Hoofdstuk 1 Effectief leren
1.1 Leren en geheugen
Er zijn twee verschillende vormen van geheugen te onderscheiden:
Het kortetermijngeheugen
Het langetermijngeheugen
Het kortetermijngeheugen (ktg)/werkgeheugen
Kortermijngeheugen kan info vasthouden en het werkgeheugen kan dit manipuleren
We richten onze aandacht bewust bij het ktg
^ iets wat in het langetermijngeheugen opgeslagen is terughalen
Ktg slaat info 15 tot 20 seconden op
Het is een soort werktafel waarop de tijdelijk opgeslagen info actief wordt verwerkt
en door deze te combineren met kennis uit het ltg.
Het werkgeheugen wordt gevuld
Ons brein bouwt altijd voort op bestaande betekenissen, ervaringen en associaties. Door
voorkennis te activeren kan nieuwe kennis en ervaring hiermee verbonden worden,
waardoor ze beter beschikbaar zijn en langer vastgehouden worden door ons geheugen.
Om informatie in het werkgeheugen niet te snel kwijt te raken moet het geactiveerd worden
door te herhalen.
Het is ook van belang om ervoor te zorgen dat informatie in het ltg terechtkomt. Hiervoor
zijn twee manieren.
Coderen kan gebeuren door ezelsbruggetjes te gebruiken (t kofschip), maar ook
informatie koppelen aan visuele beelden.
Wanneer een leerling informatie in woord en beeld (dual coding) ziet dan is de kans op
onthouden groter. Je bent dan continu bezig met coderen. Verbale en visuele informatie
wordt afzonderlijk verwerkt en dubbel opgeslagen in het ltg.
Ontwerpprincipes voor multimediaal leren:
Multimediaal Principe: het is beter om beeld en tekst te gebruiken dan alleen tekst
Ruimtelijk en tijdelijk nabijheid: het is belangrijk dat de ruimte en tijd tussen het
aangeboden beeld en de bijbehorende tekst of delen van beide, zo klein mogelijk is
Signaleringsprincipe: belangrijke elementen kunnen benadrukt worden door deze
bijv. vet te maken, pijlen of omcirkelen
Coherentieprincipe: overige beelden, teksten en geluiden leiden af, vermeit dit
zoveel mogelijk
Modaliteitsprincipe: bij beeld is het belangrijk om audio te gebruiken i.p.v. tekst
Redundantieprincipe: beeld en audio is beter dan beeld, audio en tekst
Bij chuncking splits je bijv. getallenreeksen of een reeks worden op in kleinere eenheden
zodat dit makkelijker onthouden wordt. Je werkgeheugen kan niet meer dan zeven stukjes
informatie voor een kortere periode vasthouden.
, Het langetermijngeheugen (ltg)
In het ltg wordt informatie voor altijd opgeslagen, zolang de informatie herhaald wordt. Het
langetermijngeheugen heeft twee soorten geheugens:
1. Het expliciete of declaratieve geheugen het ltg voor feiten en gebeurtenissen.
Het gaat om informatie die we ons bewust zijn, maar ook makkelijk kunnen
oproepen. Dit noemen we declaratieve kennis.
2. Het impliciete of niet declaratieve geheugen à bevat informatie die minder snel
wordt opgeslagen. En die we onbewust beleven. Het gaat hierbij om procedurele
kennis herhaling en oefening vereist ook langere periode en die we ook moeilijk
vergeten zoals: lezen, fietsen schrijven etc.
Het aanleren van vaardigheden verloopt anders dan het verwerven van ‘gewone’ kennis. Dat
komt doordat het een ander soort kennis is dan declaratie
1.2 De zes sleutelbegrippen
1. Helderdere structuur in de opbouw van de leerstof
Er moet een begin, midden en eind zijn. Ook moet de leraar betekenis geven aan de
les.
2. Het juiste niveau van de leerstof
Leerlingen moeten de woorden onthouden, begrijpen, integreren en toepassen.
3. Betekenis geven aan de leerstof
Docent moet duidelijk maken waarom iets belangrijk is.
4. Individuele aanspreekbaarheid
Vormen van interactie gebruiken zodat ‘niet meedoen’ zichtbaar wordt.
5. Zichtbaarheid van leren/denken
De leraar moet de leerprocessen van leerlingen zichtbaar maken
6. Aandacht voor nieuwsgierigheid en motivatie
Effectief leren= positief klimaat. Leerlingen betrokken krijgen.
Betekenis geven
Betekenis geven vanuit voorkennis
Als kennis voor iemand betekenis heeft, kan hij over die kennis vier vragen beantwoorden
(Perkins, 1986):
Wat is de functie, het doel van deze kennis? (Doel)
Wat zijn belangrijke kenmerken van deze kennis? (Kenmerken)
Kan ik voorbeelden van deze kennis geven? (Voorbeeld)
Welke argumenten heb ik om deze kennis te verkrijgen? (Waarom?)
Het is belangrijk om de voorkennis af te stemmen op wat leerlingen al weten. Zo wordt het
leren effectiever. Nieuwe informatie wordt zo ook sneller opgeslagen.
