Algemeen: op examen geen rechtstreekse vragen over de anatomie wel begrijpen voor letselmechanismen
LES 1: ORTHOPEDIE:
BEGRIP ORTHOPEDIE
= (para)medisch specialisme dat zich bezig houd met de behandeling van afwijkingen en ziekten van het steun- en
bewegingsapparaat.
Oorsprong van de naam komt van het Griekse “orthos” (recht) en “paedos” (kind) recht laten groeien van kinderen.
Een orthopedisch letsel is dus een verzamelnaam voor aandoeningen en letsels aan het steun- en bewegingsapparaat. Het kan
hierbij gaan om spieren, botten, ligamenten, gewrichten, zenuwen,…
VERWORVEN LETSELS (ACUUT OF CHRONISCH)
- Acuut: bv: breuk na val
- Chronisch: bv: artrose
AANGEBOREN LETSELS
Bv: klompvoeten, heupdysplasie,…
ETIOLOGIE
- BioPsychoSociaal
- Multifactorieel
DIAGNOSE VAN ORTHOPEDISCH LETSEL
ANAMNESE
= meest belangrijke onderdeel (vorming hypothese)
- Steeds open vragen stellen, aandacht hebben voor ADL.
- De verwachtingen, hulpvragen en aanmeldingsvraag van de patiënt in kaart brengen
Zaken die vaak aan bod komen:
- Leeftijd en geslacht - Verloop
- Hulpvraag - Levensstijl
- Letselmechanisme, ontstaansmechanisme - Medische voorgeschiedenis, eerdere
- Symptomen en sensaties behandelingen en medicatie
INSPECTIE/OBSERVATIE
Begint vanaf de patiënt opstaat in de wachtzaal.
- Algemene inspectie: gang, standafwijkingen,…
- Specifieke inspectie: atrofie, zwelling, kleur,…
,KLINISCH ONDERZOEK
Doel: bevestigen/uitsluiten van hypothese
BASIS FUNCTIE ONDERZOEK (BFO)
= voornamelijk gericht op het meten/nagaan van pijn. Dit wordt gedaan aan de hand van het meten van de ROM (actief, passief
en met weerstand) met weerstand meestal niet (pas bij TO)
Functie van de spier Score (F)
Geen beweging Geen contractie 0
Contractie zichtbaar of palpeerbaar 1
Zonder zwaartekracht Gedeeltelijke ROM 2-
Volledige ROM 2
Zwaartekracht Partiële ROM 2+
Testhouding Gradueel loslaten 3-
Contractie vasthouden 3
Lichte druk 3+
Lichte tot gematigde druk 4-
Gematigde druk 4
Gematigde tot sterke druk 4+
Sterke druk 5
TOEGEVOEGD ONDERZOEK (TO)
= voornamelijk gericht op het meten van kracht (weerstand). Dit wordt bijvoorbeeld gedaan aan de hand van de Manual Muscle
Testing (MMT)
Andere toegevoegde testen: Trendlenburg, voorste schuifladetest,…
Palpatie hoort hier ook bij palpatie van:
- Spanning
- Temperatuur
- Oedeem
- Kleur
- Vorm en structuur (vb droge huid)
- Pulsaties, faciculaties*, tremor
- Verminderd gevoel
*faciculaties: kleine onderhuidse spiercontracties zonder beweging (voelbaar) de patiënt voelt het zelf
FUNCTIONEEL ONDERZOEK
Aan de hand van het uitvoeren van functionele bewegingen meer om overbelastings-letsels te diagnosticeren.
NEUROLOGISCH ONDERZOEK
Sensorisch onderzoek Aan de hand van bijvoorbeeld het monofilament
Motorisch onderzoek Aan de hand van bijvoorbeeld de MMT
Reflexen
, - Perifeer probleem = HYPOreflexief
- Centraal probleem = HYPERreflexief
MEDISCHE BEELDVORMING (MBV)/ RADIOLOGIE (STEEDS DOEL, WERKING, VOORDELEN EN NADELEN)
RX
werking: een röntgenbuis stuurt röntgenstralen door het lichaam naar een detector. Deze meet de
straling en zet ze om in beelden. Door de aanwezigheid van verschillende structuren in het lichaam
ontstaat een kleurdifferentiatie (door verschillende dichtheden)
X-ray generator = röntgenbuis
- RX thorax probleem ter hoogte van de longen, pleura, borstbeen of ribben uitsluiten
- RX botten/gewrichten trauma/ziekte uitsluiten
- RX abdomen ziekten in de buik uitsluiten
- RX wervelkolom traumatische letsels of ziekten uitsluiten
Opnames gebeuren meestal anteroposterieur, posteroanterieur of lateraal.
