Leen Van Acker, Liesbeth Stevens, Els De Latter
HET JONGERE EN OUDERE SCHOOLKIND
Deel 1: Het jonge schoolkind .............................................................................. 3
1. Werking van de kleuterklas met het oog op de overstap naar het
eerste leerjaar ................................................................................................... 3
1.2 Visie .......................................................................................................... 3
1.2.1 Ontwikkelingsdoelen ...................................................................................... 3
1.2.2 Rijke ervaringskansen .................................................................................... 3
1.2.3 Ervaringsgericht onderwijs ........................................................................... 6
1.2.4 Belangstellingscentra ..................................................................................... 9
1.3 Klaswerking: een vergelijking tussen de 3de kleuterklas en het 1ste
leerjaar.......................................................................................................... 10
1.3.1 Weekrooster .................................................................................................. 10
1.3.2 Onthaal ........................................................................................................... 11
1.3.3 Het belang van spelen in de ontwikkeling van jonge kinderen ............ 14
1.3.4 Activerende werkvormen ............................................................................ 14
2. Schoolrijpheid en zittenblijven ................................................................. 19
2.1 Schoolrijpheid ........................................................................................ 19
2.1.1 Leerplicht ....................................................................................................... 19
2.1.2 Maatschappelijke verwachtingen .............................................................. 20
2.1.3 Schoolrijpheid: een definitie ........................................................................ 20
2.1.4 Vier parameters schoolrijpheid ................................................................... 20
2.1.5 Schoolrijpheidstesten ................................................................................... 22
2.2 Zittenblijven .......................................................................................... 24
2.2.1 Zittenblijven: een evidentie in het vlaamse onderwijs .......................... 24
2.2.2 Voor- en nadelen van zittenblijven in de derde kleuterklas ................. 25
2.2.3 Speelleerklas of brugklas: een tussenoplossing ....................................... 25
Deel 2: De overgang van lager naar secundair onderwijs ............................ 26
1. DE OVERGANG VAN LAGER NAAR SECUNDAIR ONDERWIJS ................... 26
1.1 De structuur van het secundair onderwijs ....................................... 26
1.1.1 De oude structuur......................................................................................... 26
1.1.2 De nieuwe structuur .................................................................................... 28
1.2 De overgang van het lager naar het secundair onderwijs .............. 28
1.2.1 Het 1ste leerjaar van de 1ste graad .............................................................. 29
1.2.2 Overgang van het eerste naar het tweede leerjaar ................................ 29
,Leen Van Acker, Liesbeth Stevens, Els De Latter
1.2.3 Het tweede leerjaar van de eerste graad.................................................. 30
1.2.4 De 2de graad.................................................................................................... 31
1.2.5 Organisatie van de scholen ......................................................................... 32
1.3 De eindtermen ....................................................................................... 33
1.4 De overstap van het lager naar het secundair onderwijs ............... 33
1.4.1 Hoe de kinderen de overstap beleven ........................................................ 33
1.4.2 Het studiekeuzeproces ................................................................................. 33
1.4.3 Een taak van het hele schoolteam ............................................................ 35
1.4.4 De rol van de leerkracht .............................................................................. 35
1.4.5 De kijk van de leerlingen ............................................................................. 35
1.4.6 De rol van de ouders ..................................................................................... 35
1.4.7 Activiteiten .................................................................................................... 35
1.4.8 Het advies ...................................................................................................... 37
1.4.9 De rol van het CLB ........................................................................................ 37
1.5 problemen bij de overstap ................................................................... 38
1.5.1 dE JUISTE STUDIEKEUZE? ............................................................................. 38
1.5.2 De keuze van de school ................................................................................ 38
1.5.3 Het advies wordt niet gevolgd ................................................................... 38
1.5.4 De doorstroom van gegevens ...................................................................... 39
Deel 3: huiswerk ................................................................................................ 40
1. huiswerk ...................................................................................................... 40
1.1 Huiswerkbeleid ................................................................................... 40
1.2 Doelen van huiswerk ............................................................................ 40
1.2.1 Didactische doelen ........................................................................................ 41
1.2.2 Pedagogische doelen ..................................................................................... 41
1.2.3 Bedenkingen ................................................................................................... 41
1.3 Verwachtingen ten aanzien van ouders ............................................ 42
1.4 Huiswerk en differentiatie .................................................................. 42
1.5 Diversiteit bij kinderen en gezinnen .................................................. 43
1.6 Didactiek van het huiswerk ................................................................ 43
1.6.1 Opgeeffase...................................................................................................... 43
1.6.2 Maakfase ........................................................................................................ 44
1.6.3 Controlefase .................................................................................................. 44
,Leen Van Acker, Liesbeth Stevens, Els De Latter
DEEL 1: HET JONGE SCHOOLKIND
1. WERKING VAN DE KLEUTERKLAS MET HET OOG OP DE OVERSTAP NAAR
HET EERSTE LEERJAAR
1.2 VISIE
1.2.1 ONTWIKKELINGSDOELEN
Wat zijn eindtermen en ontwikkelingsdoelen?
