INTERNATIONALE EN
EUROPESE CRIMINELE
POLITIEK
Prof.: Dirk Van Daele
Academiejaar 2020-2021
Katholieke Universiteit Leuven
Criminologische wetenschappen master (eerste semester)
,INHOUDSOPGAVE
HOOFSTUK 1: EUROPESE INTEGRATIE BUITEN DE EUROPESE UNIE..............................................1
1.1 De Raad van Europa......................................................................................................................................1
1.1.1 De historische achtergronden en ontwikkeling.......................................................................................1
1.1.2. Het actieterrein.......................................................................................................................................3
1.1.3. De institutionele structuur......................................................................................................................3
1.1.4. De juridische instrumenten.....................................................................................................................6
1.1.5. De belangrijkste verwezenlijkingen.......................................................................................................7
1.2. De Benelux....................................................................................................................................................8
1.2.1. De historische achtergronden en ontwikkeling......................................................................................8
1.2.2. Het actieterrein.....................................................................................................................................10
1.2.3. De institutionele structuur....................................................................................................................11
1.2.4. De juridische instrumenten...................................................................................................................12
1.2.5. De belangrijkste verwezenlijkingen.....................................................................................................14
Hoofdstuk 2: EUROPESE INTEGRATIE IN DE EUROPESE UNIE............................................................17
2.1. De uitgangspunten.......................................................................................................................................17
2.2. De verdere ontwikkeling van het integratiespoor.......................................................................................18
2.2.1 Tot aan de Europese akte......................................................................................................................18
2.2.2 De Europese Akte..................................................................................................................................19
2.2.2. Schengen..............................................................................................................................................20
2.2.3. Het Verdrag van Maastricht.................................................................................................................20
2.2.4. Het Verdrag van Amsterdam................................................................................................................28
2.2.5. Het Verdrag van Nice...........................................................................................................................31
2.2.6. Van de Europese Grondwet naar het Verdrag van Lissabon...............................................................31
Hoofdstuk 3: DE INSTITUTIONELE STRUCTUUR (instellingen) VAN DE EUROPESE UNIE.............35
3.1. De Europese Raad.......................................................................................................................................35
3.1.1 Samenstelling........................................................................................................................................35
3.1.2 Taken.....................................................................................................................................................37
3.2. De Commissie..............................................................................................................................................37
3.2.1 Samenstelling........................................................................................................................................37
3.2.2 Totstandkoming commissie...................................................................................................................39
3.2.3 Werking.................................................................................................................................................39
3.2.4 Bevoegdheden commissie.....................................................................................................................40
3.3. De Raad.......................................................................................................................................................41
3.3.1. De samenstelling..................................................................................................................................42
, 3.3.2. Taken....................................................................................................................................................42
3.4 HET EUROPEES PARLEMENT..................................................................................................................44
3.5 Het Hof van Justitie van de Europese Unie..................................................................................................44
Hoofdstuk 4: HET UNIERECHT: KENMERKEN EN BRONNEN...............................................................47
4.1. Het supranationaal karakter van het Unierecht..........................................................................................47
4.1.1. Supranationaliteit: begrip en kenmerken.............................................................................................47
4.1.2. De voorrang van het Unierecht............................................................................................................49
4.1.3. De rechtstreekse werking van het Unierecht........................................................................................50
4.2 De bronnen van het Unierecht......................................................................................................................51
4.2.1. Het primair Unierecht..........................................................................................................................51
4.2.2. Het afgeleid Unierecht.........................................................................................................................52
4.2.3. Hiërarchie van de rechtsnormen...........................................................................................................54
Hoofdstuk 5: UNIERECHT EN STRAFRECHT..............................................................................................57
5.1. Gemeenschapsrecht en strafrecht vóór het Verdrag van Lissabon.............................................................57
5.1.1. Het uitgangspunt..................................................................................................................................57
5.1.2. De negatieve werking van het Gemeenschapsrecht.............................................................................57
5.1.3. De positieve werking van het Gemeenschapsrecht..............................................................................58
5.1.4. De Gemeenschapstrouw.......................................................................................................................58
