Tentamen 2.1.4
Tentamen 2.1.4................................................................................................................................................................................... 1
Microbiologie...................................................................................................................................................................................... 2
Seminar 1 (2487): Biofilm en gingivitis/parodontitis ...................................................................................................................... 2
Seminar 2 (2496): microbiologie bij parodontitis ........................................................................................................................... 5
Seminar 3 (2500): antibiotica en resistentie................................................................................................................................... 9
Parodontologie ................................................................................................................................................................................. 12
Seminar 1 (2491): Etiologie en pathogenese van parodontale aandoeningen ............................................................................ 12
Seminar 2 en 3 (2520 + 2514) – Vatbaarheid en risicofactoren ................................................................................................... 21
Kennisclip (2514): stoppen met roken KMNT (motivatie longartsen) .......................................................................................... 29
Kennisclip (2520): nieuwe classificatie van parodontale en peri-implantaire infecties en aandoeningen/ paro classificatie ..... 29
Gedragswetenschappen ................................................................................................................................................................... 32
Seminar 1 (2611): perio-medical link - Hoe beïnvloeden medische en lifestyle factoren de parodontale conditie?................... 32
Seminar 2 (2613): Perio-medical link 2 - Hoe beïnvloedt de parodontale conditie de algehele gezondheid en welke rol spelen
lifestyle factoren hierin? ............................................................................................................................................................... 37
Virologie ........................................................................................................................................................................................... 43
Seminar (2509) – Orale virologie .................................................................................................................................................. 43
Immunologie..................................................................................................................................................................................... 44
Immunologie................................................................................................................................................................................. 44
Seminar 1 () – Vaccinatie .............................................................................................................................................................. 71
Seminar 2: immunologie v vaccinatie ........................................................................................................................................... 76
1
, Microbiologie
Seminar 1 (2487): Biofilm en gingivitis/parodontitis
De gezonde sulcus
Welk soort bacterie komt voor in een gezonde sulcus?
Facultatief anaeroob + grampositief
Waar halen bacteriën in de sulcus met name hun voedingsstoffen uit?
Gingivale creviculaire vloeistof (GCF)
Hoe is de pH in een gezonde sulcus?
Neutraal tot alkalisch
Beschrijf de vijf fasen van biofilmformatie
Ontwikkeling v biofilm: overlappen soms of vinden tegelijk in verschillende kanten van de biofilm plaats.
1. Vorming van het pellikel (tandvlies)
o Minuten na reiniging ontstaat er een cellulaire eiwitfilm (voornamelijk
gevormd door speekselglycoproteïnen, fosfoproteïnen, lipiden en
overblijfselen van dode bacteriën).
o Sommige eiwitten dienen als receptor voor hechting v bacteriën; sommige
moleculen ondergaan conformatie en werken dan ook als receptoren.
o Vroege kolonisatoren presenteren een herkenningssysteem waarmee adhesines zich aan receptoren kunnen
binden.
o Het pellikel heeft een permeabel-selectieve aard à beperkt het transport van ionen in een uit de dentale
harde weefsels. Het is dus van fundamenteel belang om demineralisatie te voorkomen!
2. Hechting van vroege kolonisatoren (0-24 h):
o Als microbiële cel het met pellicle gecoate oppervlak nadert à relatief
zwakke fysisch-chemische krachten (met lange afstand) tussen
moleculen op de twee oppervlakken.
§ Eerst worden bacteriën o.i.v. van der Waals krachten dicht bij
het tandoppervlak gehouden.
§ Als adhesines op het microbiële celoppervlak in contact
komen met de pellicle-receptoren, worden de zwakke interacties sterker.
§ Na tijdje: enzymatische en conformatische modificaties van het pellicle à nieuwe receptoren
blootgelegd à kolonisatie.
