Geschiedenis van de stedenbouw
,Geschiedenis van de stedenbouw inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1: WAT IS EEN ‘STAD’? WAT IS ‘VERSTEDELIJKING’? EN WAT IS ‘GESCHIEDNIS VAN DE
STEDENBOUW’? ____________________________________________________________________________ 6
1. WAT IS EEN STAD? _________________________________________________________________________ 6
2. WAT IS VERSTEDELIJKING? ___________________________________________________________________ 6
3. WAT IS GESCHIEDENIS VAN DE STEDENBOUW? ______________________________________________________ 7
3.1. waarom nodig: _____________________________________________________________________ 7
3.2. De stedelijke revolu;e (3500-1500) _____________________________________________________ 7
____________________________________________________________________________________ 7
____________________________________________________________________________________ 7
3.3. de Industriele revolu;e (19e eeuw) _____________________________________________________ 8
3.4. ontstedelijking -suburbanisering (21e eeuw) ______________________________________________ 8
3.5. ontstedelijking of nieuwe condi;e? Netwerkstad __________________________________________ 8
HOOFDSTUK 2: DE STAD IN DE KLASSIEKE OUDHEID _______________________________________________ 8
1. D.F. KITTO, ‘THE POLIS’ _____________________________________________________________________ 8
2. ORGANISCH GEGROEIDE STEDEN: ATHENE _________________________________________________________ 9
3. GEPLANDE STEDEN: ________________________________________________________________________ 9
3.1. Context ___________________________________________________________________________ 9
____________________________________________________________________________________ 9
3.2. Hippodamus van Milete (498-408 BC) ___________________________________________________ 9
3.3. Priene ____________________________________________________________________________ 9
4. ROME ONDER DE KEIZERS (200-300) __________________________________________________________ 10
4.1. Problemen grootstad (parallel Parijs) __________________________________________________ 10
4.1. openbare werken als an;dotum ______________________________________________________ 10
5. ROMEINSE STADSPLANNING: VITRUVIUS – DE ARCHITECTURA ___________________________________________ 10
6. STANDAARPLAN ROMEINS GESTICHTE STAD _______________________________________________________ 10
7. STEDENBOUW ALS INSTRUMENT KOLONISATIE ______________________________________________________ 10
8. POMPEI: DE STAD IN DE PROVINCIE _____________________________________________________________ 10
9. STEDEN IN DE OUDHEID: CONCLUSIE ___________________________________________________________ 11
HOOFSTUK 3: STADSLUCHT MAAKT VRIJ _______________________________________________________ 11
1. CONTEXT: DE MIDDELEEUWEN (476-1453) ______________________________________________________ 11
2. NIEUWE VERSTEDELIJKING VANAF 11E EEUW ______________________________________________________ 11
2.1. factoren: _________________________________________________________________________ 11
2.2 ontstaan nieuwe steden:_____________________________________________________________ 11
2.2.1. organisch ontwikkeld rond burcht/abdij ______________________________________________ 12
2.2.2. organische ontwikkelingen uit kern romeinse oorsprong _________________________________ 12
3. DE MIDDELEEUWSE STAD: ALGEMENE MORFOLOGISCHE KENMERKEN ______________________________________ 12
3.1. Brussel: __________________________________________________________________________ 12
3.1.1. Topografie van de macht: ________________________________________________________________ 12
4. DE STAD IN DE MIDDELEEUWEN: BESLUIT ________________________________________________________ 13
HOOFDSTUK 4: STADSPLANNING ALS GEOMETRISCH PROBLEEM ___________________________________ 13
1. DE RENAISSANCE IN DE 15E EEUW: CONTEXT ______________________________________________________ 13
2. STEDENBOUW IN DE RENAISSANCE _____________________________________________________________ 13
3. IDEALE STEDEN: INTERPRETATIES VAN VITRUVIUS____________________________________________________ 14
3.1. Filarete: traTato di archiTectura (1464) ________________________________________________ 14
3.2. Thomas More – Utopia (1516): Ideale stad & het geloof in maakbaarheid _____________________ 14
4. INGREPEN IN HET MIDDELEEUWS WEEFSEL ________________________________________________________ 14
4.1. Pienza (1460) _____________________________________________________________________ 14
4.2. Vigevano, Piazza Ducale (1493-95) ____________________________________________________ 14
