Probleem 3 goederenrecht
1. Wanneer is een goed onoverdraagbaar?
2. Verkregen door beschikkingsonbevoegde tot gevolg dat overdracht tot vestiging ongeldig is?
3. Iemand aan verkrijger iets heeft verklaard wat achteraf fout blijkt te zijn?
à Driestappenplan bij BOB
Overdraagbaarheid
307. Algemeen
3:83 lid 1, verklaart eigendom, beperkte recht en vorderingen overdraagbaar, tenzij de wet of aard
van het recht zich tegen overdracht verzet. Lid 3 verklaart andere rechten slechts overdraagbaar
indien de wet dit bepaalt. Lid 2 vormt een uitzondering op overdraagbaarheid van vorderingsrechten
voor het geval schuldeiser/-enaar die hebben uitgesloten.
Slechts zaken en rechten (vermogensrechten 3:6), dus goederen zijn overdraagbaar. Andere niet. Het
blijft voorts onmogelijk een algemeenheid van goederen in zijn geheel over te dragen. Bestanddelen
ook niet, maar volgen de hoofdzaak, wel kan bestanddeelvorming doorbroken worden waarna
zelfstandige zaken resteren.
Afhankelijke en nevenrechten zijn in het algemeen niet zelfstandig overdraagbaar, maar er zijn
uitzonderingen, 1.3.5.
Alleen overdraagbaarheid van vorderingsrechten kunnen contractueel worden uitgesloten, bij zaken
en beperkte rechten op zaken dus niet, aldus stelsel van 3:83 lid 1 vs 3:83 lid 2 (jo 3:98).
308. Zaken en beperkte rechten
3:81 lid 1: zaken en beperkte rechten overdraagbaar tenzij wet of aard van het recht zich hiertegen
verzet. Met ‘wet(sbepaling)’ wordt bedoeld een wet in formele zin. Dezelfde beperkingen gelden in
beginsel voor de vestiging of afstand van een beperkt recht op een zaak of beperkt recht (3:98 jo 3:83
lid 1)
(Erfdienstbaarheid is naar haar aard niet zelfstandige overdraagbaar, nu deze toekomt aan de eigenaar
van het heersende erf (5:70))
Zaken en beperkte rechten kunnen niet door een beding tussen schuldeiser en schuldenaar
onoverdraagbaar gemaakt worden. De goederenrechtelijke rechten vormen een gesloten systeem.
Alleen de wetgever mag dit uitbreiden.
Wel kan verbintenisrechtelijke verplichten een zaak of beperkt recht niet over te dragen (met
inachtneming van grenzen verbintenissenrecht, 3:40).
Kunnen partijen de overdraagbaarheid van een goed goederenrechtelijk beperken: er zal een
wettelijke grondslag moeten bestaan voor die beperking (bijv. 5:91 lid 1). Verdere toelating van
onoverdraagbaarheid zou aanvullende bescherming vragen voor derden die te goeder trouw meenden
een overdraagbaar goed te verkrijgen.
309. Vorderingen in het algemeen en art 3:83 lid 1
Voor overdraagbaarheid van vorderingen gelden in beginsel dezelfde uitzondering als voor zaken en
beperkte rechten, 3:83 lid 1.
311. Vorderingen: gestipuleerde uitzondering
3:83 lid 2: overdraagbaarheid van een vordering kan worden uitgesloten door crediteur en debiteur
van de vordering, dit met goederenrechtelijke werking tegenover derden. Dat kan bij wijze van
algemene voorwaarden of stilzwijgend worden overeengekomen.
Volgens het arrest Coface/Intergamma moet inmiddels worden aangenomen dat een beding waarbij
onoverdraagbaarheid wordt gestipuleerd uitsluitend verbintenisrechtelijke werking heeft, tenzij uit –
, de naar objectieve maatstaven uit te leggen – formulering daarvan blijkt dat daarmee
goederenrechtelijke werking als bedoeld in 3:83 lid 2 is beoogd.