3. Co-adhesie en groei
o Eerste dagen à vooral biofilm-groei door celdeling.
o Na 8h à talloze bacteriën over het oppervlak als monolaag in
delingsfase (stage of division), meestal afgeschermd door de perikymata.
o Hoge groeisnelheid à groei is snels tijdens vroege stadia.
o Binnen 24h à tandopp. helemaal bedekt met bacteriën à meestal
cocoïd met verspreide filamenten.
o Microbiële afzettingen zijn niet overal even dik (afwisselend monolagen, meerdere lagen en soms alleen
pellicle).
o Geen patroon waarin gram+ en gram- zijn georganiseerd.
o Vroege kolonisatoren metaboliseren à verandering i/d ontwikkelende biofilm-omgeving à omstandigheden
geschikt voor de groei van latere kolonisatoren.
2
, 4. Microbiële successie
o Micro-organismen adsorberen continu uit speeksel (= co-adhesie) à
draagt bij aan de biofilm-groei.
o Tijdens rijpen vd biofilm: populatieverschuiving van met name
Streptokokken naar met name Actinomyces.
§ Microbiële successie: pionierbacteriën creëren een omgeving
die ofwel aantrekkelijker is voor secundaire indringers of
steeds ongunstiger is voor zichzelf, vanwege gebrek aan voedingsstoffen, ophoping van remmende
metabolische producten en/of toename van anaerobiose.
o Secundaire kolonisatoren binden ook met al gevestigde pioniersoorten via interacties met adhesie-receptoren.
o Fusobacterium nucleatum à overgangsorganisme (vroege nr late kolonisatoren).
o Productie van extracellulaire polymere stoffen (EPS), mn door metabolisme v sucrose à draagt bij aan
vorming vd biofilmmatrix.
§ Matrix bevat in dit stadium nog steeds veel met
water gevulde kanalen/holtes (= waterkanalen).
5. Climaxgemeenschap
o Na 1 wk à climaxgemeenschap waarin facultatief
en obligaat anaeroben de overhand nemen.
o Over de hele biofilm: zuurstof-, ion-, voedingsstof- en pH-
gradiënt
o De grote EPS geven de biofilm een 3D-structuur;
waterkanalen worden verminderd.
o Naarmate biofilm ‘ouder’ wordt à karakteristieke
structurele veranderingen:
§ Naast het tandoppervlak: vorming v binnenlaag (dicht opeengepakte gram+ pleomorfe actinomyces).
§ Buitenste biofilm-deel: los gestructureerd en variërend in samenstelling en patroon.
o Als biofilm hoog genoeg is worden micro-organismen d.m.v. afschuifkrachten v/h bovenoppervlak verwijderd
à kunnen vervolgens andere oppervlakten opnieuw koloniseren.
Gastheerfactoren die het orale microbioom beïnvloeden
3
, Wat zijn de voordelen van het residente orale microbioom?
• Bescherming tegen ziekteverwekkers
• Zijn niet acidogeen
• Resistentie tegen kolonisatie
o Competitie voor nutriënten
o Competitie voor adhesie plekken
o Secretie van antagonistische producten
o Creatie van niet voordelige groei conditie
die niet gunstig is voor pathogene
organismen.
• Anti-Inflammatoire effecten
• Nitraat-nitriet-NO pathway (nitraat omzetten in
nitriet)
• Inhibitie pathogenen
• Modulatie van bloeddruk en stroom
• Host development
• Host cross-talk
Gingivitis
Welk soort bacteriën komt voor bij gingivitis en parodontitis?
Gram- en obligaat anaeroob
Hoe verandert de pH bij gingivitis?
Meer alkalisch
Ecologische plaque hypothese
Beschrijf de ecologische plaquehypothese bij gingivitis
1. Uit evenwicht en er wordt plaque gevormd
2. Subgingivaal inflammatie
3. Er ontstaat een verandering in het milieu
4. Meer GCF, afweermechanismen en voedingsstoffen
5. De proteolytische bacteriën remmen de
gramnegatieve obligate anaerobe bacteriën,
Waarom zou je microbieel onderzoek doen binnen de tandheelkunde
• Als diagnostisch hulpmiddel/identificatie/wetenschappelijk onderzoek
• Om specifiek antibiotica voor te schrijven waar nodig.