5. MILITAIRE CONTEXT: GARNIZOENSTEDEN_________________________________________________________ 14
5.1. Vincenzo Scamozzi, Palmanova (1593) _________________________________________________ 14
2
, 6. KOLONISATIE VAN AMERIKA (16E- 18E EEUW) _____________________________________________________ 14
6.1. Context: _________________________________________________________________________ 14
6.2. Rol van de stad in de Spaanse kolonisa;e _______________________________________________ 15
6.3. Kolonisa;e van Noord-Amerika _______________________________________________________ 15
6.3.1. het grid en de American Dream Philadelphia (1683) ___________________________________________ 15
6.3.2. Het grid als instrument van democraDe: Savannah (1733) ______________________________________ 15
6.3.3 Ontstaan en expansie van de USA (1776-..) ___________________________________________________ 15
HOOFDSTUK 5: DE STAD ALS INSTRUMENT VAN ABSOLUTE MACHT _________________________________ 16
1. DE BAROK (1600-1750): CONTEXT ___________________________________________________________ 16
2. ROME OP HET EINDE VAN DE MIDDELEEUWEN _____________________________________________________ 16
2.1. Herovering van Rome door de Pausen__________________________________________________ 16
2.2. stedelijk Decorum: Campidoglio (Michelangelo, 1536) (kapitoolheuvel) _______________________ 16
2.3. Sixtus V (1521-1590) _______________________________________________________________ 17
2.3.1. netwerk van assen______________________________________________________________________ 17
2.3.2. Obelisken _____________________________________________________________________________ 17
2.3.3. Fonteinen en Aquaducten ________________________________________________________________ 17
2.4. Rome in 1645 _____________________________________________________________________ 17
2.5. Sixtus V: eerste moderne stadsplanner _________________________________________________ 18
2.6. hoogtepunt en einde: de colonnade van Bernini (1666) ____________________________________ 18
3. PARIJS: LE GRAND SIÈCLE (1689-1715) _________________________________________________________ 18
3.1. Architectuur als staatszaak: de verfraaiing van Parijs _____________________________________ 18
3.1.1. de typologie van de Place royale __________________________________________________________ 18
3.1.2. remparts (omwallingen) worden Boulevards _________________________________________________ 18
3.1.3. Avenues of ordening van het landschap _____________________________________________________ 19
3.2. Parijs 1697 _______________________________________________________________________ 19
4. EEN NIEUWE HOOFDSTAD: VERSAILLES __________________________________________________________ 19
4.1. architectuur als het raakvlak tussen landschap en stad ____________________________________ 19
4.2. verstedelijking van plaTeland rond Parijs _______________________________________________ 19
5. BESLUIT IVM PARIJS IN LE GRAND SIÈCLE (17E EEUW) _________________________________________________ 20
HOOFDSTUK 6: PARADIGMA’S VAN DE AMERIKAANSE STAD _______________________________________ 20
1. DE USA OPZOEK NAAR EEN NIEUWE HOOFDSTAD ___________________________________________________ 20
1.1. the Mall als epicentrum van de democra;e _____________________________________________ 21
1.2. the na;onal Mall en de city beau;ful movement (1901) ___________________________________ 21
2. NEW YORK EN HET SCHIEREILAND MANHATTAN ____________________________________________________ 21
2.1. The Commisioners Plan (1801-1811) ___________________________________________________ 21
2.2. Frederick Law Olmstedt, Central Park (1885 – 1863) ______________________________________ 22
2.3. Verdich;ng van ManhaTan __________________________________________________________ 22
2.4. Koolhaas: ManhaTanisme en de cultuur van de conges;e__________________________________ 22
3. LOS ANGELES EN DE CULTUUR VAN DE SPREIDING ___________________________________________________ 22
3.1. Specula;e en suburbanisering: de Pacific Electric Railway __________________________________ 23
3.2. decentraal netwerk: het LA freeway Plan (1939) _________________________________________ 23
3.3. LA vs. Rome: decentralisa;e, monumentaliteit & mobiliteit _________________________________ 23
3.4. Automobiliteit als Maatstaf __________________________________________________________ 23
3.5. Los angeles: laboratorium van een nieuwe stedelijkheid ___________________________________ 24
3.6. Post-urbane distopie _______________________________________________________________ 24
4. CONCLUSIE: 3 PARADIGMA’S _________________________________________________________________ 24
HOOFDSTUK 7: DOORBRAKEN IN DE STAD ______________________________________________________ 24
