Samenvatting Basisbegrippen

BASISBEGRIPPEN
I) WAT IS RECHT?
Hoofdstuk 1: Het recht als een geheel van gedragsregels
Afdeling 1: enkele definities
A. “Objectief recht” en “subjectieve rechten”
 Objectief recht: geheel van regels die op een bepaald moment en een bepaalde
plaats gelden
 Subjectieve rechten: door het recht bekrachtigde aanspraken die rechtssubjecten
kunnen laten gelden op bepaalde zaken/voorwerp/goed of bepaalde personen
(aanspraken van rechtssubjecten)
B. “Privaatrecht” en “publiekrecht”
 Privaatrecht: horizontale rechtsverhoudingen, tussen private
personen/rechtssubjecten/burgers
 Publiekrecht: verticale rechtsverhouding, regelt de uitoefening van het staatsgezag
(verhouding overheid en burger waarbij burger in ondergeschikt verband staat +
tussen de verschillende overheden)
o Overheid sterker dan de burger
1. Bronnen van Belgisch privaatrecht (art. 1.1 BW)
 Oud BW en BW: de (her)codificatie is nog niet compleet
 Bijzondere wetten
o Wetten naast het BW
o Materies die behoren tot:
 Bevoegdheid van de federale overheid maar nog niet zijn
gecodificeerd
 Bevoegdheid van de federale overheid die buiten het BW zijn
gecodificeerd
 Bevoegdheden van de gemeenschappen
 Bevoegdheden van de gewesten
 De gewoonte
o Een regel die voortvloeit uit een bestendig gebruik waarvan het bindend
karakter steun vindt in de algemene overtuiging
o Verschil gewoonte en gebruik: gewoonte heeft algemeen aanvaard bindend
karakter, gebruik niet
 De algemene rechtsbeginselen
o Bv: verbod van dwang uitvoering op de persoon mag niet
2. Vervaging van klassieke onderscheiden
 Privaat – publiek
o In privaatrecht steeds vaker dwingende regels en regels van openbare orde,
terwijl dit vroeger alleen in het publiekrecht mogelijk was
o Meergelaagde rechtsorde (zorgt voor meer copmlexitiet)
 Materieel – formeel

, o Materieel recht: gaat over inhoud van gedragsregels
o Formeel recht: gaat over handhaving van de materieelrechtelijke regels
(procesrecht)
o Vervaging: procesrecht vroeger bij uitstekt publiekrecht, maar vandaag ook
burgerlijk procesrecht en publiek procesrceht + allternatieve oplossing buiten
de rechtbank
C. Rechtsfeiten, rechshandeligen en rechtsgevolgen
 Rechtsfeiten: feiten waaraan de rechtsregels gevolgen verbindt
 Rechtshandelingen: wilsuiting waarbij een of meerdere personen de bedoeling
hebben om rechtsgevolgen te doen ontstaan (art. 1.3, eerste lid BW)
 Rechtsgevolgen: gevolgen die het recht kopppelt aan feiten die beantwoorden aan
de hypothese die in de norm vervat zit

Afdeling 2: Centrale elementen in het begrip recht
A. Een gehele van gedragsregels met een institutioneel en begripsmatig kader…
 Schrijven een gedragswijze voor
o Bevel of verbod, van verschillende intensiteiten
 Toepasbaarheid afhankelijk van de wil van de burgers (bv: regels enkel
voor echtgenoten)
 Dwingende, openbare orde of aanvullende regels
o Super dwingend/openbare orde (art. 1.3, derde lid BW)
o Dwingend
o Aanvullend (men kan zelf geldig een afwijkende regeling bedingen die afwijkt
en voorrang heeft op de wijze waarop de wet dezelfde rechtsverhoudingen
regelt)
 Gedragsregels kern van objectief recht + bijkomende voorschriften
o Voor de formulering, toepassing en afdwinging van de gedragsregels
B. …opgelegd door de maatschappij…
 Via wetgevende organen (gekozen door de maatschappij)
o Aan de hand van maatschappelijke gebeurtenissen (daarom hinkt recht
achterop)
C. …met als doel: de ordening van de maatschappij.
 Evenwicht verzekeren tussen conflicteren belangen van de verschillende leden van
de maatschappij
o Kan enkel bekomen worden door beperkingen op te leggen aan eenieders
vrijheid
 Vormgeven aan de onontbeerlijke samenwerking tussen de leden van de
maatschappij



