PRAKTIJKBOEK SOCIOLOGIE
Hoofdstuk 1; wat is sociologie?
§1.1 wat is sociologie
- Leer van de menselijke samenleving die het gedrag bestudeerd van mensen in hun
sociale omgeving
- Vragen zich af welke factoren het denken en gedrag beïnvloeden
§1.2 kritische wetenschap
- Socioloog is geneigd om steeds weer opnieuw het vanzelfsprekende ter discussie te
stellen
- Referentiekader; iemands kennis en verklaringen en oordelen over de sociale
werkelijkheid
o Referentiekaders van groeperingen en volkeren verschillen
- Waarden in samenleving worden vanaf geboorte al voorgeleefd en ingeprent, maar
niet in elke samenleving hetzelfde
- Een kritische wetenschap als sociologie is voortdurend op zoek naar de waarheid,
naar feiten en verbanden die wetenschappelijk bewezen kunnen worden. Empirisch
onderzoek is daarbij een machtig hulpmiddel
§1.3 sociaal bewustzijn
- Mensen nemen niet graag afstand van beelden, ideeën en overtuigingen die ze van
huis uit hebben meegekregen
- We zoeken gelijkgestemden op en vormen groepen van mensen met
overeenkomstige denkbeelden en gedragingen.
o Sociologie heeft de pretentie om je een aantal gekoesterde waarden, meningen
en opvattingen te ontnemen
- Sociaal bewustzijn; houdt in dat je zicht hebt op de snijpunten tussen je persoonlijke
levenslot, geschiedenis en sociale omstandigheden
o Onmisbaar bij goede zorgverlening; betere grip op je leven, minder
afhankelijkheid van wat je overkomt en beter gedrag van anderen kunnen
begrijpen
- Vraagtekens bij de eigen-verantwoordelijkheidshype van deze tijd, je bent een
product van een ingewikkeld samenspel tussen genen en omgeving
- Cognitieve dissonantie; psychologische term voor de onaangename spanning die
ontstaat bij het kennisnemen van feiten of opvattingen die strijdig zijn met een eigen
overtuiging of mening
o Mensen voelen een sterke drang om verschillen te verkleinen
- Halo-effect; de neiging om te denken dat wanneer iemand op één terrein positief
opvalt, hij ook wel goed zal zijn op andere terreinen
- We hebben de neiging om anderen op hun foute daden af te rekenen en onszelf op
onze goede bedoelingen
- Mensen creëren hun eigen subjectieve werkelijkheid, gebaseerd op de normen en
waarden van de omgeving waarin ze leven en opgegroeid zijn.
,§1.4 maatschappijvisies
- Bewustwording van je eigen maatschappijvisie is een belangrijke stap in de richting
van sociaal bewustzijn
- In sociologie de discussie of het individu met zijn waarden en normen de
maatschappij vormgeeft of dat het juist die maatschappij met zijn rangen en standen
is die ons denken en handelen bepaalt
- Max Weber; benadrukt het belang van het individu en de achterliggende intenties
(idealist)
- Karl Marx; gaat
meer uit van de
structuur van de
samenleving, de
samenleving zoals
die is in de
praktijk, de
materiële wereld
(materialist)
- Beide visies terug
te vinden in de
dominerende hedendaagse maatschappijvisies; rechts en links
o De rechtse politicus zal eerder geneigd zijn om multiculturele problemen te
herleiden tot een botsing tussen culturen (waarden, normen), terwijl links meer
de nadruk zal leggen op sociale ongelijkheid en machtsverschillen.
§1.5 waardevrije wetenschap
- Sociologie heeft zich ontwikkeld tot een empirische en waardenvrije wetenschap;
theorie vloeit voort uit een systematische waarneming van de feiten.
- Morele overwegingen mogen geen rol spelen bij onderzoek en theorievorming
§1.7 conclusies
- Hoe jij de sociale werkelijkheid waardeert wordt in hoge mate bepaald door jouw
referentiekader en je maatschappijvisie, die daar onderdeel van zijn.
- Je referentiekader en maatschappijvisie worden voor een groot gedeelte bepaald
door de sociale klasse waarin je geboren bent of je nu beweegt.
