Aardrijkskunde 4
1
,Inhoudstabel
1 Duurzame ontwikkeling................................................................................................................. 4
1.1 Modellen duurzame ontwikkeling............................................................................................4
1.2 Strategieën voor duurzame ontwikkeling................................................................................5
1.3 Ontstaansgeschiedenis........................................................................................................... 6
1.4 Meetinstrumenten voor duurzame ontwikkeling......................................................................6
1.5 Meetinstrumenten draagkracht van de aarde..........................................................................6
1.5.1 Ecologische of mondiale voetafdruk.................................................................................6
1.5.2 Earth-overshoot day......................................................................................................... 7
1.5.3 Watervoetafdruk...............................................................................................................7
1.6 De verschillende contexten.....................................................................................................7
1.6.1 Concept “systeem aarde” (verschillende kringlopen)........................................................7
1.7 Duurzame veeteelt/landbouw..................................................................................................8
1.7.1 Bioveeteeltbedrijf de Zwaluw............................................................................................8
1.7.2 Fair Trade en Bio.............................................................................................................. 9
1.8 Extra bundel ArcelorMittal.......................................................................................................9
1.8.1 ArcelorMittal..................................................................................................................... 9
1.8.2 Staalproductieproces......................................................................................................10
1.8.3 Duurzaam productieproces van ArcelorMittal.................................................................10
1.8.5 North-C Circular en het Storm-windpark.........................................................................11
2 Industrie....................................................................................................................................... 11
2.1 Industriegeografie................................................................................................................. 11
2.2 Industrie................................................................................................................................ 11
2.3 Industrialisatiegraad.............................................................................................................. 12
2.4 Industrieel landschap............................................................................................................ 12
2.5 De haven.............................................................................................................................. 12
2.5.1 De verkeersinfrastructuur...............................................................................................13
2.5.2 Havenactiviteiten............................................................................................................ 14
2.5.3 Haven van Gent............................................................................................................. 15
2.6 Vestigingsfactoren................................................................................................................. 19
2.6.1 Traditionele en recente vestigingsfactoren (primair).......................................................19
2.6.2 Secundaire vestigingsfactoren.......................................................................................20
2.7 Ontwikkelingen in de industriegeografie................................................................................20
2.8 Industrie doorheen de tijd.....................................................................................................21
2.8.1 Kondratieffgolven........................................................................................................... 21
2.8.2 Verplaatsing van de industrie.........................................................................................21
2.9 Duurzame productontwikkeling.............................................................................................22
2.10 Duurzaam transport............................................................................................................ 22
3 Grondstoffen en energiebronnen.................................................................................................23
2
, 3.1 Definities............................................................................................................................... 23
3.2 Soorten ertsen...................................................................................................................... 23
3.3 Gesteenten als bouwgrondstoffen.........................................................................................23
3.4 Grondstofwinning contra duurzame ontwikkeling..................................................................24
3.4.1 Protest tegen bruinkoolontginning in Duitsland...............................................................24
3.5 Energiebronnen.................................................................................................................... 24
3.5.1 Definities........................................................................................................................ 24
3.5.2 Is het wel een echte duurzame energiebron?.................................................................25
3.5.3 Evolutie energiegebruik..................................................................................................25
3.5.4 Soorten energiebronnen.................................................................................................26
4 Didactiek..................................................................................................................................... 28
4.1 Mogelijkheden om te differentiëren.......................................................................................28
4.2 Methodieken......................................................................................................................... 28
5 Driedaagse in Zuid-België........................................................................................................... 29
5.1 Fagne-Famennestreek.......................................................................................................... 29
5.1.1 Kennismaken met de Fagne-Famennestreek.................................................................29
5.1.2 Het ontstaan van de Fagne-Famenne............................................................................29
5.1.3 Excursiepunten in de Fagne-Famenne...........................................................................29
5.2 De Ardennen......................................................................................................................... 30
5.2.1 Kennismaking met de Ardennen.....................................................................................30
5.2.2 Het ontstaan van de Ardennen.......................................................................................30