1. CONTEXT: IMPACT VAN DE INDUSTRIËLE REVOLUTIE IN DE 19E EEUW ______________________________________ 24
2. PARIJS VOOR HAUSSMANN (ROND 1800) ________________________________________________________ 25
3. EEN TOTAALPLAN VOOR MODERNISERING VAN PARIJS _________________________________________________ 25
3.1. Hygiëne: sanitaire Infrastructuur _____________________________________________________ 26
3.2. Doorbraken in het stedelijk weefsel: assen ______________________________________________ 26
3.3. doorbraken in het stedelijk weefsel: Ile de la Cité _________________________________________ 26
3.4. enebellissement: uniform stadsbeeld __________________________________________________ 26
3.5. Kri;ek op Haussmann ______________________________________________________________ 27
3
, 3.6. erfenis van Haussmann _____________________________________________________________ 27
3.6.1. erfeniss van Haussmann: Sarcelles _________________________________________________________ 27
4. POSTSCRIPT: DE TRANSFORMATIE VAN BRUSSEL MIDDEN 19E EEUW _______________________________________ 27
4.1.Ontwikkeling van de centrale lanen (1871-1895): _________________________________________ 28
HOOFDSTUK 8: DE UTOPIE IN DE 20E EEUWSE STEDENBOUW _____________________________________ 28
1. DE UTOPIE IN HET 20É EEUWS STENDBOUWKUNDIGE DENKEN ___________________________________________ 29
2. EBENEZER HOWARD EN DE TUINSTADBEWEGING ____________________________________________________ 29
2.1. Welwyn Garden City (Louis de Soissons 1920) ___________________________________________ 29
3. TONY GARNIER, ‘UNE CITÉ INDUSTRIELLE’ (1901-1917) ______________________________________________ 29
4. LE CORBUSIER ‘UNE VILLE CONTEMPORAINE (1922)’ ________________________________________________ 30
4.1. Toepassingen: Plan Voisin ___________________________________________________________ 30
5. FRANK LLOYD WRIGHT, BROADACRE CITY (1935) __________________________________________________ 30
6. BESLUIT IVM DE UTOPIE IN DE 20E EEUW _________________________________________________________ 30
HOOFDSTUK 9: DE CIAM EN HET PARADIGMA VAN DE FUNCTIONELE STAD ___________________________ 31
1. CONTEXT: CIAM (CONGRES INTERNATIONAUX D’ARCHITECTURE MODERNE)_________________________________ 31
2. CIAM: CONGRÈS INTERNATIONAUX D’ARCHITECURE MODERNE _________________________________________ 31
3. VERKLARING VAN LA SARRAZ (1928) (AFBEELDING UITGANSPUNTEN P5) ___________________________________ 31
4. CIAM II (1929, FRANKFURT): EXISTENZMINIMUM _________________________________________________ 32
4.1. Ernst May: Das Neue Frankfurt _______________________________________________________ 32
4.2. Siedlung Römerstadt (Ernst May 1927-1928) ____________________________________________ 32
4.3. Siedlung Westhausen (Ernst May, 1929 – 1931) __________________________________________ 32
5. CIAM III (1930, BRUSSEL) RATIONELE MANIEREN VAN BEBOUWEN ______________________________________ 32
6. CIAM IV(1933-ATHENE): DE FUNCTIONELE STAD __________________________________________________ 32
6.1. Amsterdam west (Slotermeer) ________________________________________________________ 33
6.2. LE CORBUSIER: LA VILLE RADIEUSE (1933) (KUNNEN VERGELIJKEN VILLE CORPOREUSE) ________________________ 33
6.2.1. Toepassing: Antwerpen Linkeroever (1933) __________________________________________________ 33
6.2.2. toepassing: L’Ilot insalubre n°6 (Parijs -1937) _________________________________________________ 33
7. LE CORBUSIER, HET CHARTER VAN ATHENE (1943) _________________________________________________ 33
8. CONCLUSIE: VAN COMPACTE TOT UITEENGELGEDE STAD _______________________________________________ 33
9. DE ERFENIS VAN DE CIAM: __________________________________________________________________ 34
9.1. PruiT Igoe (Saint Louis) _____________________________________________________________ 34
9.2. Bijlmermeer (Amsterdam, 1966-1975) _________________________________________________ 34
9.2.1. OMA/Rem Koolhaas: Bijlmermeer Redevelopment 1986 _______________________________________ 34
9.2.2. Van Bijlmermeer tot Amsterdam Zuid-Oost __________________________________________________ 34
10. BESLUIT IVM CIAM TOEPASSINGEN ___________________________________________________________ 34
HOOFDSTUK 10: REACTIES OP DE CIAM-DOCTRINE NA WOII _______________________________________ 35
1. CONTEXT: _____________________________________________________________________________ 35
2. CIAM VI (1947) ________________________________________________________________________ 35
3. CIAM VII (BERGAMO – 1949): GRILLE D’URBANISME’ (LE CORBUSIER) ____________________________________ 35
4. OP ZOEK NAAR HET HART VAN DE STAD: THE HEART OF THE CITY (1951) ____________________________________ 35