Algemeen doel van RX: fracturen en andere zware pathologieën uitsluiten of andere pathologieën afleiden
Voordelen Nadelen
- Goedkoop - Straling
- Snel - Geen differentiatie je ziet niet duidelijk alle
verschillende structuren (spier tov ligament)
CT-SCAN
= computer tomografie
Werkt ongeveer hetzelfde als een RX, maar deze scanner maakt slices van het lichaam. De opname verschuift telkens een paar
mm en de computer zet deze beelden om in een 3D-beeld.
Voordelen Nadelen
- Scherpere weergave - Straling (200 x RX)
- Osteosynthese - Kosten
- Artefacten (foutjes in het beeld door bijvoorbeeld
niet goed stilliggen)
NMR/MRI
Nucleaire magnetische resonantie/magnetic resonance imaging
Het toestel gebruikt radiogolven en een sterk magnetisch veld om beelden te vormen magnetische stralen!
Er wordt een doorsnede gemaakt van het lichaam. De computer zet deze dan om in 3D-beelden.
Voordelen Nadelen
- Scherpere weergave - Geluid
- Differentiatie - Wachttijd
- Geen straling - Kosten
- Claustrofobie
- Gevaarlijk bij pacemakers magnetische stralen!!!
ECHOGRAFIE
, Beelden gemaakt aan de hand van geluidsgolven. De transducer/sonde stuurt geluidsgolven uit door het lichaam. De
verschillende weefsels kaatsen deze golven terug op hun eigen specifieke manier. De sonde vangt deze golven op en de
computer zet dit om naar zwart-wit beelden.
Voordelen Nadelen
- Geen straling - Beperkte resolutie
- Geen bijwerkingen - Beperkte diepte
- Dynamische visualisatie mogelijk (bewegen tijdens - Smal kijkveld
echo) - Geen penetratie van bot
- Real-time - Getraind radioloog nodig
- Lokalisatie pijnpunt
SKELETSCINTIGRAFIE (BOTSCAN)
Nuttig voor het evalueren van uiteenlopende bot- en gewrichtsafwijkingen (vb artrose). Er wordt een radioactieve stof
intraveneus ingespoten en enkele uren later wordt de scan afgenomen. Het duurt 2 tot 6 uur voordat de stof is opgenomen in
het skelet
Voordelen Nadelen
- Hoogsensitief voor bot- en gewrichtsafwijkingen - Injectie radioactieve stof (gelijk aan CT-scan)
- Hele skelet in beeld - Uren nadien nog steeds radioactief
- Wachttijd
ELEKTROFYSIOLOGISCH ONDERZOEK
Meet de elektrische activiteit in spieren en zenuwen
1) Zenuwgeleidingsonderzoek: er wordt een elektrische prikkel toegediend in het proximale gedeelte van de zenuw en de
reactietijd wordt gemeten.
2) Elektromyografisch onderzoek (EMG): de zenuw wordt NIET elektrisch gestimuleerd. De elektrische activiteit van een
spier wordt gemeten door een dunne naald in de spier.
Voordelen Nadelen
- Spieractiviteit wordt objectief in kaart gebracht - Naaldjes
- Zenuwschade opsporen - “pijnlijker” onderzoek
ARTROSCOPIE
= kijkoperatie (minimaal invasieve operatie). Er worden 3 kleine incisies gemaakt voor de camera en het materiaal.
Voordelen Nadelen
- Directe visualisatie - Operatie
- Overgaan tot ingreep indien nodig
LABO
Bloedonderzoek
BEHANDELING VAN EEN ORTHOPEDISCH LETSEL
PREVENTIEF
Bijvoorbeeld letten op eten, meer bewegen, rugschool,…
CONSERVATIEF
Medicamenteus
A) Pijnstillers/analgetica
LES 1: ORTHOPEDIE:
BEGRIP ORTHOPEDIE
= (para)medisch specialisme dat zich bezig houd met de behandeling van afwijkingen en ziekten van het steun- en
bewegingsapparaat.
