actuele maatschappelijke problemen
inleiding
over de studie v maatschappelijke of sociale problemen
wat is een maatschappelijk of sociaal probleem?
1. geen maatschappelijke consensus omtrent wat een sociaal probleem is
○ vb: Tabak
■ WHO ziet dit als maatschappelijk probleem
■ Cubaanse volk ziet dit probleem op andere manier
○ vb: armoede
■ universeel beschouwd als maatschappelijk probleem, toch geen
consensus over wegwerken
○ vb: Trumpisme
■ republikeinen: Trump is geen sociaal probleem
■ democraten: Trump is een sociaal probleem
○ vb: opwarming vd aarde
■ wetenschappers vinden dat het zich omzet tot maatschappelijke
problemen (Libië: corrupte samenleving)
○ sociale problemen voreger en nu
■ vroeger: homoseksualiteit als sociaal probleem
● homoseksualiteit het probleem of houding ernaar toe?
■ nu: geluidsoverlast en rondhangende jongeren (kinderen) als sociaal
probleem
● jongeren het probleem of kolonisatie openbare ruimte door
commerciële sector
2. onderscheid tussen een sociologisch en een sociaal probleem
○ vb: winkeldiefstal
■ vanuit perspectief winkel is het een probleem
■ vanuit sociologie niet, er w afgevraagd waarom mensen geen
afwijkend gedrag vertonen (waarom w er niet gestolen?)
○ vb: the case of the disseappearing teaspoons
■ tragedy of the commons: mensen handelen egoïstisch
■ indien gemeenschappelijke keuken: theelepels verdwijnen zeer snel
■ toepassen op bvb gezamenlijke wateren
3. toch ligt de sociologische studie v sociale problemen voor de hand
○ historische redenen
○ sociologische benadering
4. evenwel, geen sociologie v maatschappelijke problemen
,een sociaal probleem: algemene definitie
★ a social problem is “an alleged situation that is incompatible with the values of a
significant number of people who agree that action is needed to alter the situation”
★ een sociaal probleem is een situatie die als problematisch w ervaren door een
belangrijke groep v personen, omdat ze een bedreiging vormt voor hun centrale
waarden en belangen en waar v w verondersteld dat ingrijpen noodzakelijk is om tot
een aanvaardbare oplossing te komen
essentiële kenmerken ve sociaal probleem
1. de situatie w als problematisch ervaren
○ objectief: kan effectief probleem zijn
■ vb: Smog
○ subjectief: kan vermeend probleem zijn
■ vb: vandalisme
○ evolutie v probleem en ervaring vh probleem staan los v elkaar
○ vb: klimaat als sociaal probleem
■ objectief: via satellieten cijfers kunnen vaststellen over
■ subjectief: waarom en wie die satellieten in de lucht gedaan
○ vb: ADHD, armoede en terrorisme in wereldpers
■ ADHD en armoede: hot topic
■ Terrorisme: verdwenen in pers maar nog steeds probleem
■ hoe w iets als problematisch ervaren?
■ discussies zijn fluïde
2. situatie w gedefinieerd als sociaal probleem in functie vd waarden en belangen v
groepen v personen
○ vb: muziek downloaden vs terrorisme
3. vooral de waarden en belangen v sociale groepen met economische, politieke en
sociale macht fungeren als criterium voor de definitie van een situatie als
problematisch
○ ze kunnen visie doorduwen op de rest vd samenleving
○ houding sociologie? geef de onderdrukte groepen in de samenleving een
stem (kant kiezen vd zwaktste positie)
○ overnemen vd definities v dominante groepen
■ vb: alcoholmisbruik en USA
○ tegenbeweging: sociale problemen definiëren los vd culturele definitie
■ probleem
● waarden vd intellectuele middenklasse
○ vb: gebrek aan cutureel kapitaal in arbeidersklasse
● studie v triviale onderwerpen
○ vb: caffeïneverslaving
, 4. situaties w als problematisch omschreven als middelen voor handen zijn om eraan
te verhelpen en als men wil dat de situatie wijzigt
○ w de situatie corrigeerbaar ervaren?