Indien sprake is van een overdrachtsverbod met goederenrechtelijke werking, kan degene die zich een
onoverdraagbare vordering laat overdragen, niettemin zodanig beschermd worden tegen die
onoverdraagbaarheid dat toch een overdracht plaats vindt. Art 3:88 vermag dit effect niet te sorteren,
reeds omdat dit slechts beschermt tegen beschikkingsonbevoegdheid en niet tegen
onoverdraagbaarheid.
Mogelijkheden voor bescherming biedt wel 3:36, dat een derde tegen onjuistheid van zijn redelijk
vertrouwen in het ontstaan, bestaan en tenietgaan van rechtsbetrekkingen beschermt ten kosten van
degene die de onoverdraagbaarheid heeft gestipuleerd. Ingevolge dit artikel kan het beding van 3:83
lid 2 dat werkelijk tot onoverdraagbaarheid strekt niet worden ingeroepen tegen een derde, die is
afgegaan op de verklaring van partijen, zonder dat hij het bijzondere beding kende of behoorde te
kennen.
312. Andere vermogensrechten
Andere rechten dan eigendom, beperkte rechten en vorderingen zijn volgens art 3:83 lid 3 slechts
overdraagbaar ‘wanneer’ de wet dit bepaalt. Daar waar de praktijk behoeft heeft aan
overdraagbaarheid van dergelijke rechten, dient de rechter daar toch binnen de grenzen van lid 3 aan
tegemoet te komen. Onder meer valt te denken aan overdracht van niet-wettelijke geregelde rechten
op voortbrengselen van de menselijke geest. Dat gebeurt inmiddels ook. De wet staat dat ook toe als
men de wettelijke grondslag die lid 3 vereist maar zo leest dat een recht bij gebreke van een
uitdrukkelijke wettelijke regeling toch overdraagbaar is als dat past in het stelsel van de wet en
aansluit bij wel in de wet geregelde gevallen van overdraagbaarheid.
313. Onoverdraagbaarheid, verpanding en verhaal
Eventuele onoverdraagbaarheid van een goed impliceert niet zonder meer dat dit goed onvatbaar zou
zijn voor pand of beslag. Een goed dat naar zijn aard niet overdraagbaar is, zoals recht op arbeid, pand
of hypotheek heeft bij gebreke van mogelijkheden voor uitwinning wel die implicaties. De beperkingen
van 3:81 lid 1 en 3:228 aan pand op onoverdraagbare goederen aanbrengen, laten zich in deze zin
lezen. In het geval de overdraagbaarheid van een vordering bij contract wordt uitgesloten, is het dan
ook afhankelijk van de – naar objectieve maatstaven uit te leggen – inhoud van die overeenkomst of
daarbij tevens de verpandbaarheid is uitgesloten en zo neen dan is die vordering verpandbaar zoals
elke andere vordering.
Beschikkingsonbevoegdheid
360. Begrip
= de bevoegdheid om te vervreemden of te bezwaren. Die komt in beginsel toe aan de rechthebbende
van dat goed: eigenaar van een zaak, crediteur van een vordering of gerechtigde tot een beperkt
recht.
361. Uitsluitingen en beperkingen
Beschikkingsbevoegdheid persoon wordt weggenomen door faillissement (23 Fw) of huwelijk en
aansluitende rechterlijke regeling. Het kan worden uitgesloten of beperkt door lastgevingsovk (7:423)
of een soortgelijke ovk (7:424 jo 7:423). Beschikkingsbevoegdheid wordt niet aangetast door beslag,
maar wel in die zin beïnvloed dat beschikking door rechthebbende na beslag de beslaglegger niet
regardeert en dat deze met inachtneming van wettelijke bepalingen zelf beschikkingsbevoegd wordt,
een en ander afgezien van derdenbeschermingsbepalingen.
Soms rechthebbende alleen in medewerking van een ander, bijv 228 Fw, 1:438 lid 2 en 3:170.
Onbevoegd vertegenwoordiger kan achteraf nog bekrachtigd worden of bescherming van
gerechtvaardigd vertrouwen (3:61 lid 2 en 3:76).