4.1. A short Outline of the Core __________________________________________________________ 35
4.1.1. actuele interpretaDe van de Kern: Ro`erdam pendrecht _______________________________________ 35
5. CIAM IX (1953): HABITAT IPV EXISTENZMINIMUM _________________________________________________ 36
5.1. Michel Ecochard: masterplan Carrières Centrales (Cassablanca – 1953) _______________________ 36
6. CIAM X (DUBROVNIK – 1956) – HET PROBLEEM VAN DE RELATIES _______________________________________ 36
6.1. Golden Lane Housing _______________________________________________________________ 36
6.2. Toulouse-le-Mirail (1962-1975 - Candilis-Josic-Woods)_____________________________________ 36
7. DE CIAM IS DOOD , LEVE TEAM X (OTTERLO 1959) _________________________________________________ 36
8. MEI ’68 EN DE STRIJD OM HET RECHT OP DE STAD ___________________________________________________ 36
9. TOEPASSINGEN HERDENKEN THEORIËN __________________________________________________________ 37
9.1.Yona Friedman: Paris Spa;al (1959) ____________________________________________________ 37
9.2. de Japanse avant-garde en het Metabolisme ____________________________________________ 37
9.3. Pampus-plan voor Amsterdam-Oost (J. Bakema – 1964) ___________________________________ 37
10. HYPER-VERSTEDELIJKING: FUN, INTERACTIE, DYNAMIEK, … ____________________________________________ 37
11. DISTOPISCHE, PLANETAIRE CONDITIE___________________________________________________________ 37
4
, 12. PARTICIPATIEVE PLANNING: _________________________________________________________________ 37
12.1. Giancarlo di Carlo: woonwijk Mateon (1974-1977) ______________________________________ 37
12.2. John habraken: de dragers en de mensen (1961) ________________________________________ 37
12.2.1. toepassing: Molenvliet (1974) ___________________________________________________________ 38
13. GESCHIEDENIS ZELF BEKIJKEN ALS INSPIRATIEBRON _________________________________________________ 38
13.1. Aldo Rossi: boek de architectuur van de stad (1966) _____________________________________ 38
14. BESLUIT: _____________________________________________________________________________ 38
HOOFDSTUK 11: POST-METROPOLITANE PARADIGMA’S ___________________________________________ 39
1. RECENTE TENDENSEN CONTEXT _______________________________________________________________ 39
2. HYPER-STEDELIJKHEID: EURALILLE (1968-1994) ___________________________________________________ 39
3. REM KOOLHAAS, GENERIC CITY (1995) _________________________________________________________ 39
4. MICHAEL SORKIN: INTRO OP VARIATIONS ON A THEMA PARK (1992) _____________________________________ 40
5. DISNEYLAND FANTASIE EN NOSTAGLIE ___________________________________________________________ 40
6. DE FESTIVALISERING VAN DE HISORISCHE STAD______________________________________________________ 41
7. NEW URBANISM: DE TOEKOMST WAS GISTEREN ____________________________________________________ 41
7.1. Charter of the New Urbanism (1993) __________________________________________________ 41
7.2. Poundbury (Leon Krier 1993) _________________________________________________________ 41
8. BUITEN HET CENTRUM: SPRAWL ALS NIEUWE PLANNINGSCONTEXT ________________________________________ 41
8.1. willem-Jan Neutelings: ______________________________________________________________ 42
8.1.1. De Ringcultuur (1986) ___________________________________________________________________ 42
8.2. Rem Koolhaas/OMA, Masterplan Melun-Sénart (1987) ____________________________________ 42
8.3. Xaveer de Geyter, Aper-Sprawl, 2002 __________________________________________________ 43
8.3.1. Aaer Sprawl, 2002: ordeningsprincipes _____________________________________________________ 43
5
, Hoofdstuk 1: Wat is een ‘stad’? Wat is ‘verstedelijking’?
En wat is ‘geschiednis van de stedenbouw’?
Een poging tot begripsbepaling
-wat bedoelt wordt begrip stad à wijzigt doorheen geschiedenis
1. wat is een Stad?
-steden in alle vormen en maten à wat zijn gemeenschappelijke kenmerken?
Weinig bruikbare definities: focus op 1 aspect
Totaalperspectief ontbreekt
Werkdefinitie:
1. Mumford: What is a city? (’37)
-definitie uit 6 onderdelen:
1. Stad licht ergens met reden
2. Economic organisation: economie verbindt mensen met elkaar
(afhankelijkheid van elkaar)
3. Institutional process: stad groeit: organisatie nodig à regels, baas, …
= nodig
4. Theater of social action: interacties onder elkaar à fysieke omgeving
mee in process
5. Stad is een symbool à bepaalde trots om er te leven/vandaan te
komen
6. Kanttekening: stedenbouw meer te maken met mensen die er
functioneeren dan met bebouwde omgeving
2. Wirth (socioloog): Urbanism as a Way of Life (’38)
• Waarin verschilt leven in stad van leven in dorp?
