Deontologie
= te beperkt om aan de slag te gaan in de praktijk, want het gaat uit van universele plichten die je
moet doen.
Beroepsethiek gaat breder: het zijn ethische overwegingen en verantwoordelijkheden op maatwerk,
bij elke casus apart te bekijken en in rekening te houden met de context.
Sociale professionals laten zich niet enkel leiden door dwingende regels, maar ook door een bredere
beroepsethiek te hanteren.
Inhoud
Ethisch dilemma.....................................................................................................................................3
In de maatschappij.............................................................................................................................3
Op de werkvloer.................................................................................................................................3
Sociologisch perspectief.........................................................................................................................3
Filosofisch perspectief............................................................................................................................4
Deontologische ethiek........................................................................................................................4
Theologische ethiek............................................................................................................................4
Deugdenethiek...................................................................................................................................4
Voorbeeld: liegen................................................................................................................................4
Juridisch perspectief...............................................................................................................................4
Het beroepsgeheim............................................................................................................................5
Analyse in 6 stappen:......................................................................................................................5
Toepassingsgebied.........................................................................................................................5
Discretionaire ruimte en 4 begrippen..............................................................................................7
Wettelijke grenzen en uitzonderingen op het beroepsgeheim........................................................7
Het gedeeld en het gezamenlijk beroepsgeheim..........................................................................12
Discretieplicht...................................................................................................................................13
Analyse in 5 stappen....................................................................................................................13
Toepassing...................................................................................................................................14
Verschillen tussen discretie en beroepsgeheim............................................................................14
Verschil tussen ambts- en beroepsgeheim: toegepast.................................................................15
Schema........................................................................................................................................15
Ambtsgeheim of beroepsgeheim bij enkele specifieke sectoren......................................................15
Decreet Integrale Hulp.................................................................................................................15
CLB’s.............................................................................................................................................15
De school.....................................................................................................................................15
Toepassing in het hoger onderwijs (Arteveldehogeschool)..........................................................16
1
,Stappenplan..........................................................................................................................................18
Stap 1................................................................................................................................................19
Stap 2................................................................................................................................................20
Stap 3................................................................................................................................................20
Stap 4................................................................................................................................................21
Stap 5................................................................................................................................................21
GDPR/ AVG...........................................................................................................................................21
Wat is de GDPR/ AVG........................................................................................................................21
Waarom GDPR?............................................................................................................................21
Op wie van toepassing?................................................................................................................22
Territoriaal toepassingsgebied......................................................................................................22
GDPR en Sociaal Werk..................................................................................................................22
Basisbegrippen.................................................................................................................................22
Persoonsgegevens........................................................................................................................22
Verwerking van persoonsgegevens...............................................................................................22
Verwerkingsverantwoordelijke en verwerker...............................................................................22
Register.........................................................................................................................................23
Betrokkene...................................................................................................................................23
Gevoelige informatie....................................................................................................................23
Randvoorwaarden voor verwerking gevoelige gegevens..............................................................23
De 7 basisprincipes...........................................................................................................................24
Rechtmatigheid, Behoorlijkheid en Transparantie........................................................................24
Doelbinding...................................................................................................................................24
Dataminimalisatie........................................................................................................................24
Juistheid........................................................................................................................................24
Opslagbeperking...........................................................................................................................24
Integriteit en Vertrouwelijkheid....................................................................................................24
Verantwoordingsplicht..................................................................................................................25
De rechten van betrokkenen............................................................................................................25
Recht op informatie en toegang tot persoonsgegevens................................................................25
Recht op rectificatie......................................................................................................................25
Recht op vergetelheid...................................................................................................................25
Recht op beperking van verwerking..............................................................................................25
Recht op overdraagbaarheid van gegevens..................................................................................26
Recht van bezwaar........................................................................................................................26
Risicobeheer en beveiligingsmaatregelen.........................................................................................26
2
, Data Protection Impact Assessment (DPIA)..................................................................................26
Beveiligingsmaatregelen voor Persoonsgegevens........................................................................26
Melden van Datalekken................................................................................................................27
Toepassing in de praktijk van het sociaal werk.................................................................................28
Belang van informed consent.......................................................................................................28
Delen van gegevens met derden?.................................................................................................28
Delen van gegevens: met wie?......................................................................................................28
Delen van gegevens: hoe?............................................................................................................28
Bewaren van gegevens en vernietigingsbeleid.............................................................................29
Digitale communicatie en gegevensbescherming.........................................................................29
Deontologische overwegingen.........................................................................................................29
Balans tussen Belangen en Gegevensbescherming.......................................................................29
Ethische Overwegingen bij Gegevensverwerking..........................................................................29
Voorbeelden van casussen...............................................................................................................30
GDPR-Principes.............................................................................................................................31
Concrete Acties.............................................................................................................................31
GDPR-Principes.............................................................................................................................31
Ethische Normen...........................................................................................................................32
Sociaal werk en communicatietechnologie.......................................................................................32
ETHISCH DILEMMA
= probleem waarbij je twee keuzes hebt, er is geen juiste oplossing, want beide opties zijn zowel goed
als slecht.
