Hoofdstuk 4
4.1 De late Middeleeuwen
Vanaf de 11e eeuw nam de handel in Europa weer toe, nadat deze in de
vroege middeleeuwen bijna geheel was verdwenen. Dat kwam vooral
door toenemende opbrengsten van de landbouw.
Daar zijn drie oorzaken voor te noemen;
1. Van het tweeslagstelsel ging men over op het drieslagstelsel. In
plaats van de helft van het land braak te laten liggen, liet men nu
1/3 braak liggen. Daardoor nam de opbrengst van het land toe.
2. Woeste gronden werden ontgonnen en toegevoegd aan de
landbouwgrond.
3. Boeren gingen ijzeren ploegen gebruiken die de plaggen niet alleen
losscheurden, maar ook omkeerden.
De gevolgen van het toenemen van het voedsel waren:
→ De bevolking kon groeien.
→ De handel nam toe.
Er ontstonden op strategische punten lokale markten en er ontstonden
grote jaarmarkten. Zo ontstond een opleving van de langeafstandshandel
zoals de Italiaanse steden die handel dreven met het Byzantijnse Rijk en
het Midden-Oosten. Ook liep vanaf Italië een handelsroute via Frankrijk
en Vlaanderen naar Engeland. Ook het noorden van Europa, Scandinavië
en het Oostzeegebied, was aangesloten op dit netwerk.
De opbloei van de handel leidde ertoe dat steden gingen samenwerken.
Zo ontstond in de 12 e eeuw de Hanze, een samenwerkingsverbond van
handelssteden in Noord-Europa. In Nederland waren steden als Deventer,
Kampen en Zwolle onderdeel van dit samenwerkingsverbond.
Naast de samenwerking van de steden gingen ook de landsheren zich
actief met de handel bemoeien. Ter bevordering van de welvaart zorgden
, ze voor meer veiligheid en stelden rechtbanken in om conflicten tussen
handelaren op te lossen. De handel zorgde ook voor een groeiende vraag
naar geld. Plaatselijk waren kleine zilveren munten in gebruik. Maar vanaf
de 13 e eeuw werden er weer gouden munten geslagen, waardoor de
geldeconomie en de geldhandel tot ontwikkeling kwamen. Elke stad sloeg
zijn eigen munt zodat geldwisselaars belangrijk werden. Toen deze ook
geld gingen uitlenen ontstonden in Italië de eerste banken.
Door de toenemende handel nam ook het aantal steden toe rondom
strategisch gelegen plaatsen, bij doorwaadbare rivieren, bij
handelswegen die elkaar kruisten, bij kastelen of kloosters. Deze
handelsgemeenschappen trokken ambachtslieden aan.
De in omvang groeiende steden, begonnen met hun heer te
onderhandelen over meer privileges, zoals het recht om een jaarmarkt te
houden of de eigen rechtspraak te regelen, tolvrijheid en het recht om
een verdedigingsmuur op te richten. Kortom men onderhandelde over
stadsrechten. Landsheren waren daartoe bereid omdat hen dat
belastingen en militaire steun opleverde.
In een middeleeuwse stad werd onderscheid gemaakt tussen
verschillende groepen bewoners. De voornaamste burgers hadden
burgerrecht en kwamen in aanmerking voor bestuursambten. Mensen
met burgerrecht vormden samen de burgerij. Binnen deze groep
ontstond een groep die Patriciërs werden genoemd, omdat ze de
belangrijkste bestuursfuncties vervulden. In eerste instantie waren dat
vooral kooplieden, later maakten ook ambachtslieden er deel van uit.
Daarnaast waren er ook inwoners zonder burgerrecht. Veelal waren dat
mensen die van het platteland naar de stad waren getrokken op zoek
naar werk. Om de toenemende concurrentie het hoofd te bieden
stichtten handelaren en ambachtslieden verenigingen op, die hun
belangen behartigden. Deze verenigingen werden gilden genoemd. Alleen
mensen met hetzelfde beroep konden er deel van uit maken. Gilden
hielden de concurrentie klein door zelf leden op te leiden en stelden
voorwaarden aan de te produceren producten.