1.1 Leren en geheugen
Er zijn twee verschillende vormen van geheugen te onderscheiden:
Het kortetermijngeheugen
Het langetermijngeheugen
Het kortetermijngeheugen (ktg)/werkgeheugen
Kortermijngeheugen kan info vasthouden en het werkgeheugen kan dit manipuleren
We richten onze aandacht bewust bij het ktg
^ iets wat in het langetermijngeheugen opgeslagen is terughalen
Ktg slaat info 15 tot 20 seconden op
Het is een soort werktafel waarop de tijdelijk opgeslagen info actief wordt verwerkt
en door deze te combineren met kennis uit het ltg.
Het werkgeheugen wordt gevuld
Ons brein bouwt altijd voort op bestaande betekenissen, ervaringen en associaties. Door
voorkennis te activeren kan nieuwe kennis en ervaring hiermee verbonden worden,
waardoor ze beter beschikbaar zijn en langer vastgehouden worden door ons geheugen.
Om informatie in het werkgeheugen niet te snel kwijt te raken moet het geactiveerd worden
door te herhalen.
Het is ook van belang om ervoor te zorgen dat informatie in het ltg terechtkomt. Hiervoor
zijn twee manieren.
Coderen kan gebeuren door ezelsbruggetjes te gebruiken (t kofschip), maar ook
informatie koppelen aan visuele beelden.
Wanneer een leerling informatie in woord en beeld (dual coding) ziet dan is de kans op
onthouden groter. Je bent dan continu bezig met coderen. Verbale en visuele informatie
wordt afzonderlijk verwerkt en dubbel opgeslagen in het ltg.
Ontwerpprincipes voor multimediaal leren:
Multimediaal Principe: het is beter om beeld en tekst te gebruiken dan alleen tekst
Ruimtelijk en tijdelijk nabijheid: het is belangrijk dat de ruimte en tijd tussen het
aangeboden beeld en de bijbehorende tekst of delen van beide, zo klein mogelijk is
Signaleringsprincipe: belangrijke elementen kunnen benadrukt worden door deze
bijv. vet te maken, pijlen of omcirkelen
Coherentieprincipe: overige beelden, teksten en geluiden leiden af, vermeit dit
zoveel mogelijk
Modaliteitsprincipe: bij beeld is het belangrijk om audio te gebruiken i.p.v. tekst
Redundantieprincipe: beeld en audio is beter dan beeld, audio en tekst
Bij chuncking splits je bijv. getallenreeksen of een reeks worden op in kleinere eenheden
zodat dit makkelijker onthouden wordt. Je werkgeheugen kan niet meer dan zeven stukjes
informatie voor een kortere periode vasthouden.
, Het langetermijngeheugen (ltg)
In het ltg wordt informatie voor altijd opgeslagen, zolang de informatie herhaald wordt. Het
langetermijngeheugen heeft twee soorten geheugens:
1. Het expliciete of declaratieve geheugen het ltg voor feiten en gebeurtenissen.
Het gaat om informatie die we ons bewust zijn, maar ook makkelijk kunnen
oproepen. Dit noemen we declaratieve kennis.
2. Het impliciete of niet declaratieve geheugen à bevat informatie die minder snel
wordt opgeslagen. En die we onbewust beleven. Het gaat hierbij om procedurele
kennis herhaling en oefening vereist ook langere periode en die we ook moeilijk
vergeten zoals: lezen, fietsen schrijven etc.
Het aanleren van vaardigheden verloopt anders dan het verwerven van ‘gewone’ kennis. Dat
komt doordat het een ander soort kennis is dan declaratie
1.2 De zes sleutelbegrippen
1. Helderdere structuur in de opbouw van de leerstof
Er moet een begin, midden en eind zijn. Ook moet de leraar betekenis geven aan de
les.
2. Het juiste niveau van de leerstof
Leerlingen moeten de woorden onthouden, begrijpen, integreren en toepassen.
3. Betekenis geven aan de leerstof
Docent moet duidelijk maken waarom iets belangrijk is.
4. Individuele aanspreekbaarheid
Vormen van interactie gebruiken zodat ‘niet meedoen’ zichtbaar wordt.
5. Zichtbaarheid van leren/denken
De leraar moet de leerprocessen van leerlingen zichtbaar maken
6. Aandacht voor nieuwsgierigheid en motivatie
Effectief leren= positief klimaat. Leerlingen betrokken krijgen.
Betekenis geven
Betekenis geven vanuit voorkennis
Als kennis voor iemand betekenis heeft, kan hij over die kennis vier vragen beantwoorden
(Perkins, 1986):
Wat is de functie, het doel van deze kennis? (Doel)
Wat zijn belangrijke kenmerken van deze kennis? (Kenmerken)
Kan ik voorbeelden van deze kennis geven? (Voorbeeld)
Welke argumenten heb ik om deze kennis te verkrijgen? (Waarom?)
Het is belangrijk om de voorkennis af te stemmen op wat leerlingen al weten. Zo wordt het
leren effectiever. Nieuwe informatie wordt zo ook sneller opgeslagen.
