.
In de adolescentie staat centraal:
**Ontwikkelingstaken van de adolescentieperiode:**
1. Het vormen van een eigen identiteit en het bereiken van autonomie ten opzichte van de
ouders.
2. Omgaan met innerlijk beleefde conflicten, zoals ambivalente gevoelens jegens de ouders.
3. Ontwikkeling van cognitieve vaardigheden, bijvoorbeeld in het denken over morele
vraagstukken.
**Continuïteit en discontinuïteit in de ontwikkeling tijdens de adolescentie:**
- Continuïteit: Jongeren ontwikkelen zich in de richting waarin ze al waren.
- Discontinuïteit: Plotse koerswijzigingen in ontwikkeling, waarbij veerkracht van belang is.
**Samenspel tussen individu en omgeving in ontwikkelingstraject:**
- Onderzoek naar de interactie tussen individu en omgeving in
ontwikkelingspsychopathologie, waarbij risicofactoren en individuele vatbaarheid een rol
spelen.
- Dynamische interactionisme benadrukt de wederzijdse vormgeving van individu en
omgeving.
**Vormen van persoon-omgeving interacties:**
1. Passieve interactie: Individu ontvangt omgeving zonder deze te beïnvloeden.
2. Evocatieve interactie: Individu beïnvloedt omgeving door reacties die het oproept.
3. Actieve interactie: Individu selecteert en verandert actief omgeving.
, Dit samenspel tussen individu en omgeving evolueert gedurende de adolescentie, waarbij
actieve interacties toenemen in belang.
Bijzaken:
1. De verschillende fasen van adolescentie met specifieke leeftijdsbereiken (vroege: 10-13
jaar, midden: 14-18 jaar, late: 19-22 jaar) en de belangrijkste aspecten die daarin een rol
spelen, zoals lichamelijke rijping, seksuele ontwikkeling, identiteitsvorming en het aangaan
van verplichtingen en relaties.
2. De kritiek op de opvatting van Storm and Stress, waarbij wordt benadrukt dat niet alle
adolescenten intense emotionele beroering en opstandigheid ervaren en dat de
beeldvorming vaak groter is dan de werkelijke ervaringen van adolescenten. Dit is belangrijk
omdat het helpt om een evenwichtiger beeld te krijgen van de adolescentie en om individuele
verschillen te erkennen.
3. De nadruk op het maken van onderscheid tussen normale adolescentenontwikkeling en
gedrag dat kan wijzen op een pathologische stoornis, en het belang van het identificeren van
problemen die specifiek voortkomen uit de adolescentie versus die met wortels in eerdere
levensfasen. Dit benadrukt het belang van een nauwkeurige diagnostiek en interventie om
adolescenten de juiste ondersteuning te bieden.
Samengevat per hoofdstuk, gesorteerd op hoofd- en bijzaken, zodat je zelf kunt kiezen of je
de achtergrond informatie (bijzaken/extra uitleg) nodig hebt of lekker overslaat. Aangevuld
met afbeeldingen en schema’s. Onderwerpen die op het tentamen komen zijn aangegeven
met (tentamen) dit biedt echter geen garantie dat deze onderwerpen daadwerkelijk getoetst
worden. Bijzaken bevatten achergrond informatie, in sommige gevallen is het nodig om zelf
wat bij te lezen. Dit kan uiteraard in het boek. Deze samenvatting gaat ervan uit dat je al
enige kennis hebt; als je veel wil lezen kun je net zo goed het boek erbij pakken ;)
,Thema 1 ......................................................................................................................................3
Thema 1. Deelthema 1.2 ............................................................................................................5
Tabel Theorieën ...................................................................................................................6
Thema 2 ................................................................................................................................... 10
Tanner-stadia. .................................................................................................................... 11
Hormonale veranderingen gekoppeld aan puberteitsfases ................................................. 13
Psychoseksuele ontwikkeling ............................................................................................... 14
sekseverschillen en -overeenkomsten in de psychoseksuele ontwikkeling te illustreren 16
Uitkomsten onderzoek Seks 25 jaar .................................................................................... 17
Thema 3 ................................................................................................................................... 18
3.1 Cognitieve ontwikkeling ........................................................................................... 18
Verschillen benaderingen Piaget, informatieverwerking, psychometrische benadering . 20
beschrijvingen Piaget, informatieverwerking, psychometrische benadering ................... 20
3.2 Emotionele ontwikkeling .......................................................................................... 22
3.3 Morele ontwikkeling ........................................................................................................ 23
Thema 4 ................................................................................................................................... 26
Thema 5 ................................................................................................................................... 30
Het geïntegreerde opvoedmodel van Darling en Steinberg (1993) ................................. 32
Thema 6 ................................................................................................................................... 37
6.2 Jeugdcriminaliteit en externaliserende stoornissen ....................................................... 37
6.3 Determinanten van gezondheid en welbevinden........................................................... 40
6.4 Hulpverlening aan adolescenten .................................................................................... 41
,Thema 1
Hoofdzaken:
1. Adolescentie wordt gedefinieerd als de overgangsperiode tussen kindertijd en
volwassenheid, waarin verschillende ontwikkelingen plaatsvinden, zowel lichamelijk als
mentaal. Het ontwikkelen van een eigen identiteit wordt gezien als een cruciale taak tijdens
deze periode. Het omvat drie hoofdfasen:
- Vroege adolescentie (10-13 jaar): nadruk op lichamelijke rijping, seksuele ontwikkeling en
losmaking van ouders.