4.1 De late Middeleeuwen
Vanaf de 11e eeuw nam de handel in Europa weer toe, nadat deze in de
vroege middeleeuwen bijna geheel was verdwenen. Dat kwam vooral
door toenemende opbrengsten van de landbouw.
Daar zijn drie oorzaken voor te noemen;
1. Van het tweeslagstelsel ging men over op het drieslagstelsel. In
plaats van de helft van het land braak te laten liggen, liet men nu
1/3 braak liggen. Daardoor nam de opbrengst van het land toe.
2. Woeste gronden werden ontgonnen en toegevoegd aan de
landbouwgrond.
3. Boeren gingen ijzeren ploegen gebruiken die de plaggen niet alleen
losscheurden, maar ook omkeerden.
De gevolgen van het toenemen van het voedsel waren:
→ De bevolking kon groeien.
→ De handel nam toe.
Er ontstonden op strategische punten lokale markten en er ontstonden
grote jaarmarkten. Zo ontstond een opleving van de langeafstandshandel
zoals de Italiaanse steden die handel dreven met het Byzantijnse Rijk en
het Midden-Oosten. Ook liep vanaf Italië een handelsroute via Frankrijk
en Vlaanderen naar Engeland. Ook het noorden van Europa, Scandinavië
en het Oostzeegebied, was aangesloten op dit netwerk.
De opbloei van de handel leidde ertoe dat steden gingen samenwerken.
Zo ontstond in de 12 e eeuw de Hanze, een samenwerkingsverbond van
handelssteden in Noord-Europa. In Nederland waren steden als Deventer,
Kampen en Zwolle onderdeel van dit samenwerkingsverbond.
Naast de samenwerking van de steden gingen ook de landsheren zich
actief met de handel bemoeien. Ter bevordering van de welvaart zorgden
, ze voor meer veiligheid en stelden rechtbanken in om conflicten tussen
handelaren op te lossen. De handel zorgde ook voor een groeiende vraag
naar geld. Plaatselijk waren kleine zilveren munten in gebruik. Maar vanaf
de 13 e eeuw werden er weer gouden munten geslagen, waardoor de
geldeconomie en de geldhandel tot ontwikkeling kwamen. Elke stad sloeg
zijn eigen munt zodat geldwisselaars belangrijk werden. Toen deze ook
geld gingen uitlenen ontstonden in Italië de eerste banken.
Door de toenemende handel nam ook het aantal steden toe rondom
strategisch gelegen plaatsen, bij doorwaadbare rivieren, bij
handelswegen die elkaar kruisten, bij kastelen of kloosters. Deze
handelsgemeenschappen trokken ambachtslieden aan.
De in omvang groeiende steden, begonnen met hun heer te
onderhandelen over meer privileges, zoals het recht om een jaarmarkt te
houden of de eigen rechtspraak te regelen, tolvrijheid en het recht om
een verdedigingsmuur op te richten. Kortom men onderhandelde over
stadsrechten. Landsheren waren daartoe bereid omdat hen dat
belastingen en militaire steun opleverde.
In een middeleeuwse stad werd onderscheid gemaakt tussen
verschillende groepen bewoners. De voornaamste burgers hadden
burgerrecht en kwamen in aanmerking voor bestuursambten. Mensen
met burgerrecht vormden samen de burgerij. Binnen deze groep
ontstond een groep die Patriciërs werden genoemd, omdat ze de
belangrijkste bestuursfuncties vervulden. In eerste instantie waren dat
vooral kooplieden, later maakten ook ambachtslieden er deel van uit.
Daarnaast waren er ook inwoners zonder burgerrecht. Veelal waren dat
mensen die van het platteland naar de stad waren getrokken op zoek
naar werk. Om de toenemende concurrentie het hoofd te bieden
stichtten handelaren en ambachtslieden verenigingen op, die hun
belangen behartigden. Deze verenigingen werden gilden genoemd. Alleen
mensen met hetzelfde beroep konden er deel van uit maken. Gilden
hielden de concurrentie klein door zelf leden op te leiden en stelden
voorwaarden aan de te produceren producten.
