Praktijkgericht onderzoek in bedrijf- Jan Leen & Jef
Mertens
Introductie
“Ik ben geen speciaal talent, ik ben alleen gepassioneerd nieuwsgierig- Albert Einstein”
Nieuwsgierig zijn naar alles wat met je vakgebied te maken heeft en hoe je dat kunt toepassen bij het
verbeteren van de beroepspraktijk is voor elke professional een goede basishouding.
Nieuwsgierig naar hoe je onderzoek doet en een onderzoek kunt opzetten, omdat je daarmee de
beroepspraktijk echt een stap verder kunt helpen.
Om de overgang naar een nieuwe economie te overleven, moet je anders durven denken en doen.
Het is nieuwe waarde creëren of creperen (Profnews Zakelijk, 2014).
Kennis veroudert snel en daar moet nieuwe voor in de plaats komen. Het is voor organisatie
noodzakelijk om snel en continu te kunnen innoveren, daarom wordt verwacht dat jij als hbo-
professional beschikt over een onderzoekende houding.
Een onderzoekende houding is:
- Nieuwsgierig zijn/ willen weten/ dingen afvragen;
- Een open houding/ oordeel kunnen uitstellen;
- Kritisch zijn: is het wel zo? / zaken in twijfel trekken;
- Willen begrijpen/ tot inzicht willen komen;
- Bereid zijn tot perspectiefwisseling;
- Distantie nemen van routines/ eigen richting durven kiezen;
- Gerichtheid op bronnen/ willen voortbouwen op eerdere opvattingen en ideeën.
Dit zijn vooral houdingsaspecten. Je kunt pas echt onderzoekend gedrag laten zien als je beschikt over
onderzoeksvaardigheden: daar gaat dit boek over.
Er wordt in dit boek een brug geslagen tussen het praktijkgericht handelen en het praktijkgericht
onderzoeken> met het Integraal Model voor Praktijkgericht Onderzoek.
5 kwaliteitscriteria voor praktijkgericht onderzoek. Een onderzoek moet:
- Transparant, zorgvuldig en systematisch in waarnemingen en beschrijvingen zijn;
- Valide en betrouwbaar zijn;
- Een concreet onderzoeksdesign kennen;
- Bruikbaar zijn;
- Ethisch verantwoord zijn.
Het Integraal Model voor Praktijkgericht Onderzoek helpt om op een gestructureerde manier vorm te
geven aan praktijkopdrachten waarin onderzoek een plaats heeft. Ook biedt het een handvat om met
verschillende partijen over de opdracht in gesprek te gaan.
Bij organisatievraagstukken ligt het vraagstuk bij de organisatie zelf, is het management vaak de
opdrachtgever en de student de ‘eigenaar’ van het onderzoek zelf.
,Hoofdstuk 1: Praktijkgericht onderzoek
“Alleen in helder water zie je diepte- Rutger Kopland”.
Managementvraagstukken zijn vaak complexe en taaie vraagstukken. Nieuwsgierigheid, gedrevenheid
en resultaatgerichtheid zijn mooie drijfveren om hiermee aan de slag te gaan. Maar je moet wel een
goed gekozen aanpak maken, om de ‘diepte’ in te kunnen gaan.
Stel jezelf de vraag: Hoe ga ik methodisch te werk?
Hiermee wordt een vast, weldoordachte manier van handelen om een zeker doel te bereiken
bedoeld. (Doel: Vrijwel altijd het verbeteren van de prestaties van de organisatie).
“Praktijkgericht onderzoek wordt omschreven als onderzoek dat is geworteld in de beroepspraktijk en
bijdraagt aan de verbetering en innovatie van die beroepspraktijk> door genereren van kennis en
inzichten, maar ook door het leveren van toepasbare producten en ontwerpen en concrete
oplossingen voor praktijkproblemen. Daarbij is het vaak multidisciplinair van aard en ingebed in een
scala van interne en externe organisatorische verbanden, met behoud van betrouwbaarheid en
validiteit van het onderzoek zelf”.
Integraal Model voor Praktijkgericht Onderzoek:
Je ziet dat het domein van de praktijk wordt verbonden met die van het onderzoek door de
handelingscyclus te koppelen aan de onderzoekscyclus.
De handelingscyclus
Is een methodische werkwijze die doorgaans wordt toegepast om die gewenste situatie (doelsituatie)
te bereiken.
Eerst weten waar het probleem zit: probleemidentificatie, om vervolgens te kunnen achterhalen wat
de oorzaken zijn: diagnose om dan pas een goede oplossing te kunnen bedenken ontwerp/plan die
uiteindelijk tot de gewenste situatie moet leiden verandering/ingreep. En om te beoordelen of de
verandering het gewenste resultaat heeft bereikt, moet er geëvalueerd worden; evaluatie. Is het doel
niet bereikt? Dan begint de cyclus opnieuw.