• Definitie: redelijk groot, dens, permanent
• Stedelijke manier van leven à afhankelijkheid
(kan ook stedelijk leven in dorp)
2. Wat is verstedelijking?
-Grote groepen mensen die migreren naar stad
-Ook stedelijke manier leven niet beperkt tot fysieke stad à infrastructuur/diensten
overal
Vlaanderen= stad met lage densiteit
-meer mensen in stedelijke context als niet à gevolgen afhankelijkheid
6
,Geschiedenis van de stedenbouw inhoudsopgave
HOOFDSTUK 1: WAT IS EEN ‘STAD’? WAT IS ‘VERSTEDELIJKING’? EN WAT IS ‘GESCHIEDNIS VAN DE
STEDENBOUW’? ____________________________________________________________________________ 6
1. WAT IS EEN STAD? _________________________________________________________________________ 6
2. WAT IS VERSTEDELIJKING? ___________________________________________________________________ 6
3. WAT IS GESCHIEDENIS VAN DE STEDENBOUW? ______________________________________________________ 7
3.1. waarom nodig: _____________________________________________________________________ 7
3.2. De stedelijke revolu;e (3500-1500) _____________________________________________________ 7
____________________________________________________________________________________ 7
____________________________________________________________________________________ 7
3.3. de Industriele revolu;e (19e eeuw) _____________________________________________________ 8
3.4. ontstedelijking -suburbanisering (21e eeuw) ______________________________________________ 8
3.5. ontstedelijking of nieuwe condi;e? Netwerkstad __________________________________________ 8
HOOFDSTUK 2: DE STAD IN DE KLASSIEKE OUDHEID _______________________________________________ 8
1. D.F. KITTO, ‘THE POLIS’ _____________________________________________________________________ 8
2. ORGANISCH GEGROEIDE STEDEN: ATHENE _________________________________________________________ 9
3. GEPLANDE STEDEN: ________________________________________________________________________ 9
3.1. Context ___________________________________________________________________________ 9
____________________________________________________________________________________ 9
3.2. Hippodamus van Milete (498-408 BC) ___________________________________________________ 9
3.3. Priene ____________________________________________________________________________ 9
4. ROME ONDER DE KEIZERS (200-300) __________________________________________________________ 10
4.1. Problemen grootstad (parallel Parijs) __________________________________________________ 10
4.1. openbare werken als an;dotum ______________________________________________________ 10
5. ROMEINSE STADSPLANNING: VITRUVIUS – DE ARCHITECTURA ___________________________________________ 10
6. STANDAARPLAN ROMEINS GESTICHTE STAD _______________________________________________________ 10
7. STEDENBOUW ALS INSTRUMENT KOLONISATIE ______________________________________________________ 10
8. POMPEI: DE STAD IN DE PROVINCIE _____________________________________________________________ 10
9. STEDEN IN DE OUDHEID: CONCLUSIE ___________________________________________________________ 11
HOOFSTUK 3: STADSLUCHT MAAKT VRIJ _______________________________________________________ 11
1. CONTEXT: DE MIDDELEEUWEN (476-1453) ______________________________________________________ 11
2. NIEUWE VERSTEDELIJKING VANAF 11E EEUW ______________________________________________________ 11
2.1. factoren: _________________________________________________________________________ 11
2.2 ontstaan nieuwe steden:_____________________________________________________________ 11
2.2.1. organisch ontwikkeld rond burcht/abdij ______________________________________________ 12
2.2.2. organische ontwikkelingen uit kern romeinse oorsprong _________________________________ 12
3. DE MIDDELEEUWSE STAD: ALGEMENE MORFOLOGISCHE KENMERKEN ______________________________________ 12
3.1. Brussel: __________________________________________________________________________ 12
3.1.1. Topografie van de macht: ________________________________________________________________ 12
4. DE STAD IN DE MIDDELEEUWEN: BESLUIT ________________________________________________________ 13
HOOFDSTUK 4: STADSPLANNING ALS GEOMETRISCH PROBLEEM ___________________________________ 13
1. DE RENAISSANCE IN DE 15E EEUW: CONTEXT ______________________________________________________ 13
2. STEDENBOUW IN DE RENAISSANCE _____________________________________________________________ 13
3. IDEALE STEDEN: INTERPRETATIES VAN VITRUVIUS____________________________________________________ 14
3.1. Filarete: traTato di archiTectura (1464) ________________________________________________ 14
3.2. Thomas More – Utopia (1516): Ideale stad & het geloof in maakbaarheid _____________________ 14
4. INGREPEN IN HET MIDDELEEUWS WEEFSEL ________________________________________________________ 14
4.1. Pienza (1460) _____________________________________________________________________ 14