Het gaat over botsingen tussen waarden, normen, wetgeving, … waarbij je keuzes moet maken.
IN DE MAATSCHAPPIJ
Vb. vruchtbaarheidstechnieken, artificiële intelligentie, abortus, doodstraf, genetische manipulatie,
orgaandonatie, vaccinatie, aandelen in wapenindustrie, eucharistieuitzendingen op tv, …
OP DE WERKVLOER
Vb. je verneemt zelfmoordgedachten, je weet dat een jongere steelt, je vermoedt mishandeling, je
hoort racistische uitspraken op de werkvloer, je cliënt werkt in het zwart, …
SOCIOLOGISCH PERSPECTIEF
Het beroep van een sociaal werker:
3
, Is moreel beladen: niet louter technisch, verweven met ethische besluitvorming, morele inzet
en engagement.
Heeft spanningsvelden: gezag en macht, vertrouwelijkheid en veiligheid, persoonlijke
overtuiging en professionaliteit, dwang en autonomie, juridisch stelsel en beroepsethiek.
Heeft principes, waarden en normen die het moreel kompas vormen
FILOSOFISCH PERSPECTIEF
3 stelsels die denken over wat al dan niet goed is:
DEONTOLOGISCHE ETHIEK
- Nadruk op morele plichten en verplichtingen
- Kijkt naar de intrinsieke waarde van een handeling, hoe belangrijk is die waarde eigenlijk?
Het gaat over dat je moet handelen zoals je wil dat iedereen zou handelen.
THEOLOGISCHE ETHIEK
- Beoordeelt het morele van een handeling op basis van de gevolgen, als je iets doet en het
gevolg is positief, dan was het een deugdzame handeling.
- Gaat over het bereiken van een bepaald doel.
DEUGDENETHIEK
- Legt niet direct een nadruk op de handeling, maar eerder op de karaktereigenschappen van
de persoon, hoe deugdzaam is iemand? Als je een deugdzaam karakter hebt, zal je
deugdzaam handelen.
- Richt zich op de ontwikkeling van deugden.
VOORBEELD: LIEGEN
JURIDISCH PERSPECTIEF
In dit onderdeel van de deontologie behandelen we de belangrijkste juridische facetten waar je als
toekomstig sociaal werker mee zal te maken hebben.
Er worden lijnen getrokken waarin je je als sociaal werker dient te bewegen.
4
= te beperkt om aan de slag te gaan in de praktijk, want het gaat uit van universele plichten die je
moet doen.
Beroepsethiek gaat breder: het zijn ethische overwegingen en verantwoordelijkheden op maatwerk,
bij elke casus apart te bekijken en in rekening te houden met de context.
Sociale professionals laten zich niet enkel leiden door dwingende regels, maar ook door een bredere
beroepsethiek te hanteren.
Inhoud
Ethisch dilemma.....................................................................................................................................3
In de maatschappij.............................................................................................................................3
Op de werkvloer.................................................................................................................................3
Sociologisch perspectief.........................................................................................................................3
Filosofisch perspectief............................................................................................................................4
Deontologische ethiek........................................................................................................................4
Theologische ethiek............................................................................................................................4
Deugdenethiek...................................................................................................................................4
Voorbeeld: liegen................................................................................................................................4
Juridisch perspectief...............................................................................................................................4
Het beroepsgeheim............................................................................................................................5
Analyse in 6 stappen:......................................................................................................................5
Toepassingsgebied.........................................................................................................................5
Discretionaire ruimte en 4 begrippen..............................................................................................7
Wettelijke grenzen en uitzonderingen op het beroepsgeheim........................................................7
Het gedeeld en het gezamenlijk beroepsgeheim..........................................................................12
Discretieplicht...................................................................................................................................13
Analyse in 5 stappen....................................................................................................................13
Toepassing...................................................................................................................................14
Verschillen tussen discretie en beroepsgeheim............................................................................14
Verschil tussen ambts- en beroepsgeheim: toegepast.................................................................15
Schema........................................................................................................................................15
Ambtsgeheim of beroepsgeheim bij enkele specifieke sectoren......................................................15
Decreet Integrale Hulp.................................................................................................................15
CLB’s.............................................................................................................................................15
De school.....................................................................................................................................15
Toepassing in het hoger onderwijs (Arteveldehogeschool)..........................................................16
1
,Stappenplan..........................................................................................................................................18
Stap 1................................................................................................................................................19
Stap 2................................................................................................................................................20
Stap 3................................................................................................................................................20
Stap 4................................................................................................................................................21
Stap 5................................................................................................................................................21
GDPR/ AVG...........................................................................................................................................21
Wat is de GDPR/ AVG........................................................................................................................21
Waarom GDPR?............................................................................................................................21
Op wie van toepassing?................................................................................................................22
Territoriaal toepassingsgebied......................................................................................................22
GDPR en Sociaal Werk..................................................................................................................22
