Leerling: Lianne Veldkamp
Studentnummer: 554179
Opleidingsinstituut: MBO Rijnland, Leiden
Opleiding: MBO Verpleegkunde
Klas: BB0E-0-VPZ2
Studieloopbaanbegeleider: Monique van der Meij
Organisatie: DSV Leven
TIJDIGE SIGNALERING
VAN DE
OVERBELASTE
MANTELZORGER IN
DE THUISZORG
, Voorwoord
Mijn naam is Lianne Veldkamp. Ik werk in de thuiszorg bij DSV Leven in Katwijk. Tijdens mijn
werkzaamheden kom ik geregeld in contact met mantelzorgers.
Zelf was ik een jonge mantelzorger. Ik ben mij tijdens het uitoefenen van mijn beroep daarom bewust
van de verantwoordelijkheden en belasting waar mantelzorgers dagelijks mee te maken krijgen.
Vanwege mijn achtergrond, ben ik van mening dat wij mantelzorgers net zo hard nodig hebben als zij
ons. Gezien de tekorten in het zorgpersoneel, de vergrijzing én dat mensen langer thuis blijven
wonen, zal deze belasting in de komende jaren groter kunnen gaan worden. Als gevolg hiervan,
vermoed ik een vergroot risico op de overbelasting van de mantelzorger.
Ik ben daarom van mening dat het tijdig signaleren van overbelasting belangrijk is om uitval te
voorkomen. Hoewel de reeds overbelaste mantelzorger zeker speelt onder mijn collega’s, heb ik
gemerkt dat er nog ondersteuning nodig is bij het tijdig signaleren van de mantelzorger. Het belang
van de samenwerking met de mantelzorger lijkt op dit moment nog niet voldoende te spelen. Ook
zijn collega’s zijn niet allemaal op de hoogte van de signalen, risico’s en gevolgen die hiermee
gepaard gaan. Tevens is niet voor iedereen bekend wat wij kunnen aanbieden wanneer wij
overbelasting signaleren.
Ik heb tijdens mijn onderzoek verder onderzocht óf en waarom er een vergroot risico is op de
overbelasting. Ook heb ik mij verdiept in hoe zorgprofessionals dit tijdig kunnen signaleren én wat
dan de volgende stappen zouden kunnen zijn.
In de oriënterende fase van mijn onderzoek, heb ik mijn verbeterplan mondeling besproken met mijn
Teamleider. Ze was direct enthousiast en heeft mij akkoord gegeven tot verdere verdieping. We
hebben later afgesproken dat ze schriftelijke feedback zou geven op het eindproduct. Deze feedback
is te lezen in bijlage 9.
1
, Inhoud
De doelgroep 3
Cijfers over mantelzorgers 5
Vergrijzing 6
Hogere levensverwachting 6
Verandering leeftijdsopbouw 6
Lager geboortecijfer 6
Gevolgen vergrijzing 9
Economie 9
Sociale zekerheid 9
Gezondheidszorg 10
Toekomstperspectief voor de mantelzorger 13
Overbelasting 13
Mantelzorger met migratie-achtergrond 14
Jonge mantelzorger 14
Oudere mantelzorger 14
Risico’s voor overbelasting 15
Ontspoorde mantelzorg 16
Signaleren van de overbelaste mantelzorger 17
Jonge mantelzorger 17
Vormen van overbelasting signaleren 17
Gespreksvoering 18
Meetinstrument 19
Nabespreking resultaten meetinstrument 19
Knelpunten in de signalering 19
Respijtzorg 20
Beeldzorg 20
Ondersteuning op maat 21
Wetten en financiering respijtzorg 22
Onderzoek 24
Geadviseerd meetinstrument 29
Verwerking resultaten EDIZ 29
Uitkomsten enquête 31
Conclusie 32
Mantelzorgbeleid organisatie 33
Conclusie 35
Literatuurlijst 37
Bijlagen 40
Bijlage 1 40
Bijlage 2 41
Bijlage 3 42
Bijlage 4 44
Bijlage 5 47
Bijlage 6 49
Bijlage 7 54
Bijlage 8 58
Bijlage 9 60
Bijlage 10
Bijlage 11
2
, De doelgroep
Laten we beginnen bij het begin. Want, wat is een mantelzorger? De van Dale geeft aan:
“Zorg gegeven door gezinsleden, buren of vrienden.”
