Sociaal Culturele Contexten
Literatuursamenvatting
Radboud Universiteit
2023/2024
,Hoorcollege 1: Inleiding vak; belang van diversiteiten, normativiteit in de
gedragswetenschappen..............................................................................................................4
De Jong. (2010). Van de inferieure frontaalkwab van de inboorling tot culturele
neurowetenschap: anderhalve eeuw psychopathologie en cultuur......................................4
Fassaert et al. (2009). Perceived need for mental health care among non-western labour
migrants..................................................................................................................................6
Henrich, J., Heine, S. J., & Norenzayan, A. (2010). The weirdest people in the world?.........8
Hoorcollege 2: Sekse, gender en seksualiteit...........................................................................21
Frosh, S., Phoenix, A.; Pattman, R. (2002) Policing Young Masculinities..............................21
Hoorcollege 3: Cultuur, etniciteit, SES, klasse en religie...........................................................23
Hwang et al. (2008). A conceptual paradigm for understanding culture’s impact on mental
health: The cultural influences on mental health model......................................................23
Kamperman, A., Komproe, I., Jong, J. de (2007) Migrant Mental Health: A Model for
Indicators of Mental Health and Health Care Consumption................................................28
Hoorcollege 4: Drie dimensies en hun uitwerking in sociale contexten..................................31
MacDonald, R., Shildrick, T., Webster, C., & Simpson, D. (2005). Growing up in poor
neighbourhoods: The significance of class and place in the extended transitions of ‘socially
excluded’ young adults.........................................................................................................31
Hoorcollege 5: Sociale en culturele contexten en verwachtingsvorming................................34
Jussim, L., Robustelli, S. Cain, T. (2009) Teacher Expectations and Self-Fulfilling Prophecies
...............................................................................................................................................34
Benjamin, S. (2002) Reproducing Traditional Femininities? The Social Relations of ‘Special
Educational Needs’ in a Girls’ Comprehensive School..........................................................38
Hoorcollege 6: Culturele contexten in waardeverschillen........................................................40
Delgado Bernal, D. (2002). Critical race theory, Latino critical theory, and critical race-
gendered epistemologies: Recognizing students of color as holders and creators of
knowledge.............................................................................................................................40
Hoorcollege 7: Sociale en culturele contexten en het individuele niveau...............................43
Pels, T., Distelbrink, M. & Postma, L. (2009). Opvoeding in de migratiecontext.................43
Keller, H. (2013). Attachment and Culture...........................................................................51
Hoorcollege 8: Diversiteit en de aansluiting met instellingen..................................................54
Anstiss, H. de, Ziaian, T., Procter, N., Warland, J. & Baghurst, P. (2009) Help-seeking for
Mental Health Problems in Young Refugees: A Review of the Literature with Implications
for Policy, Practice, and Research.........................................................................................54
Cauce, A. M., Domenech-Rodríguez, M., Paradise, M., Cochran, B. N., Shea, J. M., Srebnik,
D., & Baydar, N. (2002). Cultural and contextual influences in mental health help seeking:
a focus on ethnic minority youth..........................................................................................58
Hoorcollege 9: Diversiteit in de hulpverlening.........................................................................63
Kortmann, F. (2011) Een theoretisch model voor transculturele psychiatrie......................63
2
, Priebe et al (2011) Good practice in health care for migrants: views and experiences of
care professionals in 16 European countries........................................................................65
Sue, S., & Zane, N. (1987). The role of culture and cultural techniques in psychotherapy: A
critique and reformulation....................................................................................................68
Hoorcollege 10: De sociale, culturele en ecologische niche van ontwikkeling........................71
Harkness, S., & Super, C. M. (2020). Why understanding culture is essential for supporting
children and families.............................................................................................................71
Putnam, R. D. (2007). E pluribus unum: Diversity and community in the twenty ‐first
century the 2006 Johan Skytte Prize Lecture........................................................................78
Brenick, A., Schachner, M. K., Carvalheiro, D., & Karr, E. (2019). (No) Space for Prejudice!
Varied Forms of Negative Outgroup Attitudes and Ethnic Discrimination and How They
Develop or Can Be Prevented in the Classroom...................................................................84
Hoorcollege 11: Onderwijs als context.....................................................................................88
Turcatti, D. (2018). The educational experiences of Moroccan Dutch youth in the
Netherlands: Place-making against a backdrop of racism, discrimination and inequality...88
...............................................................................................................................................88
Sieckelinck, S., Sikkens, E., Van San, M., Kotnis, S., & De Winter, M. (2019). Transitional
journeys into and out of extremism.....................................................................................92
3
, Hoorcollege 1: Inleiding vak; belang van diversiteiten, normativiteit
in de gedragswetenschappen
De Jong. (2010). Van de inferieure frontaalkwab van de inboorling tot
culturele neurowetenschap: anderhalve eeuw psychopathologie en cultuur.
