Professionele ethische dilemma’s
Normatieve professionaliteit: waarde gedreven beroep. Je neemt je eigen waarden en die van
de samenleving mee in je handelingen. Deze worden meegenomen in de beroepscode. Je streeft
deze waarden na.
Bij professioneel handelen spelen altijd ook normen en waarden een rol. (Je moet er niet alleen
voor zorgen dingen goed te doen, je moet er ook op letten de goede dingen te doen). Om je als
professional te ontwikkelen is het dan ook van belang die morele kant goed in de gaten te houden.
Dat betekent dat je steeds kritisch moet kijken naar wat je met je handelen teweegbrengt, of het
goed is wat je doet en hoe het de volgende keer misschien beter zou kunnen.
Ook als het gaat over de beroepshouding speelt normatieve professionaliteit een rol. Want in de
beroepshouding wordt de morele gevoeligheid van de professional zichtbaar en laat hij zien vanuit
welke normen en waarden hij zorg verleent. Bij uitstek gebeurt dat in de zorgrelatie. 'Hoe kan ik
doen wat goed is voor de ander (en voor mijzelf, zodat ik optimaal kan blijven functioneren)?'
Om te doen wat goed is voor de ander is het nodig dat de professional zijn eigen normen en
waarden en die van de ander durft bevragen. Ook moet hij bereid zijn om kritisch te kijken naar de
normen en waarden van de (organisatorische, politieke, sociaal-maatschappelijke,
cultuurhistorische) context waarin hij de ander aantreft.
Normatieve professionaliteit hangt samen met:
- Moraal: voorschrift hoe je moet handelingen
- Ethiek: filosofische onderbouwing hoe je je keuzes maakt
- Normen en waarden: normen zijn regels waaraan je je dient te houden. Waarden zijn
onderwerpen die je belangrijk vindt om na te streven.
Ethische identiteit:
Je ethische identiteit is te beschrijven als het antwoord op vragen als: wie ben ik, waar sta ik voor,
waar ben ik op aanspreekbaar? Deze antwoorden raken aan de kern van je persoon (privé en
professioneel) en dus aan je ethische identiteit.
Welke overtuigingen heb je waaruit je handelt (wat voor soort mens en professional wil je zijn, hoe
zie je je medemens / cliënt (mensvisie)hoe is dit gerelateerd aan je socialisatie?
Gevolgenethiek: je beargumenteert je morele keuze op basis van de gevolgen van de handeling
Beginselethiek: je beargumenteert de morele keuze vanuit een norm
Deugdenethiek: je beoordeelt je keuze op de bedoeling van een handelend persoon
Het stappenplan:
Een stappenplan is een hulpmiddel om een concreet moreel probleem te analyseren en zorgvuldig
alle factoren tegen elkaar af te wegen. Je stelt het handelen uit, dit is namelijk pas de laatste stap.
Het is belangrijker om je handelingskeuze te beargumenteren en eerst open mind de belangen,
normen, waarden en mogelijkheden handelingen op een rij. Daarna bepaal je pas wat het zwaarst
weegt en wat je doelen zijn. Soms vraagt de praktijk je direct te handelen. Gebruik dan het
stappenplan om te reflecteren. Kom je na een zorgvuldige reflectie nog steeds tot dezelfde
uitkomst.
Stap 1: De situatiebeschrijving:
Je beschrijft de belangrijkste feiten van de situatie. Heb je alle informatie voor handen om de
situatie goed te analyseren of moet je nog informatie vergaren voordat de volgende stap wordt
genomen. Maak daarbij onderscheidt tussen objectieve feiten en je eigen subjectieve gedachtes en
gevoelens.
- Wat is er bekend? Wat wil je nog weten? Welke vragen wil je stellen? Ben je objectief?
Stap 2: Ethisch dilemma:
Het gaat hier om een beroepsethisch probleem. Er spelen morele vragen voor de professional.
Daarbij zijn vaak twee waarden met elkaar in conflict en voel je een tweestrijd binnen je
professionele rol.
- Beschrijf het kort, duidelijk en vanuit de ik-vorm.
- Voldoet het ethisch dilemma aan de eisen:
1. Er zijn twee tegengestelde handelingsalternatieven waaruit gekozen moet worden:
Beide handelingsalternatieven hebben te maken met waarden en normen. Deze
waarden en normen zijn met elkaar in conflict. Het gaat dus niet alleen over de
vraag hoe je iets moet aanpakken, maar wat de beste keuze is.
