Samenvatting LIMBO MODULE 11

LEREN IN MAATSCHAPPELIJK BETROKKEN ONDERWIJS
Module 11 – Communicatie in de onderwijspraktijk

Inleiding
-- communicatie is een cruciaal element van een succesvol onderwijsleerproces (kerncompetentie voor leerkrachten)

4 actoren en verwijzingen naar communicatie
1) Leerkracht – leerling
2) Leerkracht – partners/ ouders
3) Leerkracht – schoolteam/ collega’s
4) Leerkracht – externe partners

Communicatie afgebakend binnen de klascontext
-- Naar een definitie van communicatie

3 voorwaarden om van communicatie te kunnen spreken
1) Door zender mededeling of BOODSCHAP uitsturen
- Verbale communicatie (vb.: zeggen of neerschrijven)
- Non-verbale communicatie (vb.: gezichtsuitdrukkingen)

2) PROCES
= communicatie bestaat uit het doorlopen van verschillende fasen of stappen, waarbij een boodschap in een bepaalde
context een betekenis krijgt

 Binnen communicatie: 2 invalshoeken of scholen te onderscheiden
Beide invalshoeken stellen
a. Communicatie als activiteit of gedrag (= processchool) communicatie voor als
b. Communicatie als werking of sociaal-culturele overdracht (= semiotische school) een proces


3) DYNAMISCH
= communicatie is geen statisch proces waarbij zender en ontvanger een boodschap uitwisselen, maar een voortdurende
wisselwerking over de betekenisgeving van de boodschap tussen zender en ontvanger

 (2) communicatiemodellen
- Lineair éénrichtingsproces: dit proces staat voor een zender die een boodschap verstuurt naar een ontvanger, waarbij
er sprake is van geslaagde communicatie wanneer de ontvanger deze boodschap begrijpt zoals de zender dit heeft
bedoeld
- Circulair tweerichtingsproces: een proces waarbij de ontvanger ook een actieve deelnemer is binnen het
communicatieproces

Communicatie als systeemtheorie; ontvangersgericht communicatieproces = een zender stemt de boodschap af op de
ontvanger(s) die hij/zij voor ogen heeft

 Doelgerichte of intentionele communicatie staat dan voor communicatie waarbij het de bedoeling is dat ontvanger(s) de
boodschap opmerken

Geslaagde communicatie (voorwaarden)
1) De boodschap van de zender bereikt de ontvanger(s)
2) De boodschap het effect veroorzaakt bij de ontvanger(s) zoals de zender dit heeft bedoeld

-- Naar een definitie voor klascommunicatie (3 elementen)
= de uitwisseling van verbale en non-verbale boodschappen 1 tussen leerkracht en leerlingen met het oog op het realiseren
van een bepaald leerdoel binnen een leerproces2 waarbij een positieve relatie tussen leerkracht en leerlingen een
leeromgeving kan creëren3 die dit leerproces kan bevorderen

 Klascommunicatie bestaat uit een lerend2 en een interpersoonlijk3 deelaspect

, Binnen onderwijscommunicatie 2 algemene benaderingen
1) Retorische benadering
Focus op (eerste deel definitie) inhoudelijke aspect = educatieve communicatie

2) Relationele benadering
Focus op (tweede deel definitie) = interpersoonlijke communicatie
Leerkracht – leerling relatie of interactie die geïnitieerd en onderhouden wordt door de manier van communiceren; doel
om leeromgeving te creëren waarbij leerlingen gemotiveerd worden om bij te leren

Leerdoelen: vanuit de leerkracht doelgerichte/ intentionele boodschap versturen naar lln = pre-communicatievoorwaarden
3 mogelijke leerdoelen binnen een leerproces:
a. Cognitief: het verwerven, begrijpen, synthetiseren, evalueren en toepassen van informatie of kennis
b. Affectief: de ontwikkeling van positieve attitudes, overtuigingen en waarden gerelateerd aan de aangeleerde kennis
en het aangeleerde gedrag
c. Psychomotorisch: het stellen van een bepaald fysiek gedrag als resultaat van het leerproces

 Is het communicatieproces geslaagd, is het beoogde post-communicatief effect bereikt, dan hebben de
leerlingen bijgeleerd op de manier dat de leerkracht dit bedoelde.
! Dit sluit niet uit dat ook naast de vooropgestelde doelen bijgeleerd kan worden.

-- Communicatiemodel als een circulair tweerichtingsproces

7 elementen & 2 subprocessen actief: coderen en decoderen
1) De zender = diegene die de boodschap verstuurt
- Coderen; de zender zet de boodschap om in een code
- Een code = een bewuste of onbewuste afspraak tussen bepaalde mensen om op een bepaalde manier uitdrukkingen
te geven aan een boodschap  codes zijn cultureel bepaald en gebaseerd op afspraken, er is voorkennis nodig
--Verbale codes: een woord geldt als een referentie naar een bepaald object
--Non-verbale codes: gebaseerd op afspraken en refereren aan een bepaald gedrag

2) De boodschap = de inhoud
- Verbaal aspect: de betekenis van de inhoudelijke info die wordt gecommuniceerd
- Non-verbaal aspect: de betekenis van de manier waarop de inhoudelijke info wordt doorgegeven
- 2 dimensies van communicatie: digitale en analoge communicatie

3) Het kanaal = het middel
- Afhankelijk van de context

4) De ontvanger = diegene die de boodschap ontvangt van de zender
- Decoderen; bepaalde betekenis of interpretatie aan de boodschap geven
 Interpretatie is afhankelijk van het persoonlijk referentiekader  ervaringen, verwachtingen, gevoelens, w&n
- 3 voorwaarden binnen decodeerproces
a. De ontvanger hoort en/of ziet de boodschap
b. De ontvanger interpreteert de boodschap zoals de zender die heeft bedoeld
c. De ontvanger beoordeelt de boodschap als relevant

5) Ruis = alle oorzaken waardoor de ontvanger de betekenis van de boodschap niet ontvangt zoals die bedoeld is
- Fysieke ruis: verhindert het horen en/of zien van de boodschap
- Semantische ruis: de boodschap anders interpreteren
- Psychologische ruis: de boodschap niet kunnen verbinden met de eigen voorkennis  boodschap  relevant

6) Feedback = de reactie van de ontvanger naar de zender  een nieuwe boodschap
- Een versterkende factor voor het slagen van de communicatie (wederzijds begrip) ALS ze observeerbaar en correct is
- De best mogelijke feedback is taakgericht

7) Context = communicatie verloopt binnen een sociaal-culturele context volgens specifieke afspraken
- De manier waarop een lokaal is ingericht, kan bijdragen tot geslaagde communicatie