, Van Strien, wilde studenten in de behoefte voorzien om een cyclus aan te bieden waarin niet het
algemeen geldende maar het vraagstuk van déze organisatie in déze specifieke probleemsituatie kon
worden onderzoek en legt daarmee de basis voor de handelingscyclus.
De regulatieve (gericht op verandering in werkelijkheid te realiseren) cyclus van Van Strien:
1. Probleemstelling
2. Diagnose
3. Plan
4. Ingreep
5. Evaluatie
Op basis hiervan zijn een aantal varianten gemaakt. De regulatieve cyclus van Van Aken:
1. Probleemkluwen
2. Probleemkeuze
3. Diagnose (analyse)
4. Plan (ontwerp)
5. Ingreep
6. Evaluatie
De Algemene Bedrijfskundige Probleemaanpak (Management Problem Solving Method):
1. Probleemidentificatie
2. Formulering van de probleemaanpak
3. Probleemanalyse
4. Formulering van alternatieve oplossingen
5. Beslissing (het kiezen van de oplossing)
6. Implementatie van de oplossing
7. Evaluatie van de oplossing
De DOVE-cyclus (ook wel interventiecyclus genoemd, Radboud Universiteit):
1. Diagnose
2. Ontwerp
3. Veranderen
4. Evalueren
In dit boek wordt de DOVE-cyclus als uitgangspunt genomen. Omdat verandering de lading (van de
menskant van de organisatie) beter dekt. Wel ontbreekt de probleemidentificatie> die is wel relevant
en wordt wel meegenomen.
Toelichting per fase:
Probleemidentificatie.
Er moet eerst een duidelijke probleemkeuze worden gemaakt (Probleemkluwen).
Diagnose.
Onderwerp wordt volledig onderzocht. Achtergronden en oorzaken proberen vast te stellen. Analyse
van de bestaande situatie, zonder het idee van een oplossing. Na de diagnose moeten alle oorzaken
van het probleem duidelijk zijn. Alleen zo kan er een geschikt ontwerp gemaakt worden om het
probleem op te lossen.
Ontwerp.
Hierin onderzoek doen naar de oplossing voor het praktijkprobleem. Criteria formuleren waarom de
oplossing moet voldoen. Op basis van criteria wordt een (her)ontwerp gemaakt om tot de gewenste
Mertens
Introductie
“Ik ben geen speciaal talent, ik ben alleen gepassioneerd nieuwsgierig- Albert Einstein”
Nieuwsgierig zijn naar alles wat met je vakgebied te maken heeft en hoe je dat kunt toepassen bij het
verbeteren van de beroepspraktijk is voor elke professional een goede basishouding.
Nieuwsgierig naar hoe je onderzoek doet en een onderzoek kunt opzetten, omdat je daarmee de
beroepspraktijk echt een stap verder kunt helpen.
Om de overgang naar een nieuwe economie te overleven, moet je anders durven denken en doen.
Het is nieuwe waarde creëren of creperen (Profnews Zakelijk, 2014).
Kennis veroudert snel en daar moet nieuwe voor in de plaats komen. Het is voor organisatie
noodzakelijk om snel en continu te kunnen innoveren, daarom wordt verwacht dat jij als hbo-
professional beschikt over een onderzoekende houding.
Een onderzoekende houding is:
- Nieuwsgierig zijn/ willen weten/ dingen afvragen;
- Een open houding/ oordeel kunnen uitstellen;
- Kritisch zijn: is het wel zo? / zaken in twijfel trekken;
- Willen begrijpen/ tot inzicht willen komen;
- Bereid zijn tot perspectiefwisseling;
- Distantie nemen van routines/ eigen richting durven kiezen;
- Gerichtheid op bronnen/ willen voortbouwen op eerdere opvattingen en ideeën.
Dit zijn vooral houdingsaspecten. Je kunt pas echt onderzoekend gedrag laten zien als je beschikt over
onderzoeksvaardigheden: daar gaat dit boek over.
Er wordt in dit boek een brug geslagen tussen het praktijkgericht handelen en het praktijkgericht
onderzoeken> met het Integraal Model voor Praktijkgericht Onderzoek.
5 kwaliteitscriteria voor praktijkgericht onderzoek. Een onderzoek moet:
- Transparant, zorgvuldig en systematisch in waarnemingen en beschrijvingen zijn;
- Valide en betrouwbaar zijn;
- Een concreet onderzoeksdesign kennen;
- Bruikbaar zijn;
- Ethisch verantwoord zijn.