4
Tentamen 2.1.4................................................................................................................................................................................... 1
Microbiologie...................................................................................................................................................................................... 2
Seminar 1 (2487): Biofilm en gingivitis/parodontitis ...................................................................................................................... 2
Seminar 2 (2496): microbiologie bij parodontitis ........................................................................................................................... 5
Seminar 3 (2500): antibiotica en resistentie................................................................................................................................... 9
Parodontologie ................................................................................................................................................................................. 12
Seminar 1 (2491): Etiologie en pathogenese van parodontale aandoeningen ............................................................................ 12
Seminar 2 en 3 (2520 + 2514) – Vatbaarheid en risicofactoren ................................................................................................... 21
Kennisclip (2514): stoppen met roken KMNT (motivatie longartsen) .......................................................................................... 29
Kennisclip (2520): nieuwe classificatie van parodontale en peri-implantaire infecties en aandoeningen/ paro classificatie ..... 29
Gedragswetenschappen ................................................................................................................................................................... 32
Seminar 1 (2611): perio-medical link - Hoe beïnvloeden medische en lifestyle factoren de parodontale conditie?................... 32
Seminar 2 (2613): Perio-medical link 2 - Hoe beïnvloedt de parodontale conditie de algehele gezondheid en welke rol spelen
lifestyle factoren hierin? ............................................................................................................................................................... 37
Virologie ........................................................................................................................................................................................... 43
Seminar (2509) – Orale virologie .................................................................................................................................................. 43
Immunologie..................................................................................................................................................................................... 44
Immunologie................................................................................................................................................................................. 44
Seminar 1 () – Vaccinatie .............................................................................................................................................................. 71
Seminar 2: immunologie v vaccinatie ........................................................................................................................................... 76
1
, Microbiologie
Seminar 1 (2487): Biofilm en gingivitis/parodontitis
De gezonde sulcus
Welk soort bacterie komt voor in een gezonde sulcus?
Facultatief anaeroob + grampositief
Waar halen bacteriën in de sulcus met name hun voedingsstoffen uit?
Gingivale creviculaire vloeistof (GCF)
Hoe is de pH in een gezonde sulcus?
Neutraal tot alkalisch
Beschrijf de vijf fasen van biofilmformatie
Ontwikkeling v biofilm: overlappen soms of vinden tegelijk in verschillende kanten van de biofilm plaats.
1. Vorming van het pellikel (tandvlies)
o Minuten na reiniging ontstaat er een cellulaire eiwitfilm (voornamelijk
gevormd door speekselglycoproteïnen, fosfoproteïnen, lipiden en
overblijfselen van dode bacteriën).
o Sommige eiwitten dienen als receptor voor hechting v bacteriën; sommige
moleculen ondergaan conformatie en werken dan ook als receptoren.
o Vroege kolonisatoren presenteren een herkenningssysteem waarmee adhesines zich aan receptoren kunnen
binden.
o Het pellikel heeft een permeabel-selectieve aard à beperkt het transport van ionen in een uit de dentale
harde weefsels. Het is dus van fundamenteel belang om demineralisatie te voorkomen!
2. Hechting van vroege kolonisatoren (0-24 h):
o Als microbiële cel het met pellicle gecoate oppervlak nadert à relatief
zwakke fysisch-chemische krachten (met lange afstand) tussen
moleculen op de twee oppervlakken.
§ Eerst worden bacteriën o.i.v. van der Waals krachten dicht bij
het tandoppervlak gehouden.
§ Als adhesines op het microbiële celoppervlak in contact
komen met de pellicle-receptoren, worden de zwakke interacties sterker.
§ Na tijdje: enzymatische en conformatische modificaties van het pellicle à nieuwe receptoren
blootgelegd à kolonisatie.
