Hoofdstuk 3
3.1 Hofstelsel en horigheid
De samenleving werd gedomineerd door de adel, een kleine elite van
grootgrondbezitters. De leden van deze groep traden op als bestuurders,
krijgsheren en rechters. Uit hun kringen kwamen ook de geestelijken
voort. Adel en geestelijkheid waren de twee hoogste standen in de
middeleeuwse samenleving. De derde stand bestond uit de boeren. Zij
woonden en werkten op de landerijen van de heren en waren in
verschillende mate afhankelijk van hen.
Ten eerste waren er de vrij boeren: Zij bewerkten hun eigen land en
hadden de vrije beschikking over hun eigen persoon en hun goederen. Zij
hadden wel de zware verplichting in oorlogstijd hun heer te volgen.
Moesten voor hun eigen wapenuitrusting zorgen, wat een zware opgave
was. Vrije boeren zagen daarom soms af van hun vrijheid en werden
horige. Daarmee werden ze verlost van hun militaire dienst en genoten
voortaan bescherming van de heer.
Ten tweede waren er de horigen, de tweede groep afhankelijke boeren
op het land van de heer.Zij bewerkten hun eigen grond, maar mochten de
landerijen van de heer niet verlaten. Ook om te trouwen had men
toestemming nodig en moesten ze bepaalde diensten verrichten.
De derde groep onvrijen waren de lijfeigenen. Dit waren mensen zonder
bezit die als knechten werkten en volledig in de macht van de heer
waren.
Al deze groepen waren gebonden aan het domein, de belangrijkste
sociaaleconomische eenheid in de middeleeuwen. Een domein kon het
eigendom zijn van een militaire leider, een bisschop, klooster of koning.
In de economie stond het domein zo centraal, dat we het economische
systeem uit deze periode ook wel aanduiden als het 'domaniale stelsel' of
'hofstelsel'. Het woord 'hof' verwijst naar de hoeve (boerderij) van de
heer, het centrum van een domein.
, Kenmerken van een domein:
• Driedeling van de grond
• Eén derde deel was bestemd voor de heer zelf, het vroonhof. Dit
was soms versterkt met een muur van houten palen, de voorloper
van het kasteel.
• Soms stond er een kerkje.
• Op een deel van het domein bezat de heer akkers, waarop hij
lijfeigenen en horigen liet werken.
• Een tweede gedeelte van de grond was bestemd voor de akkers van
de boeren, vrije en horige, met hun boerderijen. Vrije boeren
konden grond van de heer pachten.
• De rest van het domein was woeste grond. Dat bestond uit
ongerepte natuur en bos.
• Het domein was verspreid over relatief losse lappen grond, die over
een uitgestrekt gebied verspreid waren. Het domein kon daardoor
verschillende producten leveren.
Het Hofstelsel ontwikkelde zich in het noord -westen van het voormalige
West-Romeinse Rijk. De steden waren verschrompeld of verdwenen. In
de Vroege Middeleeuwen was een vrijwel volledig agrarische
samenleving ontstaan. Eerder tijdens het Romeinse Rijk was er sprake van
een agrarische - urbane samenleving.
Het Hofstelsel ontwikkelde zich in het noordwesten van het voormalige
West - Romeinse Rijk. De steden waren verschrompeld of verdwenen. In
de Vroege Middeleeuwen was een vrijwel volledig agrarische
samenleving ontstaan. Eerder tijdens het Romeinse Rijk was er sprake van
een agrarische - urbane samenleving.
Deze veranderingen had een keten van oorzaken;
1. Het uiteenvallen van het West-Romeinse Rijk ondermeer door de
volksverhuizingen.
2. Door het wegvallen van het centrale gezag gingen lokale heren
oorlog met elkaar voeren over erfenissen en grondgebied.
3.1 Hofstelsel en horigheid
De samenleving werd gedomineerd door de adel, een kleine elite van
grootgrondbezitters. De leden van deze groep traden op als bestuurders,
krijgsheren en rechters. Uit hun kringen kwamen ook de geestelijken
voort. Adel en geestelijkheid waren de twee hoogste standen in de
middeleeuwse samenleving. De derde stand bestond uit de boeren. Zij
woonden en werkten op de landerijen van de heren en waren in
verschillende mate afhankelijk van hen.
Ten eerste waren er de vrij boeren: Zij bewerkten hun eigen land en
hadden de vrije beschikking over hun eigen persoon en hun goederen. Zij
hadden wel de zware verplichting in oorlogstijd hun heer te volgen.
Moesten voor hun eigen wapenuitrusting zorgen, wat een zware opgave
was. Vrije boeren zagen daarom soms af van hun vrijheid en werden
horige. Daarmee werden ze verlost van hun militaire dienst en genoten
voortaan bescherming van de heer.
Ten tweede waren er de horigen, de tweede groep afhankelijke boeren
op het land van de heer.Zij bewerkten hun eigen grond, maar mochten de
landerijen van de heer niet verlaten. Ook om te trouwen had men
toestemming nodig en moesten ze bepaalde diensten verrichten.
De derde groep onvrijen waren de lijfeigenen. Dit waren mensen zonder
bezit die als knechten werkten en volledig in de macht van de heer
waren.
Al deze groepen waren gebonden aan het domein, de belangrijkste
sociaaleconomische eenheid in de middeleeuwen. Een domein kon het
eigendom zijn van een militaire leider, een bisschop, klooster of koning.
In de economie stond het domein zo centraal, dat we het economische
systeem uit deze periode ook wel aanduiden als het 'domaniale stelsel' of
'hofstelsel'. Het woord 'hof' verwijst naar de hoeve (boerderij) van de
heer, het centrum van een domein.
, Kenmerken van een domein:
• Driedeling van de grond
• Eén derde deel was bestemd voor de heer zelf, het vroonhof. Dit
was soms versterkt met een muur van houten palen, de voorloper
van het kasteel.
• Soms stond er een kerkje.
• Op een deel van het domein bezat de heer akkers, waarop hij
lijfeigenen en horigen liet werken.
• Een tweede gedeelte van de grond was bestemd voor de akkers van
de boeren, vrije en horige, met hun boerderijen. Vrije boeren
konden grond van de heer pachten.
• De rest van het domein was woeste grond. Dat bestond uit
ongerepte natuur en bos.
• Het domein was verspreid over relatief losse lappen grond, die over
een uitgestrekt gebied verspreid waren. Het domein kon daardoor
verschillende producten leveren.
Het Hofstelsel ontwikkelde zich in het noord -westen van het voormalige
West-Romeinse Rijk. De steden waren verschrompeld of verdwenen. In
de Vroege Middeleeuwen was een vrijwel volledig agrarische
samenleving ontstaan. Eerder tijdens het Romeinse Rijk was er sprake van
een agrarische - urbane samenleving.
Het Hofstelsel ontwikkelde zich in het noordwesten van het voormalige
West - Romeinse Rijk. De steden waren verschrompeld of verdwenen. In
de Vroege Middeleeuwen was een vrijwel volledig agrarische
samenleving ontstaan. Eerder tijdens het Romeinse Rijk was er sprake van
een agrarische - urbane samenleving.
Deze veranderingen had een keten van oorzaken;
1. Het uiteenvallen van het West-Romeinse Rijk ondermeer door de
volksverhuizingen.
2. Door het wegvallen van het centrale gezag gingen lokale heren
oorlog met elkaar voeren over erfenissen en grondgebied.