 De kwaliteit van deze ordening is afhankelijk van drie parameters

, o Rechtszekerheid (is er niet)
 Voorspelbaarheid (Nemo censetur ignorare legem: niemand wordt
geacht de wet niet te kennen)
 Is er niet: te veel recht
 Vastheid
 Rechtsregels mogen niet te frequent veranderen
 Is er niet: te veel veranderingen
 Algemeenheid
 Algemene draagwijdte, niet beperken tot één geval
 Is er niet: op elke regel praktisch een uitzondering
 Onderlinge consistentie
 Is er niet: te veel verandering van regelgever die andere
accenten legt
o Rechtvaardigheid
 Verschilt van plaats en tijd
 Is evolutief, maar met harde kern van immer te respecteren waarden
 Bv: 30 jaar geleden kinderen die uit een buiten echtelijke
relatie komen geen erfrecht, vandaag elk kind gelijk
behandelen
 Leidt tot juridisch pluralisme
o Doeltreffendheid
 Middelen aangepast aan de doelstellingen
 Meestal te vinden in memorie van toelichting van een wet
 In België geen gewoonte van wetsevaluatie
D. Rechtsregelen worden gehandhaafd door of krachtens het maatschappelijk gezag
 Uitvoerende macht (regering) staat in voor de uitvoeringsmaatregelen
 Rechterlijke macht (magistratuur) staat in voor de sanctionering
o Initiatief tot handhaving is verschillend in privaat- en publiekrecht
 Privaatrecht: initiatief ligt bij burger, zelf rechten afdwingen
 Publiekrecht: initiatief ligt bij overheid, top-down optreden
E. Synthese
(Continentaal) recht is dus:
 Een geheel van gedragsregels en ermee samenhangende institutionele voorschriften
 Uitgevaardigd en gehandhaafd door of krachtens het maatschappelijk gezag
 Met het oog op een rechtszekere, rechtvaardige en doeltreffende ordening van de
maatschappij




II) BASISBEGRIPPEN

, Hoofdstuk 1: Rechtssubjecten
Afdeling 1: begrippen
“Rechtssubject”
 “Persoon” voor wie de rechtsnorm rechten en plichten meebrengt
 Twee soorten: natuurlijkepersonen en rechtspersonen
o Persoon in het recht: iedere drager van rechten en plichten
“Rechtsfeiten”
 Het overkomt je, maar waaraan rechtsgevolgen zijn gekoppeld
“Rechtshandeling” (zie codex)
 Wilsuiting waar die een rechtssubject doelbewust stelt om rechtsgevolgen tot stand
te brengen
(Juridische) “persoonlijkheid”
 = geheel van rechten en plichten van een rechtssubject
 2 facetten: staat en bekwaamheid
Staat van de persoon
Art. 6, §2 oud BW
 Rechtspositie = status
 Zijn voor iedereen anders ingevuld
 Onderscheid met betrekking tot het bezit en de uitoefening van rechten
Drie elementen
 Staat in de maatschappij
o Bv: verschil tussen Belg en vreemdeling voor stemmen
 Staat in de familie
o Afstamming en partnerschap
 Staat als enkeling
o Fysieke elementen
 Bv: Leeftijd en in leven of dood zijn
o Psychische elementen
 Geestestoestand, gezondheidstoestand, …
o Civielrechtelijke elementen tot identificering van de persoon
 Bv: voornaam, familienaam, geslacht, …
Verkrijging van elementen van de staat van de persoon is afhankelijk van
 Rechtsfeiten
o Bv: geboorte
 Materiële rechtshandelingen
o Bv: erkenning van de vader van een kind
 Rechterlijke uitspraken
o Bv: echtscheidingsvonnis
 Een wet (in formele zin)
o Bv: naturalisatiewetten
Niet verwarren met burgerlijke stand (art. 6, §1 oud BW)