(rode loper) Diabetes mellitus
1: Inleiding (begripsbepaling)
Diabetes wordt in de volksmond ook wel suikerziekte genoemd.Het is een stoornis in de stofwisseling
t.g.v een absoluut of relatief tekort aan insuline.
Het lichaam kan de bloedsuikerspiegel niet meer binnen normale grenzen houden. Als diabetes niet
wordt behandeld, wordt de bloedsuikerspiegel veel te hoog.
Ook komt er vaak nog meer bij kijken, zoals een afwijkende vetstofwisseling. De term suikerziekte
wordt ook wel gebruikt, maar wordt door sommigen afgeraden omdat deze verkeerde associaties zou
oproepen, bijvoorbeeld dat diabetes zou ontstaan door te veel suikers te eten of dat men geen suiker
zou mogen eten als men diabetes heeft.
Er zijn twee soorten diabetes. Type 1 en type 2.
Type 1: Ontstaat vaak acuut en over het algemeen ontstaat dit bij mensen onder de 30 jaar. Daarom
werd het vroeger wel ‘jeugddiabetes’genoemd. Tegenwoordig weten we dat het op elke leeftijd kan
ontstaan. Hierbij maakt iemand helemaal geen insuline meer aan.
Type 2: Ontstaat als sluipend proces, overgewicht en leeftijd zijn bepalend. Het lichaam reageert niet
op insuline (insulineresistentie) of er is te weinig hormoon insuline in het lichaam. Zonder
goedwerkende insuline kan het lichaam niet genoeg suiker uit het bloed halen.
2: Epidemiologie (vóórkomen, verspreiding)
Er wordt geschat dat er circa 74.000 personen tussen de 0 en 75+ in Nederland diabetes mellitus type
1 hebben. De kans op diabetes mellitus in families die niet van Nederlandse oorsprong zijn ligt hoger,
met name binnen de Surinaamse, Turkse en Marokkaanse bevolkingsgroep.
In 2003 hadden ruim 600.000 mensen diabetes mellitus: 292.500 mannen en 316.400 vrouwen
(schattingen op basis van huisartsenregistraties). In dat jaar kwamen er naar schatting 72.500 nieuwe
patiënten met diabetes bij: 36.300 mannen en 36.200 vrouwen.
Jaarlijks wordt bij circa 560 kinderen van 0-14 jaar de diagnose type 1 diabetes mellitus gesteld.
Het aantal patiënten met diabetes is sinds de tweede helft van de jaren negentig sterk gestegen, dit
geldt zowel voor type 1 als voor type 2 diabetes. Door gebrek aan gegevens is het niet bekend of in
Nederland het voorkomen van type 2 diabetes bij kinderen en jongeren is gestegen. Dit is
bijvoorbeeld in de VS wel het geval.Op basis van alleen demografische ontwikkelingen zal het
absolute aantal personen met diabetes mellitus tussen 2005 en 2025 met 32,5% stijgen. Daarnaast is
het waarschijnlijk dat het aantal patiënten met diabetes nog harder stijgt door de toename van het
aantal mensen met overgewicht.
3: Etiologie (oorzaak)
Er zijn meerdere oorzaken aan te wijzen die een rol spelen bij het ontstaan vanDM
Erfelijkheid, m.n type 2
Auto-immuniteit, tegen insulineproducerende bèta-cellen.Deze cellen verdwijnen
geleidelijk en type 1 diabetes is ontstaan.
Beschadiging pancreas. B.v virale kinderziekten zoals de bof.Ook chronisch
alcoholmisbruik geeft een verhoogde kans op type1
1
, Leeftijd. M.n ouderen krijgen vaker D.M, veroudering van de pancreas leidt tot
functieverlies.
Obesitas.Overgewicht kan leiden tot insuline-resistentie.
Zwangerschap.M.n in de 2e helft van de zwangerschap bestaat een vergrote
insulinebehoefte.
Kans op diabetes type 1
Als broer of zus diabetes heeft 1-8 %
Als vader of moeder het heeft 1-4 %
Als beide ouders diabetes hebben 20-40 %
Als neef of nicht het heeft 1-2 %
Bij eeneiige tweelingen 23-50 %
4: Pathofysiologie (anatomie en fysiologie)
De eilandjes van Langerhans spelen een belangrijke rol bij diabetes mellitus. De eilandjes van
Langerhans zijn groepjes cellen in de alvleesklier (pancreas). De ronde vorm van deze groepen cellen
lijkt van bovenaf gezien door een microscoop op eilandjes. Ze zijn genoemd naar hun ontdekker in
1869, de Duitse wetenschapper Paul Langerhans. Insuline wordt gemaakt door bèta-cellen van de
eilandjes van Langerhans in een pro-insulinevorm. Stijgt de glucosewaarde in het bloed, dan wordt de
alvleesklier geprikkeld tot loslaten,waarbij de pro-insulinevorm overgaat in insuline.Insuline regelt de
bloedsuikerspiegel.