3. Co-adhesie en groei
o Eerste dagen à vooral biofilm-groei door celdeling.
o Na 8h à talloze bacteriën over het oppervlak als monolaag in
delingsfase (stage of division), meestal afgeschermd door de perikymata.
o Hoge groeisnelheid à groei is snels tijdens vroege stadia.
o Binnen 24h à tandopp. helemaal bedekt met bacteriën à meestal
cocoïd met verspreide filamenten.
o Microbiële afzettingen zijn niet overal even dik (afwisselend monolagen, meerdere lagen en soms alleen
pellicle).
o Geen patroon waarin gram+ en gram- zijn georganiseerd.
o Vroege kolonisatoren metaboliseren à verandering i/d ontwikkelende biofilm-omgeving à omstandigheden
geschikt voor de groei van latere kolonisatoren.
2
, 4. Microbiële successie
o Micro-organismen adsorberen continu uit speeksel (= co-adhesie) à
draagt bij aan de biofilm-groei.
o Tijdens rijpen vd biofilm: populatieverschuiving van met name
Streptokokken naar met name Actinomyces.
§ Microbiële successie: pionierbacteriën creëren een omgeving
die ofwel aantrekkelijker is voor secundaire indringers of
steeds ongunstiger is voor zichzelf, vanwege gebrek aan voedingsstoffen, ophoping van remmende
metabolische producten en/of toename van anaerobiose.
o Secundaire kolonisatoren binden ook met al gevestigde pioniersoorten via interacties met adhesie-receptoren.
o Fusobacterium nucleatum à overgangsorganisme (vroege nr late kolonisatoren).
o Productie van extracellulaire polymere stoffen (EPS), mn door metabolisme v sucrose à draagt bij aan
vorming vd biofilmmatrix.
§ Matrix bevat in dit stadium nog steeds veel met
water gevulde kanalen/holtes (= waterkanalen).
5. Climaxgemeenschap
o Na 1 wk à climaxgemeenschap waarin facultatief
en obligaat anaeroben de overhand nemen.
o Over de hele biofilm: zuurstof-, ion-, voedingsstof- en pH-
gradiënt
o De grote EPS geven de biofilm een 3D-structuur;
waterkanalen worden verminderd.
o Naarmate biofilm ‘ouder’ wordt à karakteristieke
structurele veranderingen:
§ Naast het tandoppervlak: vorming v binnenlaag (dicht opeengepakte gram+ pleomorfe actinomyces).
§ Buitenste biofilm-deel: los gestructureerd en variërend in samenstelling en patroon.
o Als biofilm hoog genoeg is worden micro-organismen d.m.v. afschuifkrachten v/h bovenoppervlak verwijderd
à kunnen vervolgens andere oppervlakten opnieuw koloniseren.
Gastheerfactoren die het orale microbioom beïnvloeden
3
, Wat zijn de voordelen van het residente orale microbioom?
• Bescherming tegen ziekteverwekkers
• Zijn niet acidogeen
• Resistentie tegen kolonisatie
o Competitie voor nutriënten
o Competitie voor adhesie plekken
o Secretie van antagonistische producten
o Creatie van niet voordelige groei conditie
die niet gunstig is voor pathogene
organismen.
• Anti-Inflammatoire effecten
• Nitraat-nitriet-NO pathway (nitraat omzetten in
nitriet)
• Inhibitie pathogenen
• Modulatie van bloeddruk en stroom
• Host development
• Host cross-talk
Gingivitis
Welk soort bacteriën komt voor bij gingivitis en parodontitis?
Gram- en obligaat anaeroob
Hoe verandert de pH bij gingivitis?
Meer alkalisch
Ecologische plaque hypothese
Beschrijf de ecologische plaquehypothese bij gingivitis
1. Uit evenwicht en er wordt plaque gevormd
2. Subgingivaal inflammatie
3. Er ontstaat een verandering in het milieu
4. Meer GCF, afweermechanismen en voedingsstoffen
5. De proteolytische bacteriën remmen de
gramnegatieve obligate anaerobe bacteriën,
Waarom zou je microbieel onderzoek doen binnen de tandheelkunde
• Als diagnostisch hulpmiddel/identificatie/wetenschappelijk onderzoek
• Om specifiek antibiotica voor te schrijven waar nodig.
4