4.2. Vigevano, Piazza Ducale (1493-95) ____________________________________________________ 14
5. MILITAIRE CONTEXT: GARNIZOENSTEDEN_________________________________________________________ 14
5.1. Vincenzo Scamozzi, Palmanova (1593) _________________________________________________ 14
2
, 6. KOLONISATIE VAN AMERIKA (16E- 18E EEUW) _____________________________________________________ 14
6.1. Context: _________________________________________________________________________ 14
6.2. Rol van de stad in de Spaanse kolonisa;e _______________________________________________ 15
6.3. Kolonisa;e van Noord-Amerika _______________________________________________________ 15
6.3.1. het grid en de American Dream Philadelphia (1683) ___________________________________________ 15
6.3.2. Het grid als instrument van democraDe: Savannah (1733) ______________________________________ 15
6.3.3 Ontstaan en expansie van de USA (1776-..) ___________________________________________________ 15
HOOFDSTUK 5: DE STAD ALS INSTRUMENT VAN ABSOLUTE MACHT _________________________________ 16
1. DE BAROK (1600-1750): CONTEXT ___________________________________________________________ 16
2. ROME OP HET EINDE VAN DE MIDDELEEUWEN _____________________________________________________ 16
2.1. Herovering van Rome door de Pausen__________________________________________________ 16
2.2. stedelijk Decorum: Campidoglio (Michelangelo, 1536) (kapitoolheuvel) _______________________ 16
2.3. Sixtus V (1521-1590) _______________________________________________________________ 17
2.3.1. netwerk van assen______________________________________________________________________ 17
2.3.2. Obelisken _____________________________________________________________________________ 17
2.3.3. Fonteinen en Aquaducten ________________________________________________________________ 17
2.4. Rome in 1645 _____________________________________________________________________ 17
2.5. Sixtus V: eerste moderne stadsplanner _________________________________________________ 18
2.6. hoogtepunt en einde: de colonnade van Bernini (1666) ____________________________________ 18
3. PARIJS: LE GRAND SIÈCLE (1689-1715) _________________________________________________________ 18
3.1. Architectuur als staatszaak: de verfraaiing van Parijs _____________________________________ 18
3.1.1. de typologie van de Place royale __________________________________________________________ 18
3.1.2. remparts (omwallingen) worden Boulevards _________________________________________________ 18
3.1.3. Avenues of ordening van het landschap _____________________________________________________ 19
3.2. Parijs 1697 _______________________________________________________________________ 19
4. EEN NIEUWE HOOFDSTAD: VERSAILLES __________________________________________________________ 19
4.1. architectuur als het raakvlak tussen landschap en stad ____________________________________ 19
4.2. verstedelijking van plaTeland rond Parijs _______________________________________________ 19
5. BESLUIT IVM PARIJS IN LE GRAND SIÈCLE (17E EEUW) _________________________________________________ 20
HOOFDSTUK 6: PARADIGMA’S VAN DE AMERIKAANSE STAD _______________________________________ 20
1. DE USA OPZOEK NAAR EEN NIEUWE HOOFDSTAD ___________________________________________________ 20
1.1. the Mall als epicentrum van de democra;e _____________________________________________ 21
1.2. the na;onal Mall en de city beau;ful movement (1901) ___________________________________ 21
2. NEW YORK EN HET SCHIEREILAND MANHATTAN ____________________________________________________ 21
2.1. The Commisioners Plan (1801-1811) ___________________________________________________ 21
2.2. Frederick Law Olmstedt, Central Park (1885 – 1863) ______________________________________ 22
2.3. Verdich;ng van ManhaTan __________________________________________________________ 22
2.4. Koolhaas: ManhaTanisme en de cultuur van de conges;e__________________________________ 22
3. LOS ANGELES EN DE CULTUUR VAN DE SPREIDING ___________________________________________________ 22
3.1. Specula;e en suburbanisering: de Pacific Electric Railway __________________________________ 23
3.2. decentraal netwerk: het LA freeway Plan (1939) _________________________________________ 23
3.3. LA vs. Rome: decentralisa;e, monumentaliteit & mobiliteit _________________________________ 23
3.4. Automobiliteit als Maatstaf __________________________________________________________ 23
3.5. Los angeles: laboratorium van een nieuwe stedelijkheid ___________________________________ 24
3.6. Post-urbane distopie _______________________________________________________________ 24
4. CONCLUSIE: 3 PARADIGMA’S _________________________________________________________________ 24
HOOFDSTUK 7: DOORBRAKEN IN DE STAD ______________________________________________________ 24
