Ontwerptheorie
samenvatting ppt’s + nota’s + reader
2020 - 2021
○ Stadraum: postmoderne stedenbouw → premodern
4. Renaissance
4.1. De opkomst van een nieuwe artistieke cultuur:
Late middeleeuwen
● Gedeelde ontwerptheorie/praktijk?
○ Maar nog voor het ontwerpen van de nieuwe steden in beeld en geschrift een
theoretische uitwerking kon vinden, ging ze verloren door de demografische en
economische crisis tgv de pestepidemie van 1347-48. (bv. Firenze verloor
driekwart van inwoners)
■ → Diepe economische crisis van 1330 tot 1450 bracht de ontwikkeling van
de Europese steden tijdelijk tot stilstand. (en verhoogd contrast tussen
sociale klassen (concentratie van de macht); stad en platteland; politiek en
religie; versterking positie handelaar)
■ → Een periode van stabiliteit en bezinning: aandacht voor wat reeds tot
stand gebracht was en verder perfectioneren (mooier maken) door
toevoeging van nieuwe gebouwen én bijdrage artistieke cultuur
33
, Ontwerptheorie
samenvatting ppt’s + nota’s + reader
2020 - 2021
(literatuur, schilder- en beeldhouwkunst)30
○ Besturen & perfectioneren van de stad
■ De schilderkunst…was een van de middelen geworden waarmee de blik
op de wereld kon worden gericht, een middel waarmee de oneindige
verscheidenheid van natuurlijke en door de mens gecreëerde vormen
weergegeven en op eigen wijze geordend kon worden. Het stadsbeeld
deed, in descriptieve of normatieve vorm, zijn intrede in de miniaturen
die de boeken verluchtigden, en verscheen op de beschilderde panelen en
op de fresco’s die de wanden van de gebouwen sierden. Binnen dit
stadslandschap kreeg de hele scala van theologische, filosofische,
ceremoniële en wereldse activiteiten een plaats, waarbij de visuele
samenhang altijd voorop stond.’
→ De gevoelsmatige, experimentele overwegingen van de ME
worden (getransformeerd naar) rationele beschrijvingen en normen.
→ De basis voor het werk van de renaissance kunstenaars en de
stilistische omwenteling die de volgende twee eeuwen de traditionele
vormentaal zou verdringen.31
30
Benevolo, De Europese Stad
31
Benevolo, De Europese Stad
34
, Ontwerptheorie
samenvatting ppt’s + nota’s + reader
2020 - 2021
● Voorbeelden schilders:
○ Memling
○ Van Eyck
○ Van der Weyden
■ ‘ … (men) beschouwde hun capaciteiten als meer dan de bewerking van
één materiaal, als een universeel vormgevend vermogen. Op grond
daarvan konden ze een adviserende rol spelen op het gebied van
architectuur en stedenbouw.’
● → De basis voor het werk van de renaissance kunstenaars en de
stilistische omwenteling die de volgende twee eeuwen de traditionele
vormentaal zou verdringen.
● voorbeeld:
○ Dürer: samen met Brunelleschi en Alberti de grondlegger van
Renaissance
○ Giotto
4.2. De Renaissance
● Focus op “dark side” van de renaissance
○ macht
○ oorlogvoering
● geleidelijke overgang
○ ‘De ommekeer voltrok zich in zeer korte tijd en binnen een zeer kleine kring,
namelijk het culturele milieu van Florence tussen het jaar van de prijsvraag voor
de koepel van de dom (1418) en het jaar van de voltooiing (1436)… Voor zover
we weten zijn de belangrijkste vernieuwingen toe te schrijven aan één enkele
persoon, Filippo Brunelleschi; deze betroffen zowel de architectuur als de andere
beeldende kunsten.’32
■ Visuele en symbolisch centrum van de stad (macht & perspectief)
■ geometrie, wetenschap, mechanica
■ gestandaardiseerde elementen uit de oudheid
○ groei (economisch) komt tot stilstand
■ crisis: verhoogd verschil sociale klassen
○ stabiliteit: aandacht naar zelfreflectie
■ stad bekijken/reflecteren in beeld brengen
○ trage evolutie: perspectief
■ ‘Het streven om de wereld van de zintuiglijk waarneembare vormen te
begrijpen en te beheersen kreeg een definitief, wetenschappelijk
antwoord: het lineaire perspectief, dat een volmaakt verband creëerde
tussen de gebeeldhouwde of geschilderd afbeelding en de
driedimensionale vorm van de afgebeelde objecten. Dit perspectief
brengt een hiërarchische ordening aan in de wereld van de
verschijningen en deelt deze eerst in naar proporties en dan naar fysieke
32
idem
35
samenvatting ppt’s + nota’s + reader
2020 - 2021
○ Stadraum: postmoderne stedenbouw → premodern
4. Renaissance
4.1. De opkomst van een nieuwe artistieke cultuur:
Late middeleeuwen
● Gedeelde ontwerptheorie/praktijk?