5.1.5. De rechtspraak van het Hof van Justitie...............................................................................................58
5.2. Unierecht en strafrecht sedert het Verdrag van Lissabon...........................................................................62
Hoofdstuk 6: DE STRAFRECHTELIJKE SAMENWERKING IN HET KADER VAN DE RUIMTE VAN
VRIJHEID, VEILIGHEID EN RECHT.............................................................................................................65
6.1. De Europese Unie als ruimte van vrijheid, veiligheid en recht...................................................................65
6.2. De institutionele structuur en het besluitvormingsproces...........................................................................66
6.2.1. Het uitgangspunt..................................................................................................................................66
6.2.2. De Europese Raad................................................................................................................................66
6.2.3. De Europese Commissie......................................................................................................................68
6.2.4. De JBZ-Raad........................................................................................................................................69
6.2.5. Het Europees Parlement.......................................................................................................................80
6.2.6. De nauwere samenwerking als mechanisme van flexibele integratie..................................................83
6.3. De juridische instrumenten..........................................................................................................................86
6.3.1. De juridische instrumenten in de vroegere Derde Pijler......................................................................86
6.3.2. De huidige juridische instrumenten......................................................................................................90
6.4. Het gevoerde beleid.....................................................................................................................................90
, 6.4.1. De krachtlijnen van het gevoerde beleid: het Tampere Programma, het Haags Programma, het
Stockholm Programma en de Europese Veiligheidsagenda...........................................................................90
6.4.2. De wederzijdse erkenning als hoeksteen van de justitiële samenwerking in strafzaken binnen de
Europese Unie................................................................................................................................................91
6.4.3. Een gevalstudie: de wederzijdse erkenning van vrijheidsstraffen.......................................................98
6.4.4. Prioriteitenstelling bij de Europese strafrechtelijke samenwerking...................................................107
6.4.5. Het toezicht door het Commissie en het Hof van Justitie op de uitvoering van het beleid door de
lidstaten........................................................................................................................................................113
6.5. De rechtsbescherming...............................................................................................................................116
6.5.1. De beginselen.....................................................................................................................................116
6.5.2. De rechtsbescherming tegenover instellingen en organen van de Unie.............................................117
6.5.3. Het Handvest van de grondrechten....................................................................................................125
EUROPESE CRIMINELE
POLITIEK
Prof.: Dirk Van Daele
Academiejaar 2020-2021
Katholieke Universiteit Leuven
Criminologische wetenschappen master (eerste semester)
,INHOUDSOPGAVE
HOOFSTUK 1: EUROPESE INTEGRATIE BUITEN DE EUROPESE UNIE..............................................1
1.1 De Raad van Europa......................................................................................................................................1
1.1.1 De historische achtergronden en ontwikkeling.......................................................................................1
1.1.2. Het actieterrein.......................................................................................................................................3
1.1.3. De institutionele structuur......................................................................................................................3
1.1.4. De juridische instrumenten.....................................................................................................................6
1.1.5. De belangrijkste verwezenlijkingen.......................................................................................................7
1.2. De Benelux....................................................................................................................................................8
1.2.1. De historische achtergronden en ontwikkeling......................................................................................8
1.2.2. Het actieterrein.....................................................................................................................................10
1.2.3. De institutionele structuur....................................................................................................................11
1.2.4. De juridische instrumenten...................................................................................................................12
1.2.5. De belangrijkste verwezenlijkingen.....................................................................................................14
Hoofdstuk 2: EUROPESE INTEGRATIE IN DE EUROPESE UNIE............................................................17
2.1. De uitgangspunten.......................................................................................................................................17
2.2. De verdere ontwikkeling van het integratiespoor.......................................................................................18
2.2.1 Tot aan de Europese akte......................................................................................................................18
2.2.2 De Europese Akte..................................................................................................................................19
2.2.2. Schengen..............................................................................................................................................20
2.2.3. Het Verdrag van Maastricht.................................................................................................................20
2.2.4. Het Verdrag van Amsterdam................................................................................................................28
2.2.5. Het Verdrag van Nice...........................................................................................................................31
2.2.6. Van de Europese Grondwet naar het Verdrag van Lissabon...............................................................31
Hoofdstuk 3: DE INSTITUTIONELE STRUCTUUR (instellingen) VAN DE EUROPESE UNIE.............35
3.1. De Europese Raad.......................................................................................................................................35