, Hoofdstuk 2; homo sociologicus
§2.1 kuddedieren
- Mensen gedragen zich vaak als kuddedieren
- Groepsleden oefenen voortdurend sociale controle uit om de andere leden in het
gareel te houden
o Lukt dat niet? Altijd nog de mogelijkheid om dissidenten uit de groepering te
verwijderen
- Vooral wanneer gevaar dreigt en de externe vijand zich aandient, groeit de roep om
aanpassing aan de eigen waarden en normen van de kudde, zoals bij de komst van
grote groepen asielzoekers
o Er komt een verdedigingslinie, vaak over een kam scheren.
- Een cultuur van tolerantie en vrijheid beschermt de variëteit, totdat de grote
groepen het gevoel krijgen dat centrale waarden, overtuigingen en belangen
bedreigd worden
§2.2 homo sociologicus
- Veel van ons gedrag is sociaal bepaald, mensen gedragen zich vaak zoals van hen
verwacht wordt.
- Onderwijsniveau en mediagebruik voorspellen iemand zijn opvattingen en
gedragingen
- Ons denken, gedrag en gevoelens zijn een product van biologische en
maatschappelijke factoren
o Geluksgevoel; complex samenspel tussen genetische aanleg en
omgevingsinvloeden
o Maatschappelijke factoren hebben verschillende oorsprong; groeperingen,
cultuur, sociale laag en maatschappelijke ontwikkelingen
Groeperingen; de mensen met wie je opgroeit
Cultuur; de waarden, normen, verwachtingen en doeleinden die we als
samenleving of onderdeel daarvan met elkaar delen
Sociale laag; van groot belang voor je doen en denken. Zelf niet te kiezen,
je wordt geboren in de sociale laag waarin je ouders zich op dat moment
bevinden.
Maatschappelijke ontwikkelingen; emancipatiegolf in de jaren ’70 heeft
veel invloed gehad op het doen en denken van vrouwen (en ook mannen)
- Multicausaliteit; meerdere factoren betrokken en per individu verschillend
§2.3 de roltheorie
- Homo sociologicus; gedrag wordt vooral bepaald door wat de samenleving van hem
verwacht in een bepaalde positie
o In deze tijd meer kunnen afwijken van verwachtingen; individuele ontplooiing
en eigen verantwoordelijkheid kenmerken van hedendaagse cultuur
- Roltheorie is een goed hulpmiddel bij de analyse en de verklaring van ons gedrag
Hoofdstuk 1; wat is sociologie?
§1.1 wat is sociologie
- Leer van de menselijke samenleving die het gedrag bestudeerd van mensen in hun
sociale omgeving
- Vragen zich af welke factoren het denken en gedrag beïnvloeden
§1.2 kritische wetenschap
- Socioloog is geneigd om steeds weer opnieuw het vanzelfsprekende ter discussie te
stellen
- Referentiekader; iemands kennis en verklaringen en oordelen over de sociale
werkelijkheid
o Referentiekaders van groeperingen en volkeren verschillen
- Waarden in samenleving worden vanaf geboorte al voorgeleefd en ingeprent, maar
niet in elke samenleving hetzelfde
- Een kritische wetenschap als sociologie is voortdurend op zoek naar de waarheid,
naar feiten en verbanden die wetenschappelijk bewezen kunnen worden. Empirisch
onderzoek is daarbij een machtig hulpmiddel
§1.3 sociaal bewustzijn
- Mensen nemen niet graag afstand van beelden, ideeën en overtuigingen die ze van
huis uit hebben meegekregen
- We zoeken gelijkgestemden op en vormen groepen van mensen met
overeenkomstige denkbeelden en gedragingen.
o Sociologie heeft de pretentie om je een aantal gekoesterde waarden, meningen
en opvattingen te ontnemen
- Sociaal bewustzijn; houdt in dat je zicht hebt op de snijpunten tussen je persoonlijke
levenslot, geschiedenis en sociale omstandigheden
o Onmisbaar bij goede zorgverlening; betere grip op je leven, minder
afhankelijkheid van wat je overkomt en beter gedrag van anderen kunnen
begrijpen
- Vraagtekens bij de eigen-verantwoordelijkheidshype van deze tijd, je bent een
product van een ingewikkeld samenspel tussen genen en omgeving
- Cognitieve dissonantie; psychologische term voor de onaangename spanning die
ontstaat bij het kennisnemen van feiten of opvattingen die strijdig zijn met een eigen
overtuiging of mening
o Mensen voelen een sterke drang om verschillen te verkleinen
- Halo-effect; de neiging om te denken dat wanneer iemand op één terrein positief
opvalt, hij ook wel goed zal zijn op andere terreinen
- We hebben de neiging om anderen op hun foute daden af te rekenen en onszelf op
onze goede bedoelingen
- Mensen creëren hun eigen subjectieve werkelijkheid, gebaseerd op de normen en
waarden van de omgeving waarin ze leven en opgegroeid zijn.