○ Maar nog voor het ontwerpen van de nieuwe steden in beeld en geschrift een
theoretische uitwerking kon vinden, ging ze verloren door de demografische en
economische crisis tgv de pestepidemie van 1347-48. (bv. Firenze verloor
driekwart van inwoners)
■ → Diepe economische crisis van 1330 tot 1450 bracht de ontwikkeling van
de Europese steden tijdelijk tot stilstand. (en verhoogd contrast tussen
sociale klassen (concentratie van de macht); stad en platteland; politiek en
religie; versterking positie handelaar)
■ → Een periode van stabiliteit en bezinning: aandacht voor wat reeds tot
stand gebracht was en verder perfectioneren (mooier maken) door
toevoeging van nieuwe gebouwen én bijdrage artistieke cultuur
33
, Ontwerptheorie
samenvatting ppt’s + nota’s + reader
2020 - 2021
(literatuur, schilder- en beeldhouwkunst)30
○ Besturen & perfectioneren van de stad
■ De schilderkunst…was een van de middelen geworden waarmee de blik
op de wereld kon worden gericht, een middel waarmee de oneindige
verscheidenheid van natuurlijke en door de mens gecreëerde vormen
weergegeven en op eigen wijze geordend kon worden. Het stadsbeeld
deed, in descriptieve of normatieve vorm, zijn intrede in de miniaturen
die de boeken verluchtigden, en verscheen op de beschilderde panelen en
op de fresco’s die de wanden van de gebouwen sierden. Binnen dit
stadslandschap kreeg de hele scala van theologische, filosofische,
ceremoniële en wereldse activiteiten een plaats, waarbij de visuele
samenhang altijd voorop stond.’
→ De gevoelsmatige, experimentele overwegingen van de ME
worden (getransformeerd naar) rationele beschrijvingen en normen.
→ De basis voor het werk van de renaissance kunstenaars en de
stilistische omwenteling die de volgende twee eeuwen de traditionele
vormentaal zou verdringen.31
30
Benevolo, De Europese Stad
31
Benevolo, De Europese Stad
34
, Ontwerptheorie
samenvatting ppt’s + nota’s + reader
2020 - 2021
● Voorbeelden schilders:
○ Memling
○ Van Eyck
○ Van der Weyden
■ ‘ … (men) beschouwde hun capaciteiten als meer dan de bewerking van
één materiaal, als een universeel vormgevend vermogen. Op grond
daarvan konden ze een adviserende rol spelen op het gebied van
architectuur en stedenbouw.’
● → De basis voor het werk van de renaissance kunstenaars en de
stilistische omwenteling die de volgende twee eeuwen de traditionele
vormentaal zou verdringen.
● voorbeeld:
○ Dürer: samen met Brunelleschi en Alberti de grondlegger van
Renaissance
○ Giotto
4.2. De Renaissance
● Focus op “dark side” van de renaissance
○ macht
○ oorlogvoering
● geleidelijke overgang
○ ‘De ommekeer voltrok zich in zeer korte tijd en binnen een zeer kleine kring,
namelijk het culturele milieu van Florence tussen het jaar van de prijsvraag voor
de koepel van de dom (1418) en het jaar van de voltooiing (1436)… Voor zover
we weten zijn de belangrijkste vernieuwingen toe te schrijven aan één enkele
persoon, Filippo Brunelleschi; deze betroffen zowel de architectuur als de andere
beeldende kunsten.’32
■ Visuele en symbolisch centrum van de stad (macht & perspectief)
■ geometrie, wetenschap, mechanica
■ gestandaardiseerde elementen uit de oudheid
○ groei (economisch) komt tot stilstand
■ crisis: verhoogd verschil sociale klassen
○ stabiliteit: aandacht naar zelfreflectie
■ stad bekijken/reflecteren in beeld brengen
○ trage evolutie: perspectief
■ ‘Het streven om de wereld van de zintuiglijk waarneembare vormen te
begrijpen en te beheersen kreeg een definitief, wetenschappelijk
antwoord: het lineaire perspectief, dat een volmaakt verband creëerde
tussen de gebeeldhouwde of geschilderd afbeelding en de
driedimensionale vorm van de afgebeelde objecten. Dit perspectief
brengt een hiërarchische ordening aan in de wereld van de
verschijningen en deelt deze eerst in naar proporties en dan naar fysieke
32
idem
35