In de richtlijn Mantelzorg V&VN (publicatie 2 september 2021) wordt deze verder verdiept, met:
“Alle hulp, begeleiding en zorg aan een hulpbehoevende die niet in het kader van een hulpverlenend
beroep of vrijwilligerszorg wordt geboden, maar door personen uit de directe omgeving, waarbij de
zorgverlening rechtstreeks voortvloeit uit de sociale relatie.”
Deze gegeven zorg is zeer divers, zo kun je denken aan zaken zoals:
- Algemene Dagelijkse Levensbehoeften (ADL);
- Inname medicatie;
- Verpleegkundige handelingen, zoals verzorgen van een wond;
- Huishoudelijke werkzaamheden;
- Administratieve taken;
- Aandacht voor de zorgvrager
Uit onderzoek van Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) blijkt, dat mensen vaak zorg en
ondersteuning bieden aan een naaste, omdat zij willen dat die persoon goed geholpen wordt en ook
vaak omdat zij dit als hun plicht zien. Mantelzorgers met een niet-westerse migratieachtergrond
gaven in 2019 vaker aan dat zij voor een naaste zorgen omdat zij dit leuk vinden. Ook geven ze vaker
aan familie te helpen omdat zij daar om vroegen dan autochtone mantelzorgers.
Mantelzorg kan zwaar zijn, maar kan ook positieve gevolgen hebben voor de mantelzorger zoals
persoonlijke groei, voldoening, zelfwaardering en zingeving. De relatie tussen de mantelzorger en de
naaste kan hechter worden en het sociale netwerk kan zich soms uitbreiden.
Gemiddeld spenderen mantelzorgers 7,4 uur per week voor een periode van 5,4 jaar tijd aan hun
naasten.
3
Studentnummer: 554179
Opleidingsinstituut: MBO Rijnland, Leiden
Opleiding: MBO Verpleegkunde
Klas: BB0E-0-VPZ2
Studieloopbaanbegeleider: Monique van der Meij
Organisatie: DSV Leven
TIJDIGE SIGNALERING
VAN DE
OVERBELASTE
MANTELZORGER IN
DE THUISZORG
, Voorwoord
Mijn naam is Lianne Veldkamp. Ik werk in de thuiszorg bij DSV Leven in Katwijk. Tijdens mijn
werkzaamheden kom ik geregeld in contact met mantelzorgers.
Zelf was ik een jonge mantelzorger. Ik ben mij tijdens het uitoefenen van mijn beroep daarom bewust
van de verantwoordelijkheden en belasting waar mantelzorgers dagelijks mee te maken krijgen.
Vanwege mijn achtergrond, ben ik van mening dat wij mantelzorgers net zo hard nodig hebben als zij
ons. Gezien de tekorten in het zorgpersoneel, de vergrijzing én dat mensen langer thuis blijven
wonen, zal deze belasting in de komende jaren groter kunnen gaan worden. Als gevolg hiervan,
vermoed ik een vergroot risico op de overbelasting van de mantelzorger.
Ik ben daarom van mening dat het tijdig signaleren van overbelasting belangrijk is om uitval te
voorkomen. Hoewel de reeds overbelaste mantelzorger zeker speelt onder mijn collega’s, heb ik
gemerkt dat er nog ondersteuning nodig is bij het tijdig signaleren van de mantelzorger. Het belang
van de samenwerking met de mantelzorger lijkt op dit moment nog niet voldoende te spelen. Ook
zijn collega’s zijn niet allemaal op de hoogte van de signalen, risico’s en gevolgen die hiermee
gepaard gaan. Tevens is niet voor iedereen bekend wat wij kunnen aanbieden wanneer wij
overbelasting signaleren.