In denken over psychopathologie moet men rekening houden met een wisselwerking tussen
nature (genotype) en nurture (fenotype). Er zullen vier perspectieven in het denken over
psychopathologie worden besproken: het dichotome perspectief, het continuüm
perspectief, het spectrum perspectief en het perspectief van de culturele neurowetenschap.
Het dichotome perspectief
Het dichotome perspectief interpreteert de vanuit het westen bekende ‘grote psychiatrie’
als biologisch, terwijl andere onbegrijpelijke of bizarre gedragingen worden beschouwd als
exotische cultuurvarianten.
In het koloniale psychiatriediscours over psychische aandoeningen namen onderzoekers en
clinici vaak een eenzijdig universalistisch of cultuurrelativistisch standpunt in. In de tweede
helft van de negentiende eeuw werden ziekten gaandeweg beschouwd als zelfstandige
entiteiten die mensen op identieke wijze treffen. Dit resulteerde in het ontstaan van de
DSM-criteria, dat gebaseerd is op een universalistisch standpunt.
Kraepelin concludeerde dat het klinisch beeld van de psychose wees op een universele
aandoening en schreef cultuurspecifieke uitingen toe aan een gebrekkige intellectuele
ontwikkeling. Daarentegen beschouwde de sociaal georiënteerde denkers lokaal optredende
exotische aandoeningen als unieke vormen van psychopathologie die zich manifesteerden in
een specifieke cultuur.
Het continuüm perspectief
Het continuüm-perspectief impliceert dat wij meer en meer doordrongen zijn geraakt van de
noodzaak om interdisciplinair te kijken naar de complexe interactie van biologische, sociaal-
culturele, cognitieve, emotionele en linguïstische aspecten van gedrag. Bij iedere psychische
aandoening spelen cultuurspecifieke en universele componenten een rol.
Gedragspatronen en psychopathologie passen op een continuüm met aan het ene einde
universele stoornissen die het beste te begrijpen zijn vanuit een biologisch paradigma, en
aan het andere einde cultuur gerelateerde gedragsvarianten of -stoornissen die beter te
verklaren zijn vanuit een sociaal-psychologisch paradigma.
Het spectrum-perspectief
Diverse vormen van psychopathologie worden door een prisma gebroken in uiteenlopende
gedragspatronen en beschreven vanuit verschillende invalshoeken en disciplines. Er lijken
geen pogingen meer te worden ondernomen om een alomvattend model te ontwikkelen dat
de interactie van disciplines in relatie tot psychopathologische verschijningsvormen
beschrijft.
4
Literatuursamenvatting
Radboud Universiteit
2023/2024
,Hoorcollege 1: Inleiding vak; belang van diversiteiten, normativiteit in de
gedragswetenschappen..............................................................................................................4
De Jong. (2010). Van de inferieure frontaalkwab van de inboorling tot culturele
neurowetenschap: anderhalve eeuw psychopathologie en cultuur......................................4
Fassaert et al. (2009). Perceived need for mental health care among non-western labour
migrants..................................................................................................................................6
Henrich, J., Heine, S. J., & Norenzayan, A. (2010). The weirdest people in the world?.........8
Hoorcollege 2: Sekse, gender en seksualiteit...........................................................................21
Frosh, S., Phoenix, A.; Pattman, R. (2002) Policing Young Masculinities..............................21
Hoorcollege 3: Cultuur, etniciteit, SES, klasse en religie...........................................................23
Hwang et al. (2008). A conceptual paradigm for understanding culture’s impact on mental
health: The cultural influences on mental health model......................................................23
Kamperman, A., Komproe, I., Jong, J. de (2007) Migrant Mental Health: A Model for
Indicators of Mental Health and Health Care Consumption................................................28
Hoorcollege 4: Drie dimensies en hun uitwerking in sociale contexten..................................31
MacDonald, R., Shildrick, T., Webster, C., & Simpson, D. (2005). Growing up in poor
neighbourhoods: The significance of class and place in the extended transitions of ‘socially
excluded’ young adults.........................................................................................................31
Hoorcollege 5: Sociale en culturele contexten en verwachtingsvorming................................34
Jussim, L., Robustelli, S. Cain, T. (2009) Teacher Expectations and Self-Fulfilling Prophecies
...............................................................................................................................................34
Benjamin, S. (2002) Reproducing Traditional Femininities? The Social Relations of ‘Special
Educational Needs’ in a Girls’ Comprehensive School..........................................................38
Hoorcollege 6: Culturele contexten in waardeverschillen........................................................40
Delgado Bernal, D. (2002). Critical race theory, Latino critical theory, and critical race-
gendered epistemologies: Recognizing students of color as holders and creators of
knowledge.............................................................................................................................40
Hoorcollege 7: Sociale en culturele contexten en het individuele niveau...............................43
Pels, T., Distelbrink, M. & Postma, L. (2009). Opvoeding in de migratiecontext.................43
Keller, H. (2013). Attachment and Culture...........................................................................51