■ vb: risicogedrag v mannen
○ sociale situaties w soms als problematisch gedefinieerd als groepen over
vermeende srategieën beschikken om eraan te verhelpen
○ vb: viagra voor vrouwen
■ voordien bereik: helft vd bevolking -> voor vrouwen “nieuwe” ziekte
(female sexual disfunction)
★ techno-solutionisme
○ maatschappelijk probleem waarvoor oplossing gevonden w
○ onze samenleving zit vol met dit soort problemen en oplossingen
○ neiging bij wetenschappers om eenvoudige, technische oplossingen te
formuleren bij diepgaande maatschappelijke problemen
theoretische perspectieven
de sociologische studie v sociale problemen
benaderingen
sociale pathologische benadering
★ ontstaan: 19de eeuw
★ kernideeën vanuit biologie en geneeskunde
★ samenleving is lichaam (met organen en cellen/instituties)
○ economie, juridisch systeem, …
○ sociaal probleem = ziekte vh lichaam
★ hedendaagse versie vd “frenologie”
○ > criminologie
○ frenologie: schedelonderzoek
■ persoonlijkheidskenmerken linken aan concrete maatschappelijke
problemen (biologisch bepaald)
■ hedendaags: uiterlijke gezichtskenmerken linken aan
persoonlijkheidskenmerken
★ het verlichtingsdenken
○ menselijk gedrag en natuurwetten
■ verlichtingsfilosofen: mens is maakbaar
■ instituties kunnen omgeworpen w
○ filosofie vd vooruitgang
■ ontwikkeling in stadia in de richting v beter -> kwaliteitsvolle
maatschappij
● mens en samenleving gaat erop vooruit
● optimisme
, ○ individualisme: nadruk op individuele motieven
○ IR 19de eeuw
■ problematisch
■ verbeteren vd stabiliteit
■ conflict = slecht en stabiliteit = goed
■ alles wat afwijkt v social enorm = ziek of moreel verwerpelijk
★ Sociaal-Darwinisme en organische analogie
★ 19de eeuwe socio-historische context: industrialisatie, urbanisatie als aanslag op de
“natuurlijke grondslag” v menselijk bestaan
★ gevolgen
○ maatschappelijke transformatie is bron v sociale problemen
○ stabiliteit is na te streven natuurlijke stadium ve samenleving
○ wat afwijkt vh status-quo is ziek of moreel verwerpelijk
★ definitie ve sociaal probleem: een schending v morele of ethische verwachtingen
★ eerste generatie
○ oorzaken: gebrek aan socialisatie (verkeerde opvoeding) of gebrekkige
socialisatie wegens biologisch inferieur en/of moeilijk socialiseerbaar
○ gevolg: individueel moreel verval
○ oplossing: survival of the fittest, eugenetische oplossingen of morele
opvoeding in de middenklassenwaarden
★ tweede generatie
○ oorzaken: immorele sociale condities, die adequate socialisatie bemoeilijken
○ gevolg: meer algemeen verspreid maatschappelijk moreel verval
○ oplossing: maatschappelijke instellingen veranderen, via morele opvoeding
waarden vd mensen wijzigen
○ vb: the persuit of loneliness
■ hoogmoderne samenleving: economie en zakenleven verwijdert
mensen v elkaar door de nadruk op individuele competitie
■ gevolg: eenzaamheid en gebrek aan verbondenheid
■ lokale gemeenschappen en families zijn laatste oases v gemeenschap
en relatiegerichtheid
■ individualistische reacties op behoefte aan verbondenheid leiden
evenwel tot verdere afbraak van deze oases van verbondenheid
● vb: ontkenning van nood aan gebondenheid door
afhankelijkheid v anderen te verminderen (zelfbediening,
privetuintjes, …)
○ gevolg: contact met anderen als stoorzender gezien
● vb: gekwetst zelfbeeld (als gevolg v eenzaamheid) w
artificieel opgekrikt langsheen individualistische zoektocht
naar status en zelfwaarde
inleiding
over de studie v maatschappelijke of sociale problemen
wat is een maatschappelijk of sociaal probleem?