Bij mensen met diabetes gaat er iets mis met het regelsysteem van insulineafgifte. De eilandjes van
Langerhans kunnen bijvoorbeeld acuut geen insuline meer aanmaken: dat noemt men diabetes type
1. Type 1 diabetes ontstaat meestal wanneer iemand nog jong is. Bij type 1 diabetes zijn de eilandjes
door een vergissing van het eigen afweersysteem vernietigd. Ze komen dan ook niet meer terug. De
alvleesklier maakt dus geen insuline meer aan. Patiënten moeten de rest van hun leven insuline
spuiten om hun bloedsuikergehalte te regelen. Produceren de eilandjes wel gewoon insuline maar is
het lichaam er ongevoelig voor geworden, dan lijdt iemand aan diabetes type 2:
‘ouderdomsdiabetes’. Deze vorm van diabetes komt vooral voor bij mensen die te zwaar zijn of
ontstaat meestal pas op latere leeftijd .Met een dieet, tabletten of insuline is dit te regelen.
Er is sprake van hyperglykemie wanneer je een te hoog suikergehalte in het bloed hebt, van 11
mmol/l of hoger.
Er is sprake van hypoglykemie wanneer je een te laag suiker gehalte in het bloed hebt, van 4 mmol/l
of lager.
Als je in het Refaja Ziekenhuis een hypo of hyperglykemie hebt moet je handelen volgens het protocol
bij hypo of hyperglykemie. Deze zijn te vinden in de diabeteszorgmap Handleiding voor het
starterpakket, het protocol hangt ook in de schone werkruimte.
5: Symptomatologie
Veel mensen met ‘lichte’ diabetes zijn geheel of nagenoeg symptoomloos. Als het glucosegehalte in
het bloed te hoog wordt scheidt de nier glucose uit in de urine. Hierbij verliest het lichaam veel vocht
en er wordt letterlijk energie uitgeplast. Hierdoor ontstaat een combinatie van kenmerken:
2
1: Inleiding (begripsbepaling)
Diabetes wordt in de volksmond ook wel suikerziekte genoemd.Het is een stoornis in de stofwisseling
t.g.v een absoluut of relatief tekort aan insuline.
Het lichaam kan de bloedsuikerspiegel niet meer binnen normale grenzen houden. Als diabetes niet
wordt behandeld, wordt de bloedsuikerspiegel veel te hoog.
Ook komt er vaak nog meer bij kijken, zoals een afwijkende vetstofwisseling. De term suikerziekte
wordt ook wel gebruikt, maar wordt door sommigen afgeraden omdat deze verkeerde associaties zou
oproepen, bijvoorbeeld dat diabetes zou ontstaan door te veel suikers te eten of dat men geen suiker
zou mogen eten als men diabetes heeft.
Er zijn twee soorten diabetes. Type 1 en type 2.
Type 1: Ontstaat vaak acuut en over het algemeen ontstaat dit bij mensen onder de 30 jaar. Daarom
werd het vroeger wel ‘jeugddiabetes’genoemd. Tegenwoordig weten we dat het op elke leeftijd kan
ontstaan. Hierbij maakt iemand helemaal geen insuline meer aan.
Type 2: Ontstaat als sluipend proces, overgewicht en leeftijd zijn bepalend. Het lichaam reageert niet
op insuline (insulineresistentie) of er is te weinig hormoon insuline in het lichaam. Zonder
goedwerkende insuline kan het lichaam niet genoeg suiker uit het bloed halen.
2: Epidemiologie (vóórkomen, verspreiding)
Er wordt geschat dat er circa 74.000 personen tussen de 0 en 75+ in Nederland diabetes mellitus type
1 hebben. De kans op diabetes mellitus in families die niet van Nederlandse oorsprong zijn ligt hoger,
met name binnen de Surinaamse, Turkse en Marokkaanse bevolkingsgroep.
In 2003 hadden ruim 600.000 mensen diabetes mellitus: 292.500 mannen en 316.400 vrouwen
(schattingen op basis van huisartsenregistraties). In dat jaar kwamen er naar schatting 72.500 nieuwe
patiënten met diabetes bij: 36.300 mannen en 36.200 vrouwen.
