Volledige samenvatting L-Interculturaliteit

L-Interculturaliteit
1.Interculturaliteit in het hedendaagse westerse
denken: een historisch conceptueel kader
1.1. Het historische debat
1.1.1. De ontdekking van Amerika: beschaving/barbarij
Keerpunt: 1492: ontdekking van een wereld waarvan men niet vermoedde dat die bestond
o.a. Todorov’s boek ‘La Conquête de l’Amérique: la question de l’autre’
(anders dan bv. Herodotus, Ibn Khaldun…)
radicaal nieuw karakter
globale wereld
hoe met elkaar en andere mensen omgaan?
Beschaving vs barbarij: men begint te denken in schema’s die reeds bestonden en die
schema’s worden gereactiveerd
 Barbaar staat nu
o Niet langer voor brabbelaar
o Wel voor on-menselijk
 Op christelijke leest geschoeid
 Één beschaving (o.a. de éne God vereren)
Universalisme: ik = de ander of moet zoals het ‘ik’ worden
= men beschouwt zijn eigen ideeëngoed als of religie als universeel maar baseert zich hierbij
op een particuliere inhoud waaraan ten onrechte algemene geldigheid w toegekend
 Het is al een christen, of iemand die een christen moet worden (16 e E)
o ~katholieke bekeringsdrang
o Kat-holiek (het geheel)
 Verkapt eurocentrisme
Gradaties in universalisme
 Columbus: bekijkt de wereld vanuit de boeken die hij heeft gelezen/ sprak
mensen aan in Spaanse taal
 Cortes: ziet in dat hij een vertaler nodig heeft (nog steeds wel expansiedrang
voor koning en kerk)
o Begin vh moderne mensbeeld: bevestiging van een zelf tegenover
negatieve anderen
o Self-fashioning en othering
 Kan een voorbode zijn v geweld
 De las Casas: dispuut van Valladolid (1550) (nog steeds binnen christendom)
over of men geweld mocht gebruiken om indianen te bekeren
o Spreekt ook over Spanjaarden als barbaren

,  De Montaigne: ‘Iedereen noemt barbarij wat afwijkt van zijn/haar eigen
gebruiken’ (nog steeds binnen christendom)
Het begrip barbaar
 Krijgt vanaf 18e E ook temporele dimensie: achtergebleven id tijd
 °beschavingsmissie
 °assimilatiegedrag
o O.a. Frantz Fanon: Peau noire, masques blancs
o O.a. barbaar gebruikt als geuzennaam in Cubaanse Revolutie

1.1.2. De verlichting: cultuur-neutraal universalisme (18 e E)
Universalisme: Van (universalistisch) geloof naar universalistische rede
 Beschaving: = kennis, ontwikkeling (cf. Encyclopédie als symbool vd Verl)
o bv. rationalisme v Descartes
o bv. moraalfilosofie v Kant
 Cultuurneutralisme: specifieke kenmerken < feit dat je mens bent  cultuur mag
geen rol spelen in onderlinge communicatie
o cf. Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger (1789)
o bv. kosmopoliet
 het begrip barbaar
o evolutionaire invulling
o beschaving in de zin v kennis & ontwikkeling  veel aandacht voor onderwijs

1.1.3. De romantiek: identiteit en particularisme
Particularisme: filosofische stroming die het bestaan van algemeen geldende normen of
waarden ontkent, of ondergeschikt maakt aan specifieke normen of waarden
 opkomst v modern begrip van IDENTITEIT als een probleem/vraagstuk/waar je naar
op zoek moet gaan
o Bv. Unieke identiteit, identiteitscrisis
o Uniciteit en authenticiteit
 = Reactie op
o Verlichting (gelijkheidsideaal)
 Cultuurneutrale visie
 Beschaving valt te verwerven door scholing
 Gelijkheidsideaal
o Moderniseringsprocessen als IR(ontworteling)
 Bv. mensen trekken naar de stad
Culturalisme: van een uniek ‘ik’ naar een uniek ‘wij’  cultuur als het nieuwe bindmiddel
voor een gemeenschap
 Menselijk handelen bepaald door particuliere cultuur
 Visie op cultuur waarbij cultuur w gezien als bepalend om je groepsidentiteit te
bepalen
o Vgl m geslacht, religie, nationaliteit, sociale klasse, ras etc.