- Midden adolescentie (14-18 jaar): focus op experimenteren en het zoeken naar identiteit.
- Late adolescentie (19-22 jaar): betrokkenheid bij verplichtingen en relaties/intimiteit.
2. De opvatting van Storm und Stress, geïntroduceerd door Hall, beschrijft de adolescentie
als een periode van intense emotionele beroering en opstandigheid. Echter, deze opvatting
wordt bekritiseerd vanwege het feit dat niet alle adolescenten deze ervaringen in dezelfde
mate doormaken. Het is belangrijk om te erkennen dat de ervaringen van adolescenten
variëren en niet iedereen dezelfde mate van storm en stress ervaart.
3. Bij het interpreteren van gedragingen en emoties tijdens de adolescentie als normaal of
pathologisch moeten verschillende factoren in overweging worden genomen:
a. Het onderscheid tussen eenmalige stemmingen of gedragingen en meer langdurige
patronen.
b. Het onderscheid tussen spanningen die algemeen voorkomen bij adolescenten en
spanningen die kunnen wijzen op een dreigende stoornis.
c. Het onderscheid tussen problemen die specifiek uit de adolescentie voortkomen en
problemen die hun oorsprong hebben in eerdere levensfasen.
In de adolescentie staat centraal:
**Ontwikkelingstaken van de adolescentieperiode:**
1. Het vormen van een eigen identiteit en het bereiken van autonomie ten opzichte van de
ouders.
2. Omgaan met innerlijk beleefde conflicten, zoals ambivalente gevoelens jegens de ouders.
3. Ontwikkeling van cognitieve vaardigheden, bijvoorbeeld in het denken over morele
vraagstukken.
**Continuïteit en discontinuïteit in de ontwikkeling tijdens de adolescentie:**
- Continuïteit: Jongeren ontwikkelen zich in de richting waarin ze al waren.
- Discontinuïteit: Plotse koerswijzigingen in ontwikkeling, waarbij veerkracht van belang is.
**Samenspel tussen individu en omgeving in ontwikkelingstraject:**
- Onderzoek naar de interactie tussen individu en omgeving in
ontwikkelingspsychopathologie, waarbij risicofactoren en individuele vatbaarheid een rol
spelen.
- Dynamische interactionisme benadrukt de wederzijdse vormgeving van individu en
omgeving.
**Vormen van persoon-omgeving interacties:**
1. Passieve interactie: Individu ontvangt omgeving zonder deze te beïnvloeden.
2. Evocatieve interactie: Individu beïnvloedt omgeving door reacties die het oproept.
3. Actieve interactie: Individu selecteert en verandert actief omgeving.
, Dit samenspel tussen individu en omgeving evolueert gedurende de adolescentie, waarbij
actieve interacties toenemen in belang.
Bijzaken:
1. De verschillende fasen van adolescentie met specifieke leeftijdsbereiken (vroege: 10-13
jaar, midden: 14-18 jaar, late: 19-22 jaar) en de belangrijkste aspecten die daarin een rol
spelen, zoals lichamelijke rijping, seksuele ontwikkeling, identiteitsvorming en het aangaan
van verplichtingen en relaties.
2. De kritiek op de opvatting van Storm and Stress, waarbij wordt benadrukt dat niet alle
adolescenten intense emotionele beroering en opstandigheid ervaren en dat de
beeldvorming vaak groter is dan de werkelijke ervaringen van adolescenten. Dit is belangrijk
omdat het helpt om een evenwichtiger beeld te krijgen van de adolescentie en om individuele
verschillen te erkennen.
3. De nadruk op het maken van onderscheid tussen normale adolescentenontwikkeling en
gedrag dat kan wijzen op een pathologische stoornis, en het belang van het identificeren van
problemen die specifiek voortkomen uit de adolescentie versus die met wortels in eerdere
levensfasen. Dit benadrukt het belang van een nauwkeurige diagnostiek en interventie om
adolescenten de juiste ondersteuning te bieden.
