'23-'24 Samenvatting socialezekerheidsrecht (slides, lesnotities, cursus deel 1 en 2)

Socialezekerheidsrecht:
samenvatting
Inhoudsopgave
1 INLEIDING................................................................................................................................................... 3
2 GENEESKUNDIGE VERZORIGING EN UITKERINGEN.....................................................................................10
2.1 SITUERING.....................................................................................................................................................10
2.2 WETTELIJK KADER EN ORGANISATIE.....................................................................................................................10
2.3 DOELSTELLINGEN............................................................................................................................................ 12
2.3.1 Doelstelling: geneeskundige verzorging: inkomensaanvulling.............................................................12
2.3.2 Doelstelling: arbeidsongeschiktheid: inkomensvervanging..................................................................13
2.3.3 Doelstelling: ouderschap: inkomensvervanging...................................................................................17
2.4 PRESTATIES....................................................................................................................................................17
2.4.1 Prestaties: geneeskundige verzorging..................................................................................................17
2.4.2 Prestaties: arbeidsongeschiktheid........................................................................................................19
2.4.3 Prestaties: ouderschap..........................................................................................................................20
2.4.4 Prestaties: residuair...............................................................................................................................20
3 ARBEIDSONGEVALLEN EN BEROEPSZIEKTEN.............................................................................................. 22
3.1 SITUERING.....................................................................................................................................................22
3.2 WETTELIJK KADER EN ORGANISATIE.....................................................................................................................23
3.2.1 Arbeidsongevallenwet...........................................................................................................................24
3.2.2 Beroepsziektewet..................................................................................................................................25
3.2.3 Arbeidsongevallen- en beroepsziektewet.............................................................................................26
3.3 DOELSTELLING VAN DE WETGEVER......................................................................................................................26
3.4 PRESTATIES....................................................................................................................................................30
3.4.1 Omvang van de verleende voordelen....................................................................................................30
3.4.2 Uitsluiting van burgerrechtelijke vordering tot schadeloosstelling......................................................34
4 WERKLOOSHEIDSHEIDSVERZEKERING EN OVERBRUGGINGSRECHT............................................................37
4.1 SITUERING.....................................................................................................................................................37
4.2 WETTELIJK KADER EN ORGANISATIE.....................................................................................................................37
4.3 DOELSTELLING WETGEVER.................................................................................................................................39
4.4 PRESTATIES....................................................................................................................................................43
5 PENSIOENSVERZEKERINGEN...................................................................................................................... 46
5.1 SITUERING.....................................................................................................................................................46
5.2 WETTELIJK KADER EN ORGANISATIE.....................................................................................................................46
5.3 DOELSTELLING/ VERZEKERD SOCIAAL RISICO.........................................................................................................49
5.4 PRESTATIES....................................................................................................................................................50
6 SOCIALEVERZEKERINGSSYSTEMEN............................................................................................................. 53
6.1 WETTELIJK KADER EN ORGANISATIE.....................................................................................................................53
6.2 BIJDRAGEREGELING WERKNEMERS......................................................................................................................53
6.3 BIJDRAGEREGELING ZELFSTANDIGEN....................................................................................................................57
6.3.1 Persoonlijk toepassingsgebied..............................................................................................................59
6.3.2 Territoriaal toepassingsgebied..............................................................................................................61
7 SOCIALE BIJSTAND.................................................................................................................................... 63
7.1 WETTELIJK KADER EN ORGANISATIE.....................................................................................................................63