1. Wanneer is een goed onoverdraagbaar?
2. Verkregen door beschikkingsonbevoegde tot gevolg dat overdracht tot vestiging ongeldig is?
3. Iemand aan verkrijger iets heeft verklaard wat achteraf fout blijkt te zijn?
à Driestappenplan bij BOB
Overdraagbaarheid
307. Algemeen
3:83 lid 1, verklaart eigendom, beperkte recht en vorderingen overdraagbaar, tenzij de wet of aard
van het recht zich tegen overdracht verzet. Lid 3 verklaart andere rechten slechts overdraagbaar
indien de wet dit bepaalt. Lid 2 vormt een uitzondering op overdraagbaarheid van vorderingsrechten
voor het geval schuldeiser/-enaar die hebben uitgesloten.
Slechts zaken en rechten (vermogensrechten 3:6), dus goederen zijn overdraagbaar. Andere niet. Het
blijft voorts onmogelijk een algemeenheid van goederen in zijn geheel over te dragen. Bestanddelen
ook niet, maar volgen de hoofdzaak, wel kan bestanddeelvorming doorbroken worden waarna
zelfstandige zaken resteren.
Afhankelijke en nevenrechten zijn in het algemeen niet zelfstandig overdraagbaar, maar er zijn
uitzonderingen, 1.3.5.
Alleen overdraagbaarheid van vorderingsrechten kunnen contractueel worden uitgesloten, bij zaken
en beperkte rechten op zaken dus niet, aldus stelsel van 3:83 lid 1 vs 3:83 lid 2 (jo 3:98).
308. Zaken en beperkte rechten
3:81 lid 1: zaken en beperkte rechten overdraagbaar tenzij wet of aard van het recht zich hiertegen
verzet. Met ‘wet(sbepaling)’ wordt bedoeld een wet in formele zin. Dezelfde beperkingen gelden in
beginsel voor de vestiging of afstand van een beperkt recht op een zaak of beperkt recht (3:98 jo 3:83
lid 1)
(Erfdienstbaarheid is naar haar aard niet zelfstandige overdraagbaar, nu deze toekomt aan de eigenaar
van het heersende erf (5:70))
Zaken en beperkte rechten kunnen niet door een beding tussen schuldeiser en schuldenaar
onoverdraagbaar gemaakt worden. De goederenrechtelijke rechten vormen een gesloten systeem.
Alleen de wetgever mag dit uitbreiden.
Wel kan verbintenisrechtelijke verplichten een zaak of beperkt recht niet over te dragen (met
inachtneming van grenzen verbintenissenrecht, 3:40).
Kunnen partijen de overdraagbaarheid van een goed goederenrechtelijk beperken: er zal een
wettelijke grondslag moeten bestaan voor die beperking (bijv. 5:91 lid 1). Verdere toelating van
onoverdraagbaarheid zou aanvullende bescherming vragen voor derden die te goeder trouw meenden
een overdraagbaar goed te verkrijgen.
309. Vorderingen in het algemeen en art 3:83 lid 1
Voor overdraagbaarheid van vorderingen gelden in beginsel dezelfde uitzondering als voor zaken en
beperkte rechten, 3:83 lid 1.
311. Vorderingen: gestipuleerde uitzondering
3:83 lid 2: overdraagbaarheid van een vordering kan worden uitgesloten door crediteur en debiteur
van de vordering, dit met goederenrechtelijke werking tegenover derden. Dat kan bij wijze van
algemene voorwaarden of stilzwijgend worden overeengekomen.
Volgens het arrest Coface/Intergamma moet inmiddels worden aangenomen dat een beding waarbij
onoverdraagbaarheid wordt gestipuleerd uitsluitend verbintenisrechtelijke werking heeft, tenzij uit –
, de naar objectieve maatstaven uit te leggen – formulering daarvan blijkt dat daarmee
goederenrechtelijke werking als bedoeld in 3:83 lid 2 is beoogd.