Jaarlijks wordt bij circa 560 kinderen van 0-14 jaar de diagnose type 1 diabetes mellitus gesteld.
Het aantal patiënten met diabetes is sinds de tweede helft van de jaren negentig sterk gestegen, dit
geldt zowel voor type 1 als voor type 2 diabetes. Door gebrek aan gegevens is het niet bekend of in
Nederland het voorkomen van type 2 diabetes bij kinderen en jongeren is gestegen. Dit is
bijvoorbeeld in de VS wel het geval.Op basis van alleen demografische ontwikkelingen zal het
absolute aantal personen met diabetes mellitus tussen 2005 en 2025 met 32,5% stijgen. Daarnaast is
het waarschijnlijk dat het aantal patiënten met diabetes nog harder stijgt door de toename van het
aantal mensen met overgewicht.
3: Etiologie (oorzaak)
Er zijn meerdere oorzaken aan te wijzen die een rol spelen bij het ontstaan vanDM
Erfelijkheid, m.n type 2
Auto-immuniteit, tegen insulineproducerende bèta-cellen.Deze cellen verdwijnen
geleidelijk en type 1 diabetes is ontstaan.
Beschadiging pancreas. B.v virale kinderziekten zoals de bof.Ook chronisch
alcoholmisbruik geeft een verhoogde kans op type1
1
, Leeftijd. M.n ouderen krijgen vaker D.M, veroudering van de pancreas leidt tot
functieverlies.
Obesitas.Overgewicht kan leiden tot insuline-resistentie.
Zwangerschap.M.n in de 2e helft van de zwangerschap bestaat een vergrote
insulinebehoefte.
Kans op diabetes type 1
Als broer of zus diabetes heeft 1-8 %
Als vader of moeder het heeft 1-4 %
Als beide ouders diabetes hebben 20-40 %
Als neef of nicht het heeft 1-2 %
Bij eeneiige tweelingen 23-50 %
4: Pathofysiologie (anatomie en fysiologie)
De eilandjes van Langerhans spelen een belangrijke rol bij diabetes mellitus. De eilandjes van
Langerhans zijn groepjes cellen in de alvleesklier (pancreas). De ronde vorm van deze groepen cellen
lijkt van bovenaf gezien door een microscoop op eilandjes. Ze zijn genoemd naar hun ontdekker in
1869, de Duitse wetenschapper Paul Langerhans. Insuline wordt gemaakt door bèta-cellen van de
eilandjes van Langerhans in een pro-insulinevorm. Stijgt de glucosewaarde in het bloed, dan wordt de
alvleesklier geprikkeld tot loslaten,waarbij de pro-insulinevorm overgaat in insuline.Insuline regelt de
bloedsuikerspiegel.
Bij mensen met diabetes gaat er iets mis met het regelsysteem van insulineafgifte. De eilandjes van
Langerhans kunnen bijvoorbeeld acuut geen insuline meer aanmaken: dat noemt men diabetes type
1. Type 1 diabetes ontstaat meestal wanneer iemand nog jong is. Bij type 1 diabetes zijn de eilandjes
door een vergissing van het eigen afweersysteem vernietigd. Ze komen dan ook niet meer terug. De
alvleesklier maakt dus geen insuline meer aan. Patiënten moeten de rest van hun leven insuline
spuiten om hun bloedsuikergehalte te regelen. Produceren de eilandjes wel gewoon insuline maar is
het lichaam er ongevoelig voor geworden, dan lijdt iemand aan diabetes type 2:
‘ouderdomsdiabetes’. Deze vorm van diabetes komt vooral voor bij mensen die te zwaar zijn of
ontstaat meestal pas op latere leeftijd .Met een dieet, tabletten of insuline is dit te regelen.
Er is sprake van hyperglykemie wanneer je een te hoog suikergehalte in het bloed hebt, van 11
mmol/l of hoger.
Er is sprake van hypoglykemie wanneer je een te laag suiker gehalte in het bloed hebt, van 4 mmol/l
of lager.
Als je in het Refaja Ziekenhuis een hypo of hyperglykemie hebt moet je handelen volgens het protocol
bij hypo of hyperglykemie. Deze zijn te vinden in de diabeteszorgmap Handleiding voor het
starterpakket, het protocol hangt ook in de schone werkruimte.
5: Symptomatologie
Veel mensen met ‘lichte’ diabetes zijn geheel of nagenoeg symptoomloos. Als het glucosegehalte in
het bloed te hoog wordt scheidt de nier glucose uit in de urine. Hierbij verliest het lichaam veel vocht
en er wordt letterlijk energie uitgeplast. Hierdoor ontstaat een combinatie van kenmerken:
2