Normatieve professionaliteit: waarde gedreven beroep. Je neemt je eigen waarden en die van
de samenleving mee in je handelingen. Deze worden meegenomen in de beroepscode. Je streeft
deze waarden na.
Bij professioneel handelen spelen altijd ook normen en waarden een rol. (Je moet er niet alleen
voor zorgen dingen goed te doen, je moet er ook op letten de goede dingen te doen). Om je als
professional te ontwikkelen is het dan ook van belang die morele kant goed in de gaten te houden.
Dat betekent dat je steeds kritisch moet kijken naar wat je met je handelen teweegbrengt, of het
goed is wat je doet en hoe het de volgende keer misschien beter zou kunnen.
Ook als het gaat over de beroepshouding speelt normatieve professionaliteit een rol. Want in de
beroepshouding wordt de morele gevoeligheid van de professional zichtbaar en laat hij zien vanuit
welke normen en waarden hij zorg verleent. Bij uitstek gebeurt dat in de zorgrelatie. 'Hoe kan ik
doen wat goed is voor de ander (en voor mijzelf, zodat ik optimaal kan blijven functioneren)?'
Om te doen wat goed is voor de ander is het nodig dat de professional zijn eigen normen en
waarden en die van de ander durft bevragen. Ook moet hij bereid zijn om kritisch te kijken naar de
normen en waarden van de (organisatorische, politieke, sociaal-maatschappelijke,
cultuurhistorische) context waarin hij de ander aantreft.
Normatieve professionaliteit hangt samen met:
- Moraal: voorschrift hoe je moet handelingen
- Ethiek: filosofische onderbouwing hoe je je keuzes maakt
- Normen en waarden: normen zijn regels waaraan je je dient te houden. Waarden zijn
onderwerpen die je belangrijk vindt om na te streven.
Ethische identiteit:
Je ethische identiteit is te beschrijven als het antwoord op vragen als: wie ben ik, waar sta ik voor,
waar ben ik op aanspreekbaar? Deze antwoorden raken aan de kern van je persoon (privé en
professioneel) en dus aan je ethische identiteit.
Welke overtuigingen heb je waaruit je handelt (wat voor soort mens en professional wil je zijn, hoe
zie je je medemens / cliënt (mensvisie)hoe is dit gerelateerd aan je socialisatie?
Gevolgenethiek: je beargumenteert je morele keuze op basis van de gevolgen van de handeling
Beginselethiek: je beargumenteert de morele keuze vanuit een norm
Deugdenethiek: je beoordeelt je keuze op de bedoeling van een handelend persoon
Het stappenplan:
Een stappenplan is een hulpmiddel om een concreet moreel probleem te analyseren en zorgvuldig
alle factoren tegen elkaar af te wegen. Je stelt het handelen uit, dit is namelijk pas de laatste stap.
Het is belangrijker om je handelingskeuze te beargumenteren en eerst open mind de belangen,
normen, waarden en mogelijkheden handelingen op een rij. Daarna bepaal je pas wat het zwaarst
weegt en wat je doelen zijn. Soms vraagt de praktijk je direct te handelen. Gebruik dan het
stappenplan om te reflecteren. Kom je na een zorgvuldige reflectie nog steeds tot dezelfde
uitkomst.
Stap 1: De situatiebeschrijving:
Je beschrijft de belangrijkste feiten van de situatie. Heb je alle informatie voor handen om de
situatie goed te analyseren of moet je nog informatie vergaren voordat de volgende stap wordt
genomen. Maak daarbij onderscheidt tussen objectieve feiten en je eigen subjectieve gedachtes en
gevoelens.
- Wat is er bekend? Wat wil je nog weten? Welke vragen wil je stellen? Ben je objectief?
Stap 2: Ethisch dilemma:
Het gaat hier om een beroepsethisch probleem. Er spelen morele vragen voor de professional.
Daarbij zijn vaak twee waarden met elkaar in conflict en voel je een tweestrijd binnen je
professionele rol.
- Beschrijf het kort, duidelijk en vanuit de ik-vorm.
- Voldoet het ethisch dilemma aan de eisen:
1. Er zijn twee tegengestelde handelingsalternatieven waaruit gekozen moet worden:
Beide handelingsalternatieven hebben te maken met waarden en normen. Deze
waarden en normen zijn met elkaar in conflict. Het gaat dus niet alleen over de
vraag hoe je iets moet aanpakken, maar wat de beste keuze is.