Hoorcollege 8: Diversiteit en de aansluiting met instellingen..................................................54
Anstiss, H. de, Ziaian, T., Procter, N., Warland, J. & Baghurst, P. (2009) Help-seeking for
Mental Health Problems in Young Refugees: A Review of the Literature with Implications
for Policy, Practice, and Research.........................................................................................54
Cauce, A. M., Domenech-Rodríguez, M., Paradise, M., Cochran, B. N., Shea, J. M., Srebnik,
D., & Baydar, N. (2002). Cultural and contextual influences in mental health help seeking:
a focus on ethnic minority youth..........................................................................................58
Hoorcollege 9: Diversiteit in de hulpverlening.........................................................................63
Kortmann, F. (2011) Een theoretisch model voor transculturele psychiatrie......................63
2
, Priebe et al (2011) Good practice in health care for migrants: views and experiences of
care professionals in 16 European countries........................................................................65
Sue, S., & Zane, N. (1987). The role of culture and cultural techniques in psychotherapy: A
critique and reformulation....................................................................................................68
Hoorcollege 10: De sociale, culturele en ecologische niche van ontwikkeling........................71
Harkness, S., & Super, C. M. (2020). Why understanding culture is essential for supporting
children and families.............................................................................................................71
Putnam, R. D. (2007). E pluribus unum: Diversity and community in the twenty ‐first
century the 2006 Johan Skytte Prize Lecture........................................................................78
Brenick, A., Schachner, M. K., Carvalheiro, D., & Karr, E. (2019). (No) Space for Prejudice!
Varied Forms of Negative Outgroup Attitudes and Ethnic Discrimination and How They
Develop or Can Be Prevented in the Classroom...................................................................84
Hoorcollege 11: Onderwijs als context.....................................................................................88
Turcatti, D. (2018). The educational experiences of Moroccan Dutch youth in the
Netherlands: Place-making against a backdrop of racism, discrimination and inequality...88
...............................................................................................................................................88
Sieckelinck, S., Sikkens, E., Van San, M., Kotnis, S., & De Winter, M. (2019). Transitional
journeys into and out of extremism.....................................................................................92
3
, Hoorcollege 1: Inleiding vak; belang van diversiteiten, normativiteit
in de gedragswetenschappen
De Jong. (2010). Van de inferieure frontaalkwab van de inboorling tot
culturele neurowetenschap: anderhalve eeuw psychopathologie en cultuur.
In denken over psychopathologie moet men rekening houden met een wisselwerking tussen
nature (genotype) en nurture (fenotype). Er zullen vier perspectieven in het denken over
psychopathologie worden besproken: het dichotome perspectief, het continuüm
perspectief, het spectrum perspectief en het perspectief van de culturele neurowetenschap.
Het dichotome perspectief
Het dichotome perspectief interpreteert de vanuit het westen bekende ‘grote psychiatrie’
als biologisch, terwijl andere onbegrijpelijke of bizarre gedragingen worden beschouwd als
exotische cultuurvarianten.
In het koloniale psychiatriediscours over psychische aandoeningen namen onderzoekers en
clinici vaak een eenzijdig universalistisch of cultuurrelativistisch standpunt in. In de tweede
helft van de negentiende eeuw werden ziekten gaandeweg beschouwd als zelfstandige
entiteiten die mensen op identieke wijze treffen. Dit resulteerde in het ontstaan van de
DSM-criteria, dat gebaseerd is op een universalistisch standpunt.
Kraepelin concludeerde dat het klinisch beeld van de psychose wees op een universele
aandoening en schreef cultuurspecifieke uitingen toe aan een gebrekkige intellectuele
ontwikkeling. Daarentegen beschouwde de sociaal georiënteerde denkers lokaal optredende
exotische aandoeningen als unieke vormen van psychopathologie die zich manifesteerden in
een specifieke cultuur.
Het continuüm perspectief
Het continuüm-perspectief impliceert dat wij meer en meer doordrongen zijn geraakt van de
noodzaak om interdisciplinair te kijken naar de complexe interactie van biologische, sociaal-
culturele, cognitieve, emotionele en linguïstische aspecten van gedrag. Bij iedere psychische
aandoening spelen cultuurspecifieke en universele componenten een rol.
Gedragspatronen en psychopathologie passen op een continuüm met aan het ene einde
universele stoornissen die het beste te begrijpen zijn vanuit een biologisch paradigma, en
aan het andere einde cultuur gerelateerde gedragsvarianten of -stoornissen die beter te
verklaren zijn vanuit een sociaal-psychologisch paradigma.
Het spectrum-perspectief
Diverse vormen van psychopathologie worden door een prisma gebroken in uiteenlopende
gedragspatronen en beschreven vanuit verschillende invalshoeken en disciplines. Er lijken
geen pogingen meer te worden ondernomen om een alomvattend model te ontwikkelen dat
de interactie van disciplines in relatie tot psychopathologische verschijningsvormen
beschrijft.
4