Oorsprong van de naam komt van het Griekse “orthos” (recht) en “paedos” (kind) recht laten groeien van kinderen.
Een orthopedisch letsel is dus een verzamelnaam voor aandoeningen en letsels aan het steun- en bewegingsapparaat. Het kan
hierbij gaan om spieren, botten, ligamenten, gewrichten, zenuwen,…
VERWORVEN LETSELS (ACUUT OF CHRONISCH)
- Acuut: bv: breuk na val
- Chronisch: bv: artrose
AANGEBOREN LETSELS
Bv: klompvoeten, heupdysplasie,…
ETIOLOGIE
- BioPsychoSociaal
- Multifactorieel
DIAGNOSE VAN ORTHOPEDISCH LETSEL
ANAMNESE
= meest belangrijke onderdeel (vorming hypothese)
- Steeds open vragen stellen, aandacht hebben voor ADL.
- De verwachtingen, hulpvragen en aanmeldingsvraag van de patiënt in kaart brengen
Zaken die vaak aan bod komen:
- Leeftijd en geslacht - Verloop
- Hulpvraag - Levensstijl
- Letselmechanisme, ontstaansmechanisme - Medische voorgeschiedenis, eerdere
- Symptomen en sensaties behandelingen en medicatie
INSPECTIE/OBSERVATIE
Begint vanaf de patiënt opstaat in de wachtzaal.
- Algemene inspectie: gang, standafwijkingen,…
- Specifieke inspectie: atrofie, zwelling, kleur,…
,KLINISCH ONDERZOEK
Doel: bevestigen/uitsluiten van hypothese
BASIS FUNCTIE ONDERZOEK (BFO)
= voornamelijk gericht op het meten/nagaan van pijn. Dit wordt gedaan aan de hand van het meten van de ROM (actief, passief
en met weerstand) met weerstand meestal niet (pas bij TO)
Functie van de spier Score (F)
Geen beweging Geen contractie 0
Contractie zichtbaar of palpeerbaar 1
Zonder zwaartekracht Gedeeltelijke ROM 2-
Volledige ROM 2
Zwaartekracht Partiële ROM 2+
Testhouding Gradueel loslaten 3-
Contractie vasthouden 3
Lichte druk 3+
Lichte tot gematigde druk 4-
Gematigde druk 4
Gematigde tot sterke druk 4+
Sterke druk 5
TOEGEVOEGD ONDERZOEK (TO)
= voornamelijk gericht op het meten van kracht (weerstand). Dit wordt bijvoorbeeld gedaan aan de hand van de Manual Muscle
Testing (MMT)
Andere toegevoegde testen: Trendlenburg, voorste schuifladetest,…
Palpatie hoort hier ook bij palpatie van:
- Spanning
- Temperatuur
- Oedeem
- Kleur
- Vorm en structuur (vb droge huid)
- Pulsaties, faciculaties*, tremor
- Verminderd gevoel
*faciculaties: kleine onderhuidse spiercontracties zonder beweging (voelbaar) de patiënt voelt het zelf
FUNCTIONEEL ONDERZOEK
Aan de hand van het uitvoeren van functionele bewegingen meer om overbelastings-letsels te diagnosticeren.
NEUROLOGISCH ONDERZOEK
Sensorisch onderzoek Aan de hand van bijvoorbeeld het monofilament
Motorisch onderzoek Aan de hand van bijvoorbeeld de MMT
Reflexen
, - Perifeer probleem = HYPOreflexief
- Centraal probleem = HYPERreflexief
MEDISCHE BEELDVORMING (MBV)/ RADIOLOGIE (STEEDS DOEL, WERKING, VOORDELEN EN NADELEN)
RX
werking: een röntgenbuis stuurt röntgenstralen door het lichaam naar een detector. Deze meet de
straling en zet ze om in beelden. Door de aanwezigheid van verschillende structuren in het lichaam
ontstaat een kleurdifferentiatie (door verschillende dichtheden)
X-ray generator = röntgenbuis
- RX thorax probleem ter hoogte van de longen, pleura, borstbeen of ribben uitsluiten
- RX botten/gewrichten trauma/ziekte uitsluiten
- RX abdomen ziekten in de buik uitsluiten
- RX wervelkolom traumatische letsels of ziekten uitsluiten
Opnames gebeuren meestal anteroposterieur, posteroanterieur of lateraal.