1

, 7.2 ADMINISTRATIEVE EN FINANCIËLE ORGANISATIE....................................................................................................65
7.3 SOCIALEBIJSTANDSREGELINGEN..........................................................................................................................66
7.3.1 Doelstelling: sociale risico’s...................................................................................................................66
7.3.2 Doelstelling: ontoereikende bestaansmiddelen....................................................................................68
7.3.3 Prestaties: wettelijke bedragen.............................................................................................................68
7.3.4 Prestaties: wettelijke bedragen – bestaansmiddelen...........................................................................70
8 TOEGANG VOOR BUITENLANDERS............................................................................................................. 72
8.1 TOEGANG VAN BUITENLANDERS TOT DE KLASSIEKE SOCIALE BIJSTAND........................................................................72
8.1.1 Bevoorrechte buitenlanders..................................................................................................................72
8.1.2 Voorwaardelijk toegelaten buitenlanders............................................................................................73
8.1.3 Naar de maatschappelijke dienstverlening verwezen buitenlanders...................................................73
8.1.4 Niet langer bevoorrechte Belgen?.........................................................................................................73
8.2 BEPERKING VAN DE MAATSCHAPPELIJKE DIENSTVERLENING AAN ILLEGAAL IN ONS LAND VERBLIJVENDE BUITENLANDERS.......73
8.2.1 Beperking van de maatschappelijke dienstverlening............................................................................73
8.3 TERRITORIALITEIT VAN DE BELGISCHE SOCIALE VERZEKERINGEN................................................................................74
8.4 OVERZEESE SOCIALE ZEKERHEID..........................................................................................................................74
8.5 EUROPESE COÖRDINATIEVERORDENINGEN............................................................................................................74
8.6 QUID BUITENLANDERS EN STAATLOZEN?..............................................................................................................75
9 SOCIALEBIJSTANDSREGELINGEN................................................................................................................ 76
9.1.1 Mensen zonder papieren.......................................................................................................................76
9.1.2 Asielzoekers: wettelijk kader en organisatie.........................................................................................76
9.1.3 Asielzoekers: periode van opvang.........................................................................................................77
9.1.4 Asielzoekers: beperking of intrekking van opvang................................................................................78
10 ADMINISTRATIEVE EN GERECHTELIJKE PROCEDURE.................................................................................79
10.1 WETTELIJK KADER.........................................................................................................................................79
10.2 WET HANDVEST SOCIAAL VERZEKERDE: ALGEMEEN + TOEPASSINGSGEBIED..............................................................79
10.3 HANDVEST: VERZOEK.....................................................................................................................................80
10.4 HANDVEST: BESLISSING..................................................................................................................................81
10.5 HANDVEST: NIEUWE BESLISSING......................................................................................................................82
10.6 NIEUWE BESLISSING: TERUGVORDERING VAN ONVERSCHULDIGD BETAALDE PRESTATIES...............................................83
10.7 ADMINISTRATIEVE SANCTIES............................................................................................................................84
10.8 GESCHILLENBESLECHTING................................................................................................................................85
10.9 GERECHTELIJKE PROCEDURE: OMBUDSDIENSTEN (ALGEMEEN OF PENSIOEN)..............................................................85
11 KINDERBIJSLAG....................................................................................................................................... 87
11.1 INLEIDING....................................................................................................................................................87
11.2 EEN KORTE HISTORIEK....................................................................................................................................87
11.3 KINDERBIJSLAG 2015-2018...........................................................................................................................88
11.4 KINDERBIJSLAG VANAF 2019...........................................................................................................................91
11.4.1 Het waarom van de bevoegdheidsoverdracht....................................................................................91
11.4.2 Kinderbijslag in Vlaanderen................................................................................................................92
11.4.3 Kinderbijslag in het BHG......................................................................................................................99
11.4.4 Vergelijking kinderbijslag in Vlaanderen, Waals Geweest en het BHG............................................100
11.4.5 Gevolgen van de regionalisering.......................................................................................................101
11.4.6 Effect kinderarmoede?......................................................................................................................103
11.4.7 Vaststellingen....................................................................................................................................105




2

,1 Inleiding
Begrip sociale zekerheid
= toestand waarbij alle personen zijn gevrijwaard van de bezorgdheid voor gebrek en dus een situatie
waarin mensen beveiligd zijn tegen bepaalde vormen van menselijke schade

- Als toestand
o Zekerheid = buiten gevaar, beveiligd tegen verlies
o Sociaal = bescherming tegen menselijke schade
 Individueel + gereflecteerd
 Gereflecteerde schade = schade die de mens onrechtstreeks treft
o bv. schade bij een partner

o Doel sociale zekerheid
 Elke burger een menswaardig bestaan
 Elke burger met een hogere levensstandaard (of adequaat)
 Maatschappelijke integratie bieden
 Mensen in de mogelijkheid stellen op volwaardige wijze deel te nemen
aan het leven in de maatschappij

o Oorzaken en vormen
 Ontoereikend inkomen
 Verlies van gezondheid en verdienvermogen (arbeidsongeschiktheid)
 Onvolwaardige deelname aan maatschappelijk leven