Minimumdoelen o/h gebied van kennis, inzicht, attitudes en vaardigheden.
Wanneer spreken we over eindtermen?
LO
Wanneer spreken we over ontwikkelingsdoelen?
KO
Wat beogen ontwikkelingsdoelen?
Max. ontwikkeling v/d jonge kdn zodat ze klaar zijn o/d overstap te maken n/d
lagere school.
Wat is het grote verschil tussen eindtermen en ontwikkelingsdoelen?
Eindtermen dienen behaald te worden d/d ll om zijn getuigschrift LO te
verkrijgen. Ontwikkelingsdoelen zijn doelen waarnaar gestreefd dient te worden
i/d kleuterklas, maar moeten niet allemaal behaald zijn o/d overstap n/h LO te
maken.
Wat zijn de leergebieden van de ontwikkelingsdoelen?
1) Lichamelijke opvoeding
2) Mens en maatschappij
3) Nederlands
4) Wetenschappen en techniek
5) Muzische vorming
6) Wiskundige initiatie
1.2.2 RIJKE ERVARINGSKANSEN
Als men spreekt van rijke ervaringskansen, wat bedoelen ze dan met ‘rijk’?
Rijk i/d zin dat er op verschillende en gevarieerde manieren ervaringen worden
aangeboden en herhaald.
Welke 4 types van ervaringskansen zijn er?
1) Ontmoeten
2) Zelfstandig spelen en leren
3) Begeleid exploreren en beleven
4) Geleid spelen en leren
Waarom is het belangrijk dat de 4 ervaringskansen elkaar afwisselen?
O/e krachtige en effectieve leeromgeving te creëren.
, Leen Van Acker, Liesbeth Stevens, Els De Latter
ONTMOETEN
Wat staat binnen ontmoeten centraal?
Het samen zijn. Als klas geniet je van elkaars aanwezigheid, je voelt je
verbonden met elkaar, je leert elkaar beter kennen en er is plaats om in dialoog
te gaan met elkaar.
Welke kansen biedt ontmoeten?
Kansen tot perspectiefwisseling en het leert kleuters ontwikkelen i/h denken
vanuit het ik-niveau n/h jij-niveau en tot het wij-niveau.
Waar komen de onderwerpen voor de gesprekken vandaan?
U/d leef- en belevingswereld v/d kleuters.
Wat zijn voorbeelden van ontmoetingsmomenten?
- Kringmomenten (rituele dagopening en -afronding, waarbij kdn ervaringen
delen met elkaar, gebedsmoment, verjaardag vieren, …
- Bewegingsmomenten
- Fruit- en koekmoment
- Bewonderen van ieders werk
- Gezamenlijk kennismaken m/h belangstellingscentrum
Aan welke voorwaarden voldoen echte ontmoetingsmomenten?
1) Je hebt een ontmoetende leerkrachtstijl:
- Erkennen en aanvaarden van eigenheid v/e kind.
- Gevoelig zijn v/d signalen d/e kind uitzendt en de diepere betekenis
daarvan achterhalen.
- Als lkr authentiek en responsief opstellen (verduidelijken, verklaren,
duiden, verhelderen, waarderen)
2) Focussen o/h socio-emotionele waarbij het belangrijk is d/d kleuter zich goed
voelt.
3) Sfeer van samenhorigheid creëren.
4) Terug- en vooruitblikken op wat komen gaat en de nieuwsgierigheid v/d
kleuters prikkelen.
GELEID SPELEN EN LEREN
Wat verstaan we onder geleid spelen en leren?
Het i/e activiteit die gestuurd wordt d/d lkr en waar kleuters spelenderwijs
leren. Binnen deze ervaringskans biedt de lkr vaak nieuwe leerinhouden aan en
wordt er gericht gewerkt a/d gekozen ontwikkelings- en leerplandoelen. Geleid
spelen en leren kan zowel in kleine groep als klassikaal.
Waardoor spreken we van een geleide activiteit?
Omdat de lkr het scenario v/d activiteit zorgvuldig en doelgericht uitwerkt. Dit
betekent niet d/d lkr gedurende heel de activiteit aanwezig zal zijn. Eens de
opdracht duidelijk is, kunnen de kleuters soms zelfstandig a/d slag.