, o Maar volgens culturalisten bepaalt cultuur hoe we over al die dingen denken
 Johann Gottfried Herder: Volksgeist (18e E)
 Cultuur
o Wat een gemeenschap verbindt (cf. vroeger: religie)
o Wat ons wezenlijk onderscheidt van anderen

Gevolgen
a) Van ‘beschaving’ naar ‘cultuur’
o Van universalisme (beschaving vs barbarij) naar particularisme (meerdere
culturen)
o Van wat ik kan verwerven (door te lezen & te leren) naar wat mij bepaalt
vanaf geboorte
 Bv. discussies over verengelsing vd universiteit
- Verl: taal = instrument  neutraal
- Rom: taal = wezenlijk voor ons  nt neutraal
b) Opkomst van de NATIE-STAAT
o Staat = gemeenschap v burgers (> verlichting)
o Politieke grenzen vallen samen m culturele grenzen
o Natie = verbondenheid door cultuur ( >romantiek)
c) Expressieve visie op cultuur (kunst & taal)
o Kunst w uitdrukking v een eigen particuliere identiteit
o Bv. op zoek naar de Vlaamse canon

1.1.4. Synthese: de gespleten moderniteit (19e E)
Charles Taylor: belangrijk geweest voor het kaderen vh multiculturalistisch debat  Volgens
hem zitten we in een situatie van MODERNITEIT
 Synthese: Verlichting + Romantiek
o Geen stromingen uit het verleden
o Wel denkpatronen die vandaag nog steeds in ons zitten
 Ontdek jezelf (romantiek)
 Begin bij de wereld (verlichting)
 Moderniteit impliceert gespletenheid
o Ik = de ander
o Ik = niet de ander
 Moderniteit impliceert behoefte aan erkenning
o Als gelijk aan de ander // Als verschillend van de ander
o Vervanging voor vroegere waarde ‘eer’
 Eer: verheft je boven de andere, is exclusief
 Erkenning: is niet exclusief
o Hoe gebeurt erkenning?
 Dialogisch: betekenisvolle anderen
- Bv. verliezen van een geliefde: je verliest een stukje van
jezelf
- Bv. met de opkomst vd romantische liefde

,  Politiek: veld waarin erkenning de inzet w van een strijd
- Bv. strijd voor vrouwenstemrechten
Opmerking: implicaties

Verlichting Romantiek
Cultuur = neutraal Cultuur is expressie van mijn identiteit
Taal = neutraal Taal is expressie van mijn identiteit
Ik word lid van een groep Ik ben lid van een groep
Bv. controverse Koningin Elisabethwedstrijd 1983: 1ste Aziatische kandidate die wedstrijd won
 waarom kan een Aziaat die muziek niet leren? = verlichting

1.2. Multiculturalisme
= in W-Europa een 20e E fenomeen
1.2.1. Historische context
 Voorgeschiedenis
o Metoikoi Griekenland
o Migranten in Rome
 Europa
o Vluchtelingenproblematiek WWI
o Postkoloniale migratie
 Vanaf WWII w vroegere kolonies onafhankelijk waardoor er
migratiestromen ontstaan
 Bv. Chinees-Indische migranten in Nederland
 Men streeft naar assimilatie
o Gastarbeiders
 Vanaf 1960 raken natiestaten meer en meer gekleurd
 Vanaf 1970/80 streeft men naar integratie
- Aanpassen maar mogen elementen v hun cultuur
behouden
- Ook gastland moet m nieuwe cultuur rekening houden
 VS
o Hier vooral strijd om erkenning v basisrechten door interne groepen
o Vanaf 1950: burgerrechtenbeweging (vs ‘melting-pot’ gedachte)
 Bewustwording minorities
= kritische blik op natiestaat
 Want er zijn blijkbaar in de melting pot mensen minder burger dan
anderen
o Politiek discours waait in de jaren 1980 over naar Europa
 Tegencultuur (= gem waarde VS-EUR)1
o Counter-culture: tegen de waarden vh establishment
 Gevoed door teksten vd jonge Marx
 Mondt uit ih latere postmodernisme
1
Beweging die gevoed wordt door het idee dat cultuur niet alleen een verbondenheid veronderstelt, maar ook
inzet is van een strijd waarmee tegengestelde belangen zn gemoeid