- Instrumentele betekenis
o Duidt op het geheel van instrumenten, instellingen, regelingen en middelen waarmee de
wetgever de toestand van sociale zekerheid nastreeft
 Bv. het recht  socialezekerheidsrecht
 Wettelijk: ingerichte socialezekerheidsinstellingen
 Buitenwettelijk: verantwoordelijkheid overgelaten aan derden, bv. WG

o Socialezekerheidsprestaties
 In nature <> in speciën (geld, giraal)
 Preventie, herstel, vergoeding
 Preventie: bv. art. 37 Beroepsziektewet
 Herstel: bv. art. 28 Arbeidsongevallenwet
 Vergoeding: enkel indien het niet kan worden voorkomen of hersteld

o Vergoedingsvormen
 Inkomensaanvulling: indien burgers worden geconfronteerd met bepaalde
uitgaven als gevolg van een erkend sociaal risico, bv. kinderlast
 Inkomensvervanging: wie zijn arbeidsinkomen, verdienvermogen of kostwinner
verliest
 Minimuminkomen: staat van behoefte, bv. leefloon




3

, Grondrecht op sociale zekerheid (!!!)
Normen leggen op de staat een socialezekerheidsplicht op
- Socialezekerheidsplicht
o Internationale en Europese normen (IAO, RvE…)
 Open of minimumnormen
 Open normen: invulling geven aan een recht
 Minimumnormen: een niveau dat de sociale zekerheid in een land ten
minste zou moeten bereiken
 Verbindend: heeft morele en zelfs een begin van juridische waarde
 Geen rechtstreekse werking
 Politieke controle (als sanctie bij niet-naleving)
 Toezicht

o Art. 23 Gw (open norm)
 Geen subjectieve socialezekerheidsrechten
 Alleen kennelijke onredelijke maatregelen
 Beperking zijn ongrondwettig ALS ze zijn ingevoerd zonder noodzaak of
als zij met het nagestreefde doel onevenredige gevolgen sorteren
 Legaliteitsbeginsel, maar machtiging toegelaten
 Uitvoeringsmodaliteiten mogelijk
 Waarborg het recht op sociale zekerheid
 Recht op een menswaardig leven

- Gelijkheid en niet-discriminatie
o (niet-) vergelijkbaar  (on)gelijk
o Geen vereiste om de gewaarborgde rechten voor iedereen op dezelfde wijze te
waarborgen
o Discretionaire bevoegdheid
o Schending: voorwaarde van kennelijke onredelijkheid
o Art. 10-11, niet 23 Gw + Art. 14 EVRM + art. 1 Prot bij EVRM
 In EVRM zelf geen artikel wat u recht geeft op socialezekerheid
 Genot staat in EVRM
 Je moet weten wat in die artikelen staat en wat daarmee gewaarborgd
wordt

- Ongestoord genot van uitkeringen (1ste aanv Prot bij EVRM)
o EVRM (incl. prot. 1) legt de Belgische staat geen socialezekerheidsplicht op
o Recht op loon + recht op uitkering = een vorm van eigendom
o Socialezekerheidsuitkeringen = eigendom
 Autonoom begrip
 Ruim geïnterpreteerd
o Beschermt zowel reeds verkregen recht of legitieme verwachting op
socialezekerheidsuitkering
 Legitieme verwachting vereist het bestaan van een rechterlijke beslissing waarbij
een concrete uitkeringsaanspraak definitief is erkend
o Wetswijziging niet verboden
 Beperking bij wet en in algemeen belang
 Wet in materiële betekenis (voldoende toegankelijk)
 Redelijk en evenredig
 = billijk evenwicht tot stand brengen tussen de vereisten van het
algemeen belang en eenieders recht op het ongestoorde genot van zijn
uitkering
 Ruime beoordelingsvrijheid

4