HET JONGERE EN OUDERE SCHOOLKIND
Deel 1: Het jonge schoolkind .............................................................................. 3
1. Werking van de kleuterklas met het oog op de overstap naar het
eerste leerjaar ................................................................................................... 3
1.2 Visie .......................................................................................................... 3
1.2.1 Ontwikkelingsdoelen ...................................................................................... 3
1.2.2 Rijke ervaringskansen .................................................................................... 3
1.2.3 Ervaringsgericht onderwijs ........................................................................... 6
1.2.4 Belangstellingscentra ..................................................................................... 9
1.3 Klaswerking: een vergelijking tussen de 3de kleuterklas en het 1ste
leerjaar.......................................................................................................... 10
1.3.1 Weekrooster .................................................................................................. 10
1.3.2 Onthaal ........................................................................................................... 11
1.3.3 Het belang van spelen in de ontwikkeling van jonge kinderen ............ 14
1.3.4 Activerende werkvormen ............................................................................ 14
2. Schoolrijpheid en zittenblijven ................................................................. 19
2.1 Schoolrijpheid ........................................................................................ 19
2.1.1 Leerplicht ....................................................................................................... 19
2.1.2 Maatschappelijke verwachtingen .............................................................. 20
2.1.3 Schoolrijpheid: een definitie ........................................................................ 20
2.1.4 Vier parameters schoolrijpheid ................................................................... 20
2.1.5 Schoolrijpheidstesten ................................................................................... 22
2.2 Zittenblijven .......................................................................................... 24
2.2.1 Zittenblijven: een evidentie in het vlaamse onderwijs .......................... 24
2.2.2 Voor- en nadelen van zittenblijven in de derde kleuterklas ................. 25
2.2.3 Speelleerklas of brugklas: een tussenoplossing ....................................... 25
Deel 2: De overgang van lager naar secundair onderwijs ............................ 26
1. DE OVERGANG VAN LAGER NAAR SECUNDAIR ONDERWIJS ................... 26
1.1 De structuur van het secundair onderwijs ....................................... 26
1.1.1 De oude structuur......................................................................................... 26
1.1.2 De nieuwe structuur .................................................................................... 28
1.2 De overgang van het lager naar het secundair onderwijs .............. 28
1.2.1 Het 1ste leerjaar van de 1ste graad .............................................................. 29
1.2.2 Overgang van het eerste naar het tweede leerjaar ................................ 29
,Leen Van Acker, Liesbeth Stevens, Els De Latter
1.2.3 Het tweede leerjaar van de eerste graad.................................................. 30
1.2.4 De 2de graad.................................................................................................... 31
1.2.5 Organisatie van de scholen ......................................................................... 32
1.3 De eindtermen ....................................................................................... 33
1.4 De overstap van het lager naar het secundair onderwijs ............... 33
1.4.1 Hoe de kinderen de overstap beleven ........................................................ 33
1.4.2 Het studiekeuzeproces ................................................................................. 33
1.4.3 Een taak van het hele schoolteam ............................................................ 35
1.4.4 De rol van de leerkracht .............................................................................. 35
1.4.5 De kijk van de leerlingen ............................................................................. 35
1.4.6 De rol van de ouders ..................................................................................... 35
1.4.7 Activiteiten .................................................................................................... 35
1.4.8 Het advies ...................................................................................................... 37
1.4.9 De rol van het CLB ........................................................................................ 37
1.5 problemen bij de overstap ................................................................... 38
1.5.1 dE JUISTE STUDIEKEUZE? ............................................................................. 38
1.5.2 De keuze van de school ................................................................................ 38
1.5.3 Het advies wordt niet gevolgd ................................................................... 38
1.5.4 De doorstroom van gegevens ...................................................................... 39
Deel 3: huiswerk ................................................................................................ 40
1. huiswerk ...................................................................................................... 40
1.1 Huiswerkbeleid ................................................................................... 40
1.2 Doelen van huiswerk ............................................................................ 40
1.2.1 Didactische doelen ........................................................................................ 41
1.2.2 Pedagogische doelen ..................................................................................... 41
1.2.3 Bedenkingen ................................................................................................... 41
1.3 Verwachtingen ten aanzien van ouders ............................................ 42
1.4 Huiswerk en differentiatie .................................................................. 42
1.5 Diversiteit bij kinderen en gezinnen .................................................. 43
1.6 Didactiek van het huiswerk ................................................................ 43
1.6.1 Opgeeffase...................................................................................................... 43
1.6.2 Maakfase ........................................................................................................ 44
1.6.3 Controlefase .................................................................................................. 44
,Leen Van Acker, Liesbeth Stevens, Els De Latter
DEEL 1: HET JONGE SCHOOLKIND
1. WERKING VAN DE KLEUTERKLAS MET HET OOG OP DE OVERSTAP NAAR
HET EERSTE LEERJAAR
1.2 VISIE
1.2.1 ONTWIKKELINGSDOELEN
Wat zijn eindtermen en ontwikkelingsdoelen?