Ik heb tijdens mijn onderzoek verder onderzocht óf en waarom er een vergroot risico is op de
overbelasting. Ook heb ik mij verdiept in hoe zorgprofessionals dit tijdig kunnen signaleren én wat
dan de volgende stappen zouden kunnen zijn.
In de oriënterende fase van mijn onderzoek, heb ik mijn verbeterplan mondeling besproken met mijn
Teamleider. Ze was direct enthousiast en heeft mij akkoord gegeven tot verdere verdieping. We
hebben later afgesproken dat ze schriftelijke feedback zou geven op het eindproduct. Deze feedback
is te lezen in bijlage 9.
1
, Inhoud
De doelgroep 3
Cijfers over mantelzorgers 5
Vergrijzing 6
Hogere levensverwachting 6
Verandering leeftijdsopbouw 6
Lager geboortecijfer 6
Gevolgen vergrijzing 9
Economie 9
Sociale zekerheid 9
Gezondheidszorg 10
Toekomstperspectief voor de mantelzorger 13
Overbelasting 13
Mantelzorger met migratie-achtergrond 14
Jonge mantelzorger 14
Oudere mantelzorger 14
Risico’s voor overbelasting 15
Ontspoorde mantelzorg 16
Signaleren van de overbelaste mantelzorger 17
Jonge mantelzorger 17
Vormen van overbelasting signaleren 17
Gespreksvoering 18
Meetinstrument 19
Nabespreking resultaten meetinstrument 19
Knelpunten in de signalering 19
Respijtzorg 20
Beeldzorg 20
Ondersteuning op maat 21
Wetten en financiering respijtzorg 22
Onderzoek 24
Geadviseerd meetinstrument 29
Verwerking resultaten EDIZ 29
Uitkomsten enquête 31
Conclusie 32
Mantelzorgbeleid organisatie 33
Conclusie 35
Literatuurlijst 37
Bijlagen 40
Bijlage 1 40
Bijlage 2 41
Bijlage 3 42
Bijlage 4 44
Bijlage 5 47
Bijlage 6 49
Bijlage 7 54
Bijlage 8 58
Bijlage 9 60
Bijlage 10
Bijlage 11
2
, De doelgroep
Laten we beginnen bij het begin. Want, wat is een mantelzorger? De van Dale geeft aan:
“Zorg gegeven door gezinsleden, buren of vrienden.”
In de richtlijn Mantelzorg V&VN (publicatie 2 september 2021) wordt deze verder verdiept, met:
“Alle hulp, begeleiding en zorg aan een hulpbehoevende die niet in het kader van een hulpverlenend
beroep of vrijwilligerszorg wordt geboden, maar door personen uit de directe omgeving, waarbij de
zorgverlening rechtstreeks voortvloeit uit de sociale relatie.”
Deze gegeven zorg is zeer divers, zo kun je denken aan zaken zoals:
- Algemene Dagelijkse Levensbehoeften (ADL);
- Inname medicatie;
- Verpleegkundige handelingen, zoals verzorgen van een wond;
- Huishoudelijke werkzaamheden;
- Administratieve taken;
- Aandacht voor de zorgvrager
Uit onderzoek van Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) blijkt, dat mensen vaak zorg en
ondersteuning bieden aan een naaste, omdat zij willen dat die persoon goed geholpen wordt en ook
vaak omdat zij dit als hun plicht zien. Mantelzorgers met een niet-westerse migratieachtergrond
gaven in 2019 vaker aan dat zij voor een naaste zorgen omdat zij dit leuk vinden. Ook geven ze vaker
aan familie te helpen omdat zij daar om vroegen dan autochtone mantelzorgers.
Mantelzorg kan zwaar zijn, maar kan ook positieve gevolgen hebben voor de mantelzorger zoals
persoonlijke groei, voldoening, zelfwaardering en zingeving. De relatie tussen de mantelzorger en de
naaste kan hechter worden en het sociale netwerk kan zich soms uitbreiden.
Gemiddeld spenderen mantelzorgers 7,4 uur per week voor een periode van 5,4 jaar tijd aan hun
naasten.
3