1. geen maatschappelijke consensus omtrent wat een sociaal probleem is
○ vb: Tabak
■ WHO ziet dit als maatschappelijk probleem
■ Cubaanse volk ziet dit probleem op andere manier
○ vb: armoede
■ universeel beschouwd als maatschappelijk probleem, toch geen
consensus over wegwerken
○ vb: Trumpisme
■ republikeinen: Trump is geen sociaal probleem
■ democraten: Trump is een sociaal probleem
○ vb: opwarming vd aarde
■ wetenschappers vinden dat het zich omzet tot maatschappelijke
problemen (Libië: corrupte samenleving)
○ sociale problemen voreger en nu
■ vroeger: homoseksualiteit als sociaal probleem
● homoseksualiteit het probleem of houding ernaar toe?
■ nu: geluidsoverlast en rondhangende jongeren (kinderen) als sociaal
probleem
● jongeren het probleem of kolonisatie openbare ruimte door
commerciële sector
2. onderscheid tussen een sociologisch en een sociaal probleem
○ vb: winkeldiefstal
■ vanuit perspectief winkel is het een probleem
■ vanuit sociologie niet, er w afgevraagd waarom mensen geen
afwijkend gedrag vertonen (waarom w er niet gestolen?)
○ vb: the case of the disseappearing teaspoons
■ tragedy of the commons: mensen handelen egoïstisch
■ indien gemeenschappelijke keuken: theelepels verdwijnen zeer snel
■ toepassen op bvb gezamenlijke wateren
3. toch ligt de sociologische studie v sociale problemen voor de hand
○ historische redenen
○ sociologische benadering
4. evenwel, geen sociologie v maatschappelijke problemen
,een sociaal probleem: algemene definitie
★ a social problem is “an alleged situation that is incompatible with the values of a
significant number of people who agree that action is needed to alter the situation”
★ een sociaal probleem is een situatie die als problematisch w ervaren door een
belangrijke groep v personen, omdat ze een bedreiging vormt voor hun centrale
waarden en belangen en waar v w verondersteld dat ingrijpen noodzakelijk is om tot
een aanvaardbare oplossing te komen
essentiële kenmerken ve sociaal probleem
1. de situatie w als problematisch ervaren
○ objectief: kan effectief probleem zijn
■ vb: Smog
○ subjectief: kan vermeend probleem zijn
■ vb: vandalisme
○ evolutie v probleem en ervaring vh probleem staan los v elkaar
○ vb: klimaat als sociaal probleem
■ objectief: via satellieten cijfers kunnen vaststellen over
■ subjectief: waarom en wie die satellieten in de lucht gedaan
○ vb: ADHD, armoede en terrorisme in wereldpers
■ ADHD en armoede: hot topic
■ Terrorisme: verdwenen in pers maar nog steeds probleem
■ hoe w iets als problematisch ervaren?
■ discussies zijn fluïde
2. situatie w gedefinieerd als sociaal probleem in functie vd waarden en belangen v
groepen v personen
○ vb: muziek downloaden vs terrorisme
3. vooral de waarden en belangen v sociale groepen met economische, politieke en
sociale macht fungeren als criterium voor de definitie van een situatie als
problematisch
○ ze kunnen visie doorduwen op de rest vd samenleving
○ houding sociologie? geef de onderdrukte groepen in de samenleving een
stem (kant kiezen vd zwaktste positie)
○ overnemen vd definities v dominante groepen
■ vb: alcoholmisbruik en USA
○ tegenbeweging: sociale problemen definiëren los vd culturele definitie
■ probleem
● waarden vd intellectuele middenklasse
○ vb: gebrek aan cutureel kapitaal in arbeidersklasse
● studie v triviale onderwerpen
○ vb: caffeïneverslaving
, 4. situaties w als problematisch omschreven als middelen voor handen zijn om eraan
te verhelpen en als men wil dat de situatie wijzigt
○ w de situatie corrigeerbaar ervaren?