3.1.1 Samenstelling........................................................................................................................................35
3.1.2 Taken.....................................................................................................................................................37
3.2. De Commissie..............................................................................................................................................37
3.2.1 Samenstelling........................................................................................................................................37
3.2.2 Totstandkoming commissie...................................................................................................................39
3.2.3 Werking.................................................................................................................................................39
3.2.4 Bevoegdheden commissie.....................................................................................................................40
3.3. De Raad.......................................................................................................................................................41
3.3.1. De samenstelling..................................................................................................................................42
, 3.3.2. Taken....................................................................................................................................................42
3.4 HET EUROPEES PARLEMENT..................................................................................................................44
3.5 Het Hof van Justitie van de Europese Unie..................................................................................................44
Hoofdstuk 4: HET UNIERECHT: KENMERKEN EN BRONNEN...............................................................47
4.1. Het supranationaal karakter van het Unierecht..........................................................................................47
4.1.1. Supranationaliteit: begrip en kenmerken.............................................................................................47
4.1.2. De voorrang van het Unierecht............................................................................................................49
4.1.3. De rechtstreekse werking van het Unierecht........................................................................................50
4.2 De bronnen van het Unierecht......................................................................................................................51
4.2.1. Het primair Unierecht..........................................................................................................................51
4.2.2. Het afgeleid Unierecht.........................................................................................................................52
4.2.3. Hiërarchie van de rechtsnormen...........................................................................................................54
Hoofdstuk 5: UNIERECHT EN STRAFRECHT..............................................................................................57
5.1. Gemeenschapsrecht en strafrecht vóór het Verdrag van Lissabon.............................................................57
5.1.1. Het uitgangspunt..................................................................................................................................57
5.1.2. De negatieve werking van het Gemeenschapsrecht.............................................................................57
5.1.3. De positieve werking van het Gemeenschapsrecht..............................................................................58
5.1.4. De Gemeenschapstrouw.......................................................................................................................58
5.1.5. De rechtspraak van het Hof van Justitie...............................................................................................58
5.2. Unierecht en strafrecht sedert het Verdrag van Lissabon...........................................................................62
Hoofdstuk 6: DE STRAFRECHTELIJKE SAMENWERKING IN HET KADER VAN DE RUIMTE VAN
VRIJHEID, VEILIGHEID EN RECHT.............................................................................................................65
6.1. De Europese Unie als ruimte van vrijheid, veiligheid en recht...................................................................65
6.2. De institutionele structuur en het besluitvormingsproces...........................................................................66
6.2.1. Het uitgangspunt..................................................................................................................................66
6.2.2. De Europese Raad................................................................................................................................66
6.2.3. De Europese Commissie......................................................................................................................68
6.2.4. De JBZ-Raad........................................................................................................................................69
6.2.5. Het Europees Parlement.......................................................................................................................80
6.2.6. De nauwere samenwerking als mechanisme van flexibele integratie..................................................83
6.3. De juridische instrumenten..........................................................................................................................86
6.3.1. De juridische instrumenten in de vroegere Derde Pijler......................................................................86
6.3.2. De huidige juridische instrumenten......................................................................................................90
6.4. Het gevoerde beleid.....................................................................................................................................90
, 6.4.1. De krachtlijnen van het gevoerde beleid: het Tampere Programma, het Haags Programma, het
Stockholm Programma en de Europese Veiligheidsagenda...........................................................................90
6.4.2. De wederzijdse erkenning als hoeksteen van de justitiële samenwerking in strafzaken binnen de
Europese Unie................................................................................................................................................91
6.4.3. Een gevalstudie: de wederzijdse erkenning van vrijheidsstraffen.......................................................98
6.4.4. Prioriteitenstelling bij de Europese strafrechtelijke samenwerking...................................................107
6.4.5. Het toezicht door het Commissie en het Hof van Justitie op de uitvoering van het beleid door de
lidstaten........................................................................................................................................................113
6.5. De rechtsbescherming...............................................................................................................................116
6.5.1. De beginselen.....................................................................................................................................116
6.5.2. De rechtsbescherming tegenover instellingen en organen van de Unie.............................................117
6.5.3. Het Handvest van de grondrechten....................................................................................................125