Basisbegrippen.................................................................................................................................22
Persoonsgegevens........................................................................................................................22
Verwerking van persoonsgegevens...............................................................................................22
Verwerkingsverantwoordelijke en verwerker...............................................................................22
Register.........................................................................................................................................23
Betrokkene...................................................................................................................................23
Gevoelige informatie....................................................................................................................23
Randvoorwaarden voor verwerking gevoelige gegevens..............................................................23
De 7 basisprincipes...........................................................................................................................24
Rechtmatigheid, Behoorlijkheid en Transparantie........................................................................24
Doelbinding...................................................................................................................................24
Dataminimalisatie........................................................................................................................24
Juistheid........................................................................................................................................24
Opslagbeperking...........................................................................................................................24
Integriteit en Vertrouwelijkheid....................................................................................................24
Verantwoordingsplicht..................................................................................................................25
De rechten van betrokkenen............................................................................................................25
Recht op informatie en toegang tot persoonsgegevens................................................................25
Recht op rectificatie......................................................................................................................25
Recht op vergetelheid...................................................................................................................25
Recht op beperking van verwerking..............................................................................................25
Recht op overdraagbaarheid van gegevens..................................................................................26
Recht van bezwaar........................................................................................................................26
Risicobeheer en beveiligingsmaatregelen.........................................................................................26
2
, Data Protection Impact Assessment (DPIA)..................................................................................26
Beveiligingsmaatregelen voor Persoonsgegevens........................................................................26
Melden van Datalekken................................................................................................................27
Toepassing in de praktijk van het sociaal werk.................................................................................28
Belang van informed consent.......................................................................................................28
Delen van gegevens met derden?.................................................................................................28
Delen van gegevens: met wie?......................................................................................................28
Delen van gegevens: hoe?............................................................................................................28
Bewaren van gegevens en vernietigingsbeleid.............................................................................29
Digitale communicatie en gegevensbescherming.........................................................................29
Deontologische overwegingen.........................................................................................................29
Balans tussen Belangen en Gegevensbescherming.......................................................................29
Ethische Overwegingen bij Gegevensverwerking..........................................................................29
Voorbeelden van casussen...............................................................................................................30
GDPR-Principes.............................................................................................................................31
Concrete Acties.............................................................................................................................31
GDPR-Principes.............................................................................................................................31
Ethische Normen...........................................................................................................................32
Sociaal werk en communicatietechnologie.......................................................................................32
ETHISCH DILEMMA
= probleem waarbij je twee keuzes hebt, er is geen juiste oplossing, want beide opties zijn zowel goed
als slecht.
Het gaat over botsingen tussen waarden, normen, wetgeving, … waarbij je keuzes moet maken.
IN DE MAATSCHAPPIJ
Vb. vruchtbaarheidstechnieken, artificiële intelligentie, abortus, doodstraf, genetische manipulatie,
orgaandonatie, vaccinatie, aandelen in wapenindustrie, eucharistieuitzendingen op tv, …
OP DE WERKVLOER
Vb. je verneemt zelfmoordgedachten, je weet dat een jongere steelt, je vermoedt mishandeling, je
hoort racistische uitspraken op de werkvloer, je cliënt werkt in het zwart, …
SOCIOLOGISCH PERSPECTIEF
Het beroep van een sociaal werker:
3
, Is moreel beladen: niet louter technisch, verweven met ethische besluitvorming, morele inzet
en engagement.
Heeft spanningsvelden: gezag en macht, vertrouwelijkheid en veiligheid, persoonlijke
overtuiging en professionaliteit, dwang en autonomie, juridisch stelsel en beroepsethiek.
Heeft principes, waarden en normen die het moreel kompas vormen
FILOSOFISCH PERSPECTIEF
3 stelsels die denken over wat al dan niet goed is:
DEONTOLOGISCHE ETHIEK
- Nadruk op morele plichten en verplichtingen
- Kijkt naar de intrinsieke waarde van een handeling, hoe belangrijk is die waarde eigenlijk?
Het gaat over dat je moet handelen zoals je wil dat iedereen zou handelen.
THEOLOGISCHE ETHIEK
- Beoordeelt het morele van een handeling op basis van de gevolgen, als je iets doet en het
gevolg is positief, dan was het een deugdzame handeling.
- Gaat over het bereiken van een bepaald doel.
DEUGDENETHIEK
- Legt niet direct een nadruk op de handeling, maar eerder op de karaktereigenschappen van
de persoon, hoe deugdzaam is iemand? Als je een deugdzaam karakter hebt, zal je
deugdzaam handelen.
- Richt zich op de ontwikkeling van deugden.
VOORBEELD: LIEGEN
JURIDISCH PERSPECTIEF
In dit onderdeel van de deontologie behandelen we de belangrijkste juridische facetten waar je als
toekomstig sociaal werker mee zal te maken hebben.
Er worden lijnen getrokken waarin je je als sociaal werker dient te bewegen.
4