1. CONTEXT: IMPACT VAN DE INDUSTRIËLE REVOLUTIE IN DE 19E EEUW ______________________________________ 24
2. PARIJS VOOR HAUSSMANN (ROND 1800) ________________________________________________________ 25
3. EEN TOTAALPLAN VOOR MODERNISERING VAN PARIJS _________________________________________________ 25
3.1. Hygiëne: sanitaire Infrastructuur _____________________________________________________ 26
3.2. Doorbraken in het stedelijk weefsel: assen ______________________________________________ 26
3.3. doorbraken in het stedelijk weefsel: Ile de la Cité _________________________________________ 26
3.4. enebellissement: uniform stadsbeeld __________________________________________________ 26
3.5. Kri;ek op Haussmann ______________________________________________________________ 27
3
, 3.6. erfenis van Haussmann _____________________________________________________________ 27
3.6.1. erfeniss van Haussmann: Sarcelles _________________________________________________________ 27
4. POSTSCRIPT: DE TRANSFORMATIE VAN BRUSSEL MIDDEN 19E EEUW _______________________________________ 27
4.1.Ontwikkeling van de centrale lanen (1871-1895): _________________________________________ 28
HOOFDSTUK 8: DE UTOPIE IN DE 20E EEUWSE STEDENBOUW _____________________________________ 28
1. DE UTOPIE IN HET 20É EEUWS STENDBOUWKUNDIGE DENKEN ___________________________________________ 29
2. EBENEZER HOWARD EN DE TUINSTADBEWEGING ____________________________________________________ 29
2.1. Welwyn Garden City (Louis de Soissons 1920) ___________________________________________ 29
3. TONY GARNIER, ‘UNE CITÉ INDUSTRIELLE’ (1901-1917) ______________________________________________ 29
4. LE CORBUSIER ‘UNE VILLE CONTEMPORAINE (1922)’ ________________________________________________ 30
4.1. Toepassingen: Plan Voisin ___________________________________________________________ 30
5. FRANK LLOYD WRIGHT, BROADACRE CITY (1935) __________________________________________________ 30
6. BESLUIT IVM DE UTOPIE IN DE 20E EEUW _________________________________________________________ 30
HOOFDSTUK 9: DE CIAM EN HET PARADIGMA VAN DE FUNCTIONELE STAD ___________________________ 31
1. CONTEXT: CIAM (CONGRES INTERNATIONAUX D’ARCHITECTURE MODERNE)_________________________________ 31
2. CIAM: CONGRÈS INTERNATIONAUX D’ARCHITECURE MODERNE _________________________________________ 31
3. VERKLARING VAN LA SARRAZ (1928) (AFBEELDING UITGANSPUNTEN P5) ___________________________________ 31
4. CIAM II (1929, FRANKFURT): EXISTENZMINIMUM _________________________________________________ 32
4.1. Ernst May: Das Neue Frankfurt _______________________________________________________ 32
4.2. Siedlung Römerstadt (Ernst May 1927-1928) ____________________________________________ 32
4.3. Siedlung Westhausen (Ernst May, 1929 – 1931) __________________________________________ 32
5. CIAM III (1930, BRUSSEL) RATIONELE MANIEREN VAN BEBOUWEN ______________________________________ 32
6. CIAM IV(1933-ATHENE): DE FUNCTIONELE STAD __________________________________________________ 32
6.1. Amsterdam west (Slotermeer) ________________________________________________________ 33
6.2. LE CORBUSIER: LA VILLE RADIEUSE (1933) (KUNNEN VERGELIJKEN VILLE CORPOREUSE) ________________________ 33
6.2.1. Toepassing: Antwerpen Linkeroever (1933) __________________________________________________ 33
6.2.2. toepassing: L’Ilot insalubre n°6 (Parijs -1937) _________________________________________________ 33
7. LE CORBUSIER, HET CHARTER VAN ATHENE (1943) _________________________________________________ 33
8. CONCLUSIE: VAN COMPACTE TOT UITEENGELGEDE STAD _______________________________________________ 33
9. DE ERFENIS VAN DE CIAM: __________________________________________________________________ 34
9.1. PruiT Igoe (Saint Louis) _____________________________________________________________ 34
9.2. Bijlmermeer (Amsterdam, 1966-1975) _________________________________________________ 34
9.2.1. OMA/Rem Koolhaas: Bijlmermeer Redevelopment 1986 _______________________________________ 34
9.2.2. Van Bijlmermeer tot Amsterdam Zuid-Oost __________________________________________________ 34
10. BESLUIT IVM CIAM TOEPASSINGEN ___________________________________________________________ 34
HOOFDSTUK 10: REACTIES OP DE CIAM-DOCTRINE NA WOII _______________________________________ 35
1. CONTEXT: _____________________________________________________________________________ 35
2. CIAM VI (1947) ________________________________________________________________________ 35
3. CIAM VII (BERGAMO – 1949): GRILLE D’URBANISME’ (LE CORBUSIER) ____________________________________ 35
4. OP ZOEK NAAR HET HART VAN DE STAD: THE HEART OF THE CITY (1951) ____________________________________ 35
4.1. A short Outline of the Core __________________________________________________________ 35
4.1.1. actuele interpretaDe van de Kern: Ro`erdam pendrecht _______________________________________ 35
