samenvatting filosofische decamerone , hoofdstuk 5,6,8, 10 (grote stromingen uit de wijsbegeerte)

Samenvatting decamerone deel 2

Kant en de verlichting

Het debat in de Berlinische Monatsschrift

 Decembernummer 1783 artikel v Johann Friedrich Zollner
 Hiermee begint hij één vd meest interessante debatten over betekenis verlichting
 Kant neemt deel aan debat met publicatie = kritisch antwoord op Zollners artikel

Wat zegt Zollner

 Huwelijksband is te belangrijk op sociaal en politiek vlak om controle en regeling alleen in
handen van overheid te laten
 Huwelijk en gezin = sociale weefsel, houdt staat bijeen
 Overtuigd dat religie huwelijken en gedrag van individuen beter kan controleren dan de staat
 Hij veoordeelt in artikel hen die ideeen over de nood van secularisering van de politiek
verspreiden en in naam v verlichting alles doen om religie te verwijderen uit sociale en
politieke leven
 Hij is ook verlichtingsdenker
 Verlichting niet gevaarlijk voor maatschappij maar verlichting mag niet grenzeloos zijn (niet
overal toegepast)
 Gelijkstelling tussen secularisering vd samenleving en verlichting niet vanzelfsprekend
 Militanten van securalisatie in politiek moeten eerst vraag stellen: ‘wat is verlichting?’
 Hij provoceerde zijn verlichte tegenstanders met deze vraag
 Kant reageerde met een antwoord
debat vond plaats in Berlinische Monatsschrift
=instrument ter verspreiding vd ideeën vd verlichting
= forum voor vrijdenken en discussie over die ideeen
 Verlichting bij Kant= Europese verlichting
 = taak die de mens nog moet afkrijgen om volledig zelfstandig individu te worden en
samenleving en instituties te verbeteren
 Zijn begrip van verlichting= concept over verlichting die nog moet komen
 Vraag is niet enkel ‘wat is verlichting’ , maar ook hoe ze realiteit kan worden
 Een emancipatorische praxis naar kennis en weten op individueel en maatschappelijk vlak
alleen mogelijk als autoriteit vd politieke gemeenschap (koning van Pruisen) de persvrijheid
en vrije meningsuiting garandeert en vrij debat toelaat

Hegels Kritiek op de verlichting

 Zit in andere historische situatie
 Voor hem een gesloten historisch proces
 Kritiek op verlichting: dogmatische aanval van pseudo-vrije denkers op dogmatisme vd kerk,
absolutisme en intellectuelen die ancien régime verdedigen
 Verlichting voor Hegel niet einde zoektocht vd mens naar absolute waarheid
 Verlichting lost probleem niet op = tegenstelde van Kant zijn idee

Over de Europese verlichting

 Verlichting in Europese geschiedenis = onstaan nieuw bewustzijn over wat mens is en kan
 Voornamelijk besef dankzij vooruitgang natuurwetenschappen
 Mens kan apodictische waarheid onderscheiden van opinies , pseudo-waarheden etc

,  = de rede
 Verlichting is puur optimisme over de toekomst
 Nog andere ideeen in die verlichting
o Mens is vrij, alle mensen gelijk (slavernij = onnatuurlijk) , alle mensen deel vzn grote
familie
o Uiteindelijk zal heel de wereld deze ideeen omarmen= hoe typische
verlichtingsfilosoof denkt
 Verlichting = besef dat er natuurrechten bestaan (vrije meningsuiting, burgerlijke en religeuze
vrijheid) die fundamenten moeten zijn voor elke regering
o = idee achter ‘verklaring van de rechten van de mens en burger van de Franse
revolutie in 1789’
 Kant schrijft over emancipatie van gehele mensheid maar in veel passages vinden we hoe
vrouwen per nature uitgesloten zijn van politieke leven en niet-Europeanen niet meedoen
aan culturele vooruitgang vd verlichting
 Misbruik van gebruik notie universaliteit
 Verlichting
o Zeer optimistisch over vooruitgang mensheid, vrijheid , gelijkheid etc
o Tegelijk discours dat kolonialisme, slavernij , sociale poltieke exclusie rechtvaardigt

Wat zegt Mendelssohn

 Hij wilt uitleggen en ver van elke mogelijke discussie blijven
elk concept een plaats geven binnen een bepaalde klasse
 Biedt lezer allerlei classificaties
 Verlichting: theoretische kennis
 Cultuur: praktische kennis
 Vorming: synthese v cultuur en verlichting



 Gaat niet rechtstreeks in op Zollner
 Vertelt in algemene termen wat de ideale verhouding is tussen de waarheid vd verlichting en
principes van de religie en de moraal: harmonie
 Niet duidelijk wat hij concreet bedoelt en of hij zelf wel weet wat hij zegt
 Wel concreet wanneer hij praat over grenzen die verlichtingsdenker aan zichzelf moet
opleggen om sociale en politieke orde niet te destabiliseren
 Zegt veel interessante dingen in de tekst maar niet wat verlichting is (dwaalt veel af van het
onderwerp)
 Geeft toe dat het niet echt een antwoord op de vraag is
 Vorm tekst: te transparant, zonder ritme, niet aantrekkelijk niet afstotend
o Kant : speelt met verschillende registers, geeft lezer kans om zelf te denken, kiest
juiste moment om bepaalde dingen te zeggen

Sapere aude! Emancipatie en volwassen worden

 Kant geeft Zollner de duidelijkheid die hij wilt
 Volgens Kant is verlichting als proces van volwassen worden in het denken
 In vgl met Mendelssohn denkt Kant dat verlichting een praktische kwestie is
 Gaat niet over gebrek aan verstand maar over durven weten en zelfstandig te denken, geen
idioot zijn