Minimumdoelen o/h gebied van kennis, inzicht, attitudes en vaardigheden.
Wanneer spreken we over eindtermen?
LO
Wanneer spreken we over ontwikkelingsdoelen?
KO
Wat beogen ontwikkelingsdoelen?
Max. ontwikkeling v/d jonge kdn zodat ze klaar zijn o/d overstap te maken n/d
lagere school.
Wat is het grote verschil tussen eindtermen en ontwikkelingsdoelen?
Eindtermen dienen behaald te worden d/d ll om zijn getuigschrift LO te
verkrijgen. Ontwikkelingsdoelen zijn doelen waarnaar gestreefd dient te worden
i/d kleuterklas, maar moeten niet allemaal behaald zijn o/d overstap n/h LO te
maken.
Wat zijn de leergebieden van de ontwikkelingsdoelen?
1) Lichamelijke opvoeding
2) Mens en maatschappij
3) Nederlands
4) Wetenschappen en techniek
5) Muzische vorming
6) Wiskundige initiatie
1.2.2 RIJKE ERVARINGSKANSEN
Als men spreekt van rijke ervaringskansen, wat bedoelen ze dan met ‘rijk’?
Rijk i/d zin dat er op verschillende en gevarieerde manieren ervaringen worden
aangeboden en herhaald.
Welke 4 types van ervaringskansen zijn er?
1) Ontmoeten
2) Zelfstandig spelen en leren
3) Begeleid exploreren en beleven
4) Geleid spelen en leren
Waarom is het belangrijk dat de 4 ervaringskansen elkaar afwisselen?
O/e krachtige en effectieve leeromgeving te creëren.
, Leen Van Acker, Liesbeth Stevens, Els De Latter
ONTMOETEN
Wat staat binnen ontmoeten centraal?
Het samen zijn. Als klas geniet je van elkaars aanwezigheid, je voelt je
verbonden met elkaar, je leert elkaar beter kennen en er is plaats om in dialoog
te gaan met elkaar.
Welke kansen biedt ontmoeten?
Kansen tot perspectiefwisseling en het leert kleuters ontwikkelen i/h denken
vanuit het ik-niveau n/h jij-niveau en tot het wij-niveau.
Waar komen de onderwerpen voor de gesprekken vandaan?
U/d leef- en belevingswereld v/d kleuters.
Wat zijn voorbeelden van ontmoetingsmomenten?
- Kringmomenten (rituele dagopening en -afronding, waarbij kdn ervaringen
delen met elkaar, gebedsmoment, verjaardag vieren, …
- Bewegingsmomenten
- Fruit- en koekmoment
- Bewonderen van ieders werk
- Gezamenlijk kennismaken m/h belangstellingscentrum
Aan welke voorwaarden voldoen echte ontmoetingsmomenten?
1) Je hebt een ontmoetende leerkrachtstijl:
- Erkennen en aanvaarden van eigenheid v/e kind.
- Gevoelig zijn v/d signalen d/e kind uitzendt en de diepere betekenis
daarvan achterhalen.
- Als lkr authentiek en responsief opstellen (verduidelijken, verklaren,
duiden, verhelderen, waarderen)
2) Focussen o/h socio-emotionele waarbij het belangrijk is d/d kleuter zich goed
voelt.
3) Sfeer van samenhorigheid creëren.
4) Terug- en vooruitblikken op wat komen gaat en de nieuwsgierigheid v/d
kleuters prikkelen.
GELEID SPELEN EN LEREN
Wat verstaan we onder geleid spelen en leren?
Het i/e activiteit die gestuurd wordt d/d lkr en waar kleuters spelenderwijs
leren. Binnen deze ervaringskans biedt de lkr vaak nieuwe leerinhouden aan en
wordt er gericht gewerkt a/d gekozen ontwikkelings- en leerplandoelen. Geleid
spelen en leren kan zowel in kleine groep als klassikaal.
Waardoor spreken we van een geleide activiteit?
Omdat de lkr het scenario v/d activiteit zorgvuldig en doelgericht uitwerkt. Dit
betekent niet d/d lkr gedurende heel de activiteit aanwezig zal zijn. Eens de
opdracht duidelijk is, kunnen de kleuters soms zelfstandig a/d slag.