5. CIAM IX (1953): HABITAT IPV EXISTENZMINIMUM _________________________________________________ 36
5.1. Michel Ecochard: masterplan Carrières Centrales (Cassablanca – 1953) _______________________ 36
6. CIAM X (DUBROVNIK – 1956) – HET PROBLEEM VAN DE RELATIES _______________________________________ 36
6.1. Golden Lane Housing _______________________________________________________________ 36
6.2. Toulouse-le-Mirail (1962-1975 - Candilis-Josic-Woods)_____________________________________ 36
7. DE CIAM IS DOOD , LEVE TEAM X (OTTERLO 1959) _________________________________________________ 36
8. MEI ’68 EN DE STRIJD OM HET RECHT OP DE STAD ___________________________________________________ 36
9. TOEPASSINGEN HERDENKEN THEORIËN __________________________________________________________ 37
9.1.Yona Friedman: Paris Spa;al (1959) ____________________________________________________ 37
9.2. de Japanse avant-garde en het Metabolisme ____________________________________________ 37
9.3. Pampus-plan voor Amsterdam-Oost (J. Bakema – 1964) ___________________________________ 37
10. HYPER-VERSTEDELIJKING: FUN, INTERACTIE, DYNAMIEK, … ____________________________________________ 37
11. DISTOPISCHE, PLANETAIRE CONDITIE___________________________________________________________ 37
4
, 12. PARTICIPATIEVE PLANNING: _________________________________________________________________ 37
12.1. Giancarlo di Carlo: woonwijk Mateon (1974-1977) ______________________________________ 37
12.2. John habraken: de dragers en de mensen (1961) ________________________________________ 37
12.2.1. toepassing: Molenvliet (1974) ___________________________________________________________ 38
13. GESCHIEDENIS ZELF BEKIJKEN ALS INSPIRATIEBRON _________________________________________________ 38
13.1. Aldo Rossi: boek de architectuur van de stad (1966) _____________________________________ 38
14. BESLUIT: _____________________________________________________________________________ 38
HOOFDSTUK 11: POST-METROPOLITANE PARADIGMA’S ___________________________________________ 39
1. RECENTE TENDENSEN CONTEXT _______________________________________________________________ 39
2. HYPER-STEDELIJKHEID: EURALILLE (1968-1994) ___________________________________________________ 39
3. REM KOOLHAAS, GENERIC CITY (1995) _________________________________________________________ 39
4. MICHAEL SORKIN: INTRO OP VARIATIONS ON A THEMA PARK (1992) _____________________________________ 40
5. DISNEYLAND FANTASIE EN NOSTAGLIE ___________________________________________________________ 40
6. DE FESTIVALISERING VAN DE HISORISCHE STAD______________________________________________________ 41
7. NEW URBANISM: DE TOEKOMST WAS GISTEREN ____________________________________________________ 41
7.1. Charter of the New Urbanism (1993) __________________________________________________ 41
7.2. Poundbury (Leon Krier 1993) _________________________________________________________ 41
8. BUITEN HET CENTRUM: SPRAWL ALS NIEUWE PLANNINGSCONTEXT ________________________________________ 41
8.1. willem-Jan Neutelings: ______________________________________________________________ 42
8.1.1. De Ringcultuur (1986) ___________________________________________________________________ 42
8.2. Rem Koolhaas/OMA, Masterplan Melun-Sénart (1987) ____________________________________ 42
8.3. Xaveer de Geyter, Aper-Sprawl, 2002 __________________________________________________ 43
8.3.1. Aaer Sprawl, 2002: ordeningsprincipes _____________________________________________________ 43
5
, Hoofdstuk 1: Wat is een ‘stad’? Wat is ‘verstedelijking’?
En wat is ‘geschiednis van de stedenbouw’?
Een poging tot begripsbepaling
-wat bedoelt wordt begrip stad à wijzigt doorheen geschiedenis
1. wat is een Stad?
-steden in alle vormen en maten à wat zijn gemeenschappelijke kenmerken?
Weinig bruikbare definities: focus op 1 aspect
Totaalperspectief ontbreekt
Werkdefinitie:
1. Mumford: What is a city? (’37)
-definitie uit 6 onderdelen:
1. Stad licht ergens met reden
2. Economic organisation: economie verbindt mensen met elkaar
(afhankelijkheid van elkaar)
3. Institutional process: stad groeit: organisatie nodig à regels, baas, …
= nodig
4. Theater of social action: interacties onder elkaar à fysieke omgeving
mee in process
5. Stad is een symbool à bepaalde trots om er te leven/vandaan te
komen
6. Kanttekening: stedenbouw meer te maken met mensen die er
functioneeren dan met bebouwde omgeving
2. Wirth (socioloog): Urbanism as a Way of Life (’38)
• Waarin verschilt leven in stad van leven in dorp?
• Definitie: redelijk groot, dens, permanent
• Stedelijke manier van leven à afhankelijkheid
(kan ook stedelijk leven in dorp)
2. Wat is verstedelijking?
-Grote groepen mensen die migreren naar stad
-Ook stedelijke manier leven niet beperkt tot fysieke stad à infrastructuur/diensten
overal
Vlaanderen= stad met lage densiteit
-meer mensen in stedelijke context als niet à gevolgen afhankelijkheid
6