Indien sprake is van een overdrachtsverbod met goederenrechtelijke werking, kan degene die zich een
onoverdraagbare vordering laat overdragen, niettemin zodanig beschermd worden tegen die
onoverdraagbaarheid dat toch een overdracht plaats vindt. Art 3:88 vermag dit effect niet te sorteren,
reeds omdat dit slechts beschermt tegen beschikkingsonbevoegdheid en niet tegen
onoverdraagbaarheid.
Mogelijkheden voor bescherming biedt wel 3:36, dat een derde tegen onjuistheid van zijn redelijk
vertrouwen in het ontstaan, bestaan en tenietgaan van rechtsbetrekkingen beschermt ten kosten van
degene die de onoverdraagbaarheid heeft gestipuleerd. Ingevolge dit artikel kan het beding van 3:83
lid 2 dat werkelijk tot onoverdraagbaarheid strekt niet worden ingeroepen tegen een derde, die is
afgegaan op de verklaring van partijen, zonder dat hij het bijzondere beding kende of behoorde te
kennen.
312. Andere vermogensrechten
Andere rechten dan eigendom, beperkte rechten en vorderingen zijn volgens art 3:83 lid 3 slechts
overdraagbaar ‘wanneer’ de wet dit bepaalt. Daar waar de praktijk behoeft heeft aan
overdraagbaarheid van dergelijke rechten, dient de rechter daar toch binnen de grenzen van lid 3 aan
tegemoet te komen. Onder meer valt te denken aan overdracht van niet-wettelijke geregelde rechten
op voortbrengselen van de menselijke geest. Dat gebeurt inmiddels ook. De wet staat dat ook toe als
men de wettelijke grondslag die lid 3 vereist maar zo leest dat een recht bij gebreke van een
uitdrukkelijke wettelijke regeling toch overdraagbaar is als dat past in het stelsel van de wet en
aansluit bij wel in de wet geregelde gevallen van overdraagbaarheid.
313. Onoverdraagbaarheid, verpanding en verhaal
Eventuele onoverdraagbaarheid van een goed impliceert niet zonder meer dat dit goed onvatbaar zou
zijn voor pand of beslag. Een goed dat naar zijn aard niet overdraagbaar is, zoals recht op arbeid, pand
of hypotheek heeft bij gebreke van mogelijkheden voor uitwinning wel die implicaties. De beperkingen
van 3:81 lid 1 en 3:228 aan pand op onoverdraagbare goederen aanbrengen, laten zich in deze zin
lezen. In het geval de overdraagbaarheid van een vordering bij contract wordt uitgesloten, is het dan
ook afhankelijk van de – naar objectieve maatstaven uit te leggen – inhoud van die overeenkomst of
daarbij tevens de verpandbaarheid is uitgesloten en zo neen dan is die vordering verpandbaar zoals
elke andere vordering.
Beschikkingsonbevoegdheid
360. Begrip
= de bevoegdheid om te vervreemden of te bezwaren. Die komt in beginsel toe aan de rechthebbende
van dat goed: eigenaar van een zaak, crediteur van een vordering of gerechtigde tot een beperkt
recht.
361. Uitsluitingen en beperkingen
Beschikkingsbevoegdheid persoon wordt weggenomen door faillissement (23 Fw) of huwelijk en
aansluitende rechterlijke regeling. Het kan worden uitgesloten of beperkt door lastgevingsovk (7:423)
of een soortgelijke ovk (7:424 jo 7:423). Beschikkingsbevoegdheid wordt niet aangetast door beslag,
maar wel in die zin beïnvloed dat beschikking door rechthebbende na beslag de beslaglegger niet
regardeert en dat deze met inachtneming van wettelijke bepalingen zelf beschikkingsbevoegd wordt,
een en ander afgezien van derdenbeschermingsbepalingen.
Soms rechthebbende alleen in medewerking van een ander, bijv 228 Fw, 1:438 lid 2 en 3:170.
Onbevoegd vertegenwoordiger kan achteraf nog bekrachtigd worden of bescherming van
gerechtvaardigd vertrouwen (3:61 lid 2 en 3:76).