,§1.4 maatschappijvisies
- Bewustwording van je eigen maatschappijvisie is een belangrijke stap in de richting
van sociaal bewustzijn
- In sociologie de discussie of het individu met zijn waarden en normen de
maatschappij vormgeeft of dat het juist die maatschappij met zijn rangen en standen
is die ons denken en handelen bepaalt
- Max Weber; benadrukt het belang van het individu en de achterliggende intenties
(idealist)
- Karl Marx; gaat
meer uit van de
structuur van de
samenleving, de
samenleving zoals
die is in de
praktijk, de
materiële wereld
(materialist)
- Beide visies terug
te vinden in de
dominerende hedendaagse maatschappijvisies; rechts en links
o De rechtse politicus zal eerder geneigd zijn om multiculturele problemen te
herleiden tot een botsing tussen culturen (waarden, normen), terwijl links meer
de nadruk zal leggen op sociale ongelijkheid en machtsverschillen.
§1.5 waardevrije wetenschap
- Sociologie heeft zich ontwikkeld tot een empirische en waardenvrije wetenschap;
theorie vloeit voort uit een systematische waarneming van de feiten.
- Morele overwegingen mogen geen rol spelen bij onderzoek en theorievorming
§1.7 conclusies
- Hoe jij de sociale werkelijkheid waardeert wordt in hoge mate bepaald door jouw
referentiekader en je maatschappijvisie, die daar onderdeel van zijn.
- Je referentiekader en maatschappijvisie worden voor een groot gedeelte bepaald
door de sociale klasse waarin je geboren bent of je nu beweegt.
, Hoofdstuk 2; homo sociologicus
§2.1 kuddedieren
- Mensen gedragen zich vaak als kuddedieren
- Groepsleden oefenen voortdurend sociale controle uit om de andere leden in het
gareel te houden
o Lukt dat niet? Altijd nog de mogelijkheid om dissidenten uit de groepering te
verwijderen
- Vooral wanneer gevaar dreigt en de externe vijand zich aandient, groeit de roep om
aanpassing aan de eigen waarden en normen van de kudde, zoals bij de komst van
grote groepen asielzoekers
o Er komt een verdedigingslinie, vaak over een kam scheren.
- Een cultuur van tolerantie en vrijheid beschermt de variëteit, totdat de grote
groepen het gevoel krijgen dat centrale waarden, overtuigingen en belangen
bedreigd worden
§2.2 homo sociologicus
- Veel van ons gedrag is sociaal bepaald, mensen gedragen zich vaak zoals van hen
verwacht wordt.
- Onderwijsniveau en mediagebruik voorspellen iemand zijn opvattingen en
gedragingen
- Ons denken, gedrag en gevoelens zijn een product van biologische en
maatschappelijke factoren
o Geluksgevoel; complex samenspel tussen genetische aanleg en
omgevingsinvloeden
o Maatschappelijke factoren hebben verschillende oorsprong; groeperingen,
cultuur, sociale laag en maatschappelijke ontwikkelingen
Groeperingen; de mensen met wie je opgroeit
Cultuur; de waarden, normen, verwachtingen en doeleinden die we als
samenleving of onderdeel daarvan met elkaar delen
Sociale laag; van groot belang voor je doen en denken. Zelf niet te kiezen,
je wordt geboren in de sociale laag waarin je ouders zich op dat moment
bevinden.
Maatschappelijke ontwikkelingen; emancipatiegolf in de jaren ’70 heeft
veel invloed gehad op het doen en denken van vrouwen (en ook mannen)
- Multicausaliteit; meerdere factoren betrokken en per individu verschillend
§2.3 de roltheorie
- Homo sociologicus; gedrag wordt vooral bepaald door wat de samenleving van hem
verwacht in een bepaalde positie
o In deze tijd meer kunnen afwijken van verwachtingen; individuele ontplooiing
en eigen verantwoordelijkheid kenmerken van hedendaagse cultuur
- Roltheorie is een goed hulpmiddel bij de analyse en de verklaring van ons gedrag
