Endocriene regelingen (hormonaal)
Introductie en typen hormonen
Regelsystemen
Verschillende regelsystemen + vele verschillende fysiologische processen betrokken bij homeostase à
fysiologische processen kun je aansturen met regelcentra (d.m.v. neuronen of hormonen)
Neuronaal vs. hormonaal
1. Neuronale weg:
o Via elektrisch signaal, weefselspecifiek
o Sneller
o Beperkt aantal neurotransmitters, want
treffen maar een bepaald lokaal gebied.
2. Humorale weg (hormonen):
o Trager
o Via bloed, systemisch (zal alle cellen
bereiken)
o Evenveel hormonen als activiteiten
§ Elk hormoon treft elke cel, voor
elke verschillende functie heb je
ook een verschillend hormoon nodig. Als 1 hormoon meerdere functies zou
aansturen, zou de productie van dat hormoon tegelijkertijd de verschillende
functies aansturen à dan kun je geen onderscheid maken.
Chemische structuur van hormonen
• Wateroplosbaar (hydrofiel):
o Peptidehormonen (insuline, glucagon en eiwitstructuren)
o Catecholamines: adrenaline + noradrenaline (derivaten van tryosine) en tyrosinehormonen.
• Vet-oplosbaar (hydrofoob):
o Steroïdhormonen (gemaakt in de bijnieren, o.a. in de gonaden/voortplantingsorganen),
derivaten cholesterol.
o Schildklierhormonen (derivaten van tyrosine)
• Ene tyrosine-hormoon lost wel op, andere niet à scheikundig verklaarbaar à schildklierhormonen
hebben twee benzeenringen, catecholamines maar een à hoe meer benzeenringen, hoe slechter
oplosbaar in water
o Geen leerstof!
Hydrofiele versus hydrofobe hormonen
Hydrofiel/hydrofoob à van invloed op hoe het hormoon kan binden aan de receptoren in de doelcellen.
Celmembraan bestaat voornamelijk uit fosfolipiden (vetten) à hydrofobe hormonen kunnen door het
celmembraan heen, hydrofiele hormonen niet.
1
, Endocriene regelingen (hormonaal)
Hydrofiel hormoon:
• Via celmembraanreceptor (en daarna second messenger).
• Lost op in bloed
• Korte halfwaardetijd (= hoelang het duurt voordat de helft van de hormonen zijn
afgebroken/uitgescheiden).
Hydrofoob hormoon:
• Kan celmembraan passeren à intracellulaire receptor (in cytoplasma/celkern).
• Lost slecht/niet op in bloed à transporteren: gebonden aan bindingseiwitten (proteincariers).
• Lange halfwaardetijd à hormonen zijn gebonden aan bindingseiwitten, en zullen daarom moeilijker
worden uitgescheiden door de nieren + minder makkelijk worden gemetaboliseerd door de lever.
Binding receptoren van hydrofiele hormonen
Hydrofiele hormonen hebben effect binnenin de cel d.m.v. signaalcascades: binding aan membraanreceptor,
waarna een cascade van events op gang. Activatie van enzymen d.m.v. second-messenger: Ca2+ en cAMP.
Ionotroop en metabotroop (AZS):
Receptoren van hydrofiele hormonen zijn metabotroop: bindt een hormoon aan een receptor op een
membraanreceptor à G-eiwit wordt actief à worden enzymen geactiveerd à signaalcascades geactiveerd.
2
Introductie en typen hormonen
Regelsystemen
Verschillende regelsystemen + vele verschillende fysiologische processen betrokken bij homeostase à
fysiologische processen kun je aansturen met regelcentra (d.m.v. neuronen of hormonen)
Neuronaal vs. hormonaal
1. Neuronale weg:
o Via elektrisch signaal, weefselspecifiek
o Sneller
o Beperkt aantal neurotransmitters, want
treffen maar een bepaald lokaal gebied.
2. Humorale weg (hormonen):
o Trager
o Via bloed, systemisch (zal alle cellen
bereiken)
o Evenveel hormonen als activiteiten
§ Elk hormoon treft elke cel, voor
elke verschillende functie heb je
ook een verschillend hormoon nodig. Als 1 hormoon meerdere functies zou
aansturen, zou de productie van dat hormoon tegelijkertijd de verschillende
functies aansturen à dan kun je geen onderscheid maken.
Chemische structuur van hormonen
• Wateroplosbaar (hydrofiel):
o Peptidehormonen (insuline, glucagon en eiwitstructuren)
o Catecholamines: adrenaline + noradrenaline (derivaten van tryosine) en tyrosinehormonen.
• Vet-oplosbaar (hydrofoob):
o Steroïdhormonen (gemaakt in de bijnieren, o.a. in de gonaden/voortplantingsorganen),
derivaten cholesterol.
o Schildklierhormonen (derivaten van tyrosine)
• Ene tyrosine-hormoon lost wel op, andere niet à scheikundig verklaarbaar à schildklierhormonen
hebben twee benzeenringen, catecholamines maar een à hoe meer benzeenringen, hoe slechter
oplosbaar in water
o Geen leerstof!
Hydrofiele versus hydrofobe hormonen
Hydrofiel/hydrofoob à van invloed op hoe het hormoon kan binden aan de receptoren in de doelcellen.
Celmembraan bestaat voornamelijk uit fosfolipiden (vetten) à hydrofobe hormonen kunnen door het
celmembraan heen, hydrofiele hormonen niet.
1
, Endocriene regelingen (hormonaal)
Hydrofiel hormoon:
• Via celmembraanreceptor (en daarna second messenger).
• Lost op in bloed
• Korte halfwaardetijd (= hoelang het duurt voordat de helft van de hormonen zijn
afgebroken/uitgescheiden).
Hydrofoob hormoon:
• Kan celmembraan passeren à intracellulaire receptor (in cytoplasma/celkern).
• Lost slecht/niet op in bloed à transporteren: gebonden aan bindingseiwitten (proteincariers).
• Lange halfwaardetijd à hormonen zijn gebonden aan bindingseiwitten, en zullen daarom moeilijker
worden uitgescheiden door de nieren + minder makkelijk worden gemetaboliseerd door de lever.
Binding receptoren van hydrofiele hormonen
Hydrofiele hormonen hebben effect binnenin de cel d.m.v. signaalcascades: binding aan membraanreceptor,
waarna een cascade van events op gang. Activatie van enzymen d.m.v. second-messenger: Ca2+ en cAMP.
Ionotroop en metabotroop (AZS):
Receptoren van hydrofiele hormonen zijn metabotroop: bindt een hormoon aan een receptor op een
membraanreceptor à G-eiwit wordt actief à worden enzymen geactiveerd à signaalcascades geactiveerd.
2