Algemeen doel van RX: fracturen en andere zware pathologieën uitsluiten of andere pathologieën afleiden
Voordelen Nadelen
- Goedkoop - Straling
- Snel - Geen differentiatie je ziet niet duidelijk alle
verschillende structuren (spier tov ligament)
CT-SCAN
= computer tomografie
Werkt ongeveer hetzelfde als een RX, maar deze scanner maakt slices van het lichaam. De opname verschuift telkens een paar
mm en de computer zet deze beelden om in een 3D-beeld.
Voordelen Nadelen
- Scherpere weergave - Straling (200 x RX)
- Osteosynthese - Kosten
- Artefacten (foutjes in het beeld door bijvoorbeeld
niet goed stilliggen)
NMR/MRI
Nucleaire magnetische resonantie/magnetic resonance imaging
Het toestel gebruikt radiogolven en een sterk magnetisch veld om beelden te vormen magnetische stralen!
Er wordt een doorsnede gemaakt van het lichaam. De computer zet deze dan om in 3D-beelden.
Voordelen Nadelen
- Scherpere weergave - Geluid
- Differentiatie - Wachttijd
- Geen straling - Kosten
- Claustrofobie
- Gevaarlijk bij pacemakers magnetische stralen!!!
ECHOGRAFIE
, Beelden gemaakt aan de hand van geluidsgolven. De transducer/sonde stuurt geluidsgolven uit door het lichaam. De
verschillende weefsels kaatsen deze golven terug op hun eigen specifieke manier. De sonde vangt deze golven op en de
computer zet dit om naar zwart-wit beelden.
Voordelen Nadelen
- Geen straling - Beperkte resolutie
- Geen bijwerkingen - Beperkte diepte
- Dynamische visualisatie mogelijk (bewegen tijdens - Smal kijkveld
echo) - Geen penetratie van bot
- Real-time - Getraind radioloog nodig
- Lokalisatie pijnpunt
SKELETSCINTIGRAFIE (BOTSCAN)
Nuttig voor het evalueren van uiteenlopende bot- en gewrichtsafwijkingen (vb artrose). Er wordt een radioactieve stof
intraveneus ingespoten en enkele uren later wordt de scan afgenomen. Het duurt 2 tot 6 uur voordat de stof is opgenomen in
het skelet
Voordelen Nadelen
- Hoogsensitief voor bot- en gewrichtsafwijkingen - Injectie radioactieve stof (gelijk aan CT-scan)
- Hele skelet in beeld - Uren nadien nog steeds radioactief
- Wachttijd
ELEKTROFYSIOLOGISCH ONDERZOEK
Meet de elektrische activiteit in spieren en zenuwen
1) Zenuwgeleidingsonderzoek: er wordt een elektrische prikkel toegediend in het proximale gedeelte van de zenuw en de
reactietijd wordt gemeten.
2) Elektromyografisch onderzoek (EMG): de zenuw wordt NIET elektrisch gestimuleerd. De elektrische activiteit van een
spier wordt gemeten door een dunne naald in de spier.
Voordelen Nadelen
- Spieractiviteit wordt objectief in kaart gebracht - Naaldjes
- Zenuwschade opsporen - “pijnlijker” onderzoek
ARTROSCOPIE
= kijkoperatie (minimaal invasieve operatie). Er worden 3 kleine incisies gemaakt voor de camera en het materiaal.
Voordelen Nadelen
- Directe visualisatie - Operatie
- Overgaan tot ingreep indien nodig
LABO
Bloedonderzoek
BEHANDELING VAN EEN ORTHOPEDISCH LETSEL
PREVENTIEF
Bijvoorbeeld letten op eten, meer bewegen, rugschool,…
CONSERVATIEF
Medicamenteus
A) Pijnstillers/analgetica