■ vb: risicogedrag v mannen
○ sociale situaties w soms als problematisch gedefinieerd als groepen over
vermeende srategieën beschikken om eraan te verhelpen
○ vb: viagra voor vrouwen
■ voordien bereik: helft vd bevolking -> voor vrouwen “nieuwe” ziekte
(female sexual disfunction)
★ techno-solutionisme
○ maatschappelijk probleem waarvoor oplossing gevonden w
○ onze samenleving zit vol met dit soort problemen en oplossingen
○ neiging bij wetenschappers om eenvoudige, technische oplossingen te
formuleren bij diepgaande maatschappelijke problemen
theoretische perspectieven
de sociologische studie v sociale problemen
benaderingen
sociale pathologische benadering
★ ontstaan: 19de eeuw
★ kernideeën vanuit biologie en geneeskunde
★ samenleving is lichaam (met organen en cellen/instituties)
○ economie, juridisch systeem, …
○ sociaal probleem = ziekte vh lichaam
★ hedendaagse versie vd “frenologie”
○ > criminologie
○ frenologie: schedelonderzoek
■ persoonlijkheidskenmerken linken aan concrete maatschappelijke
problemen (biologisch bepaald)
■ hedendaags: uiterlijke gezichtskenmerken linken aan
persoonlijkheidskenmerken
★ het verlichtingsdenken
○ menselijk gedrag en natuurwetten
■ verlichtingsfilosofen: mens is maakbaar
■ instituties kunnen omgeworpen w
○ filosofie vd vooruitgang
■ ontwikkeling in stadia in de richting v beter -> kwaliteitsvolle
maatschappij
● mens en samenleving gaat erop vooruit
● optimisme
, ○ individualisme: nadruk op individuele motieven
○ IR 19de eeuw
■ problematisch
■ verbeteren vd stabiliteit
■ conflict = slecht en stabiliteit = goed
■ alles wat afwijkt v social enorm = ziek of moreel verwerpelijk
★ Sociaal-Darwinisme en organische analogie
★ 19de eeuwe socio-historische context: industrialisatie, urbanisatie als aanslag op de
“natuurlijke grondslag” v menselijk bestaan
★ gevolgen
○ maatschappelijke transformatie is bron v sociale problemen
○ stabiliteit is na te streven natuurlijke stadium ve samenleving
○ wat afwijkt vh status-quo is ziek of moreel verwerpelijk
★ definitie ve sociaal probleem: een schending v morele of ethische verwachtingen
★ eerste generatie
○ oorzaken: gebrek aan socialisatie (verkeerde opvoeding) of gebrekkige
socialisatie wegens biologisch inferieur en/of moeilijk socialiseerbaar
○ gevolg: individueel moreel verval
○ oplossing: survival of the fittest, eugenetische oplossingen of morele
opvoeding in de middenklassenwaarden
★ tweede generatie
○ oorzaken: immorele sociale condities, die adequate socialisatie bemoeilijken
○ gevolg: meer algemeen verspreid maatschappelijk moreel verval
○ oplossing: maatschappelijke instellingen veranderen, via morele opvoeding
waarden vd mensen wijzigen
○ vb: the persuit of loneliness
■ hoogmoderne samenleving: economie en zakenleven verwijdert
mensen v elkaar door de nadruk op individuele competitie
■ gevolg: eenzaamheid en gebrek aan verbondenheid
■ lokale gemeenschappen en families zijn laatste oases v gemeenschap
en relatiegerichtheid
■ individualistische reacties op behoefte aan verbondenheid leiden
evenwel tot verdere afbraak van deze oases van verbondenheid
● vb: ontkenning van nood aan gebondenheid door
afhankelijkheid v anderen te verminderen (zelfbediening,
privetuintjes, …)
○ gevolg: contact met anderen als stoorzender gezien
● vb: gekwetst zelfbeeld (als gevolg v eenzaamheid) w
artificieel opgekrikt langsheen individualistische zoektocht
naar status en zelfwaarde