Het Integraal Model voor Praktijkgericht Onderzoek helpt om op een gestructureerde manier vorm te
geven aan praktijkopdrachten waarin onderzoek een plaats heeft. Ook biedt het een handvat om met
verschillende partijen over de opdracht in gesprek te gaan.
Bij organisatievraagstukken ligt het vraagstuk bij de organisatie zelf, is het management vaak de
opdrachtgever en de student de ‘eigenaar’ van het onderzoek zelf.
,Hoofdstuk 1: Praktijkgericht onderzoek
“Alleen in helder water zie je diepte- Rutger Kopland”.
Managementvraagstukken zijn vaak complexe en taaie vraagstukken. Nieuwsgierigheid, gedrevenheid
en resultaatgerichtheid zijn mooie drijfveren om hiermee aan de slag te gaan. Maar je moet wel een
goed gekozen aanpak maken, om de ‘diepte’ in te kunnen gaan.
Stel jezelf de vraag: Hoe ga ik methodisch te werk?
Hiermee wordt een vast, weldoordachte manier van handelen om een zeker doel te bereiken
bedoeld. (Doel: Vrijwel altijd het verbeteren van de prestaties van de organisatie).
“Praktijkgericht onderzoek wordt omschreven als onderzoek dat is geworteld in de beroepspraktijk en
bijdraagt aan de verbetering en innovatie van die beroepspraktijk> door genereren van kennis en
inzichten, maar ook door het leveren van toepasbare producten en ontwerpen en concrete
oplossingen voor praktijkproblemen. Daarbij is het vaak multidisciplinair van aard en ingebed in een
scala van interne en externe organisatorische verbanden, met behoud van betrouwbaarheid en
validiteit van het onderzoek zelf”.
Integraal Model voor Praktijkgericht Onderzoek:
Je ziet dat het domein van de praktijk wordt verbonden met die van het onderzoek door de
handelingscyclus te koppelen aan de onderzoekscyclus.
De handelingscyclus
Is een methodische werkwijze die doorgaans wordt toegepast om die gewenste situatie (doelsituatie)
te bereiken.
Eerst weten waar het probleem zit: probleemidentificatie, om vervolgens te kunnen achterhalen wat
de oorzaken zijn: diagnose om dan pas een goede oplossing te kunnen bedenken ontwerp/plan die
uiteindelijk tot de gewenste situatie moet leiden verandering/ingreep. En om te beoordelen of de
verandering het gewenste resultaat heeft bereikt, moet er geëvalueerd worden; evaluatie. Is het doel
niet bereikt? Dan begint de cyclus opnieuw.
, Van Strien, wilde studenten in de behoefte voorzien om een cyclus aan te bieden waarin niet het
algemeen geldende maar het vraagstuk van déze organisatie in déze specifieke probleemsituatie kon
worden onderzoek en legt daarmee de basis voor de handelingscyclus.
De regulatieve (gericht op verandering in werkelijkheid te realiseren) cyclus van Van Strien:
1. Probleemstelling
2. Diagnose
3. Plan
4. Ingreep
5. Evaluatie
Op basis hiervan zijn een aantal varianten gemaakt. De regulatieve cyclus van Van Aken:
1. Probleemkluwen
2. Probleemkeuze
3. Diagnose (analyse)
4. Plan (ontwerp)
5. Ingreep
6. Evaluatie
De Algemene Bedrijfskundige Probleemaanpak (Management Problem Solving Method):
1. Probleemidentificatie
2. Formulering van de probleemaanpak
3. Probleemanalyse
4. Formulering van alternatieve oplossingen
5. Beslissing (het kiezen van de oplossing)
6. Implementatie van de oplossing
7. Evaluatie van de oplossing
De DOVE-cyclus (ook wel interventiecyclus genoemd, Radboud Universiteit):
1. Diagnose
2. Ontwerp
3. Veranderen
4. Evalueren
In dit boek wordt de DOVE-cyclus als uitgangspunt genomen. Omdat verandering de lading (van de
menskant van de organisatie) beter dekt. Wel ontbreekt de probleemidentificatie> die is wel relevant
en wordt wel meegenomen.
Toelichting per fase:
Probleemidentificatie.
Er moet eerst een duidelijke probleemkeuze worden gemaakt (Probleemkluwen).
Diagnose.
Onderwerp wordt volledig onderzocht. Achtergronden en oorzaken proberen vast te stellen. Analyse
van de bestaande situatie, zonder het idee van een oplossing. Na de diagnose moeten alle oorzaken
van het probleem duidelijk zijn. Alleen zo kan er een geschikt ontwerp gemaakt worden om het
probleem op te lossen.
Ontwerp.
Hierin onderzoek doen naar de oplossing voor het praktijkprobleem. Criteria formuleren waarom de
oplossing moet voldoen. Op basis van criteria wordt een (her)ontwerp gemaakt om tot de gewenste