5.3 Lotharingen........................................................................................................................... 31
5.3.1 Kennismaking met Lotharingen......................................................................................31
5.3.2 Vorming van een cuestalandschap.................................................................................31
5.3.3 Excursiepunten in Lotharingen.......................................................................................31
5.3.4 Het verschil tussen Ardennen en Lotharingen................................................................31
5.4 Extra..................................................................................................................................... 32
5.4.1 Synthese........................................................................................................................ 32
5.4.2 Geografische streken van België....................................................................................32
5.4.3 Atheneum Neufchateau..................................................................................................32
3
, 1 Duurzame ontwikkeling
ontwikkeling: een vooruitgang of verbetering van het leven van de mens
meten? kwantitatief: cijfers
kwalitatief: immateriële aspecten (bv. vrijheid)
o HDI: Human Development Index
duurzaam: geschikt om lang te bestaan (toegepast op samenleving)samenleving is in evenwicht
evenwichtig gebruik van hulpbronnen, zonder overschotten of tekorten te creëren
geen misbruik van macht en mensen
geen kennis verloren en natuurlijke omgeving behoudt haar kwaliteit
o Duurzame ontwikkeling: een ontwikkeling waarbij de draagkracht van de aarde niet wordt
overschreden
= probleembegrip: niemand is hier tegen, maar moeilijk om bewustwording en gedragsverandering
te realiseren
= discoursbegrip: belangrijk, maar niemand doet er iets tegen
= containerbegrip: alle acties worden hier onder geplaatst
= vaag en complex begrip
= vaak misbruikt: wordt al te vaak gebruikt om iets mogelijk te maken dat niet duurzaam is
draagkracht van de aarde: aantal mensen dat kan dragen naar productie en ruimte
voorraad aan grondstoffen en energiebronnen
vrije ruimte en groen
zuurstofvoorraad
zuiverheid van lucht en drinkwater
gezonde en gevarieerde biosfeer
bruikbare landbouwgronden
o mens is spilfiguur: heeft het evenwicht doorbroken en is de veroorzaker van vele
problemen
o moeten hier dus iets aan doen
1.1 Modellen duurzame ontwikkeling
People, Profit, Planet:
Een ontwikkeling is duurzaam wanneer je rekening houdt met de natuur (Planet), welzijn van de
mens (People) en de economie (Profit).
moeilijk te realiseren, dus 2 van de 3 is momenteel duurzaam
Kapitaalvoorraadmodel
Elke maatschappij heeft een duurzaam kapitaal:
Natuurlijke kapitaal: basis voor ons leven en economie (grondstoffen, lucht, water, …)
o
is niet ongelimiteerd: soms onomkeerbare processen
Productiekapitaal: som van alle productiemiddelen en financiële vermogen
o er wordt nog steeds te veel energie en materiaal verbruikt
Sociale kapitaal: gezondheid, kennis, levensstandaard van de mensen
o verschillende problemen: complexiteit van migratie, vergrijzing, …
o maatschappij met grote sociale cohesie verwezenlijkt effectiever in realiseren van
gemeenschappelijke doelstellingen
Institutionele kapitaal: geheel van regeringen, overheidsadministratie, justitie, …
o op de achtergrond (draagt zorg voor de andere kapitalen)
4
1
,Inhoudstabel
1 Duurzame ontwikkeling................................................................................................................. 4
1.1 Modellen duurzame ontwikkeling............................................................................................4
1.2 Strategieën voor duurzame ontwikkeling................................................................................5
1.3 Ontstaansgeschiedenis........................................................................................................... 6
1.4 Meetinstrumenten voor duurzame ontwikkeling......................................................................6
1.5 Meetinstrumenten draagkracht van de aarde..........................................................................6
1.5.1 Ecologische of mondiale voetafdruk.................................................................................6
1.5.2 Earth-overshoot day......................................................................................................... 7
1.5.3 Watervoetafdruk...............................................................................................................7
1.6 De verschillende contexten.....................................................................................................7
1.6.1 Concept “systeem aarde” (verschillende kringlopen)........................................................7
1.7 Duurzame veeteelt/landbouw..................................................................................................8
1.7.1 Bioveeteeltbedrijf de Zwaluw............................................................................................8
1.7.2 Fair Trade en Bio.............................................................................................................. 9
1.8 Extra bundel ArcelorMittal.......................................................................................................9
1.8.1 ArcelorMittal..................................................................................................................... 9
1.8.2 Staalproductieproces......................................................................................................10
1.8.3 Duurzaam productieproces van ArcelorMittal.................................................................10
1.8.5 North-C Circular en het Storm-windpark.........................................................................11
2 Industrie....................................................................................................................................... 11
2.1 Industriegeografie................................................................................................................. 11
2.2 Industrie................................................................................................................................ 11
2.3 Industrialisatiegraad.............................................................................................................. 12
2.4 Industrieel landschap............................................................................................................ 12
2.5 De haven.............................................................................................................................. 12
2.5.1 De verkeersinfrastructuur...............................................................................................13
2.5.2 Havenactiviteiten............................................................................................................ 14
2.5.3 Haven van Gent............................................................................................................. 15
2.6 Vestigingsfactoren................................................................................................................. 19
2.6.1 Traditionele en recente vestigingsfactoren (primair).......................................................19
2.6.2 Secundaire vestigingsfactoren.......................................................................................20
2.7 Ontwikkelingen in de industriegeografie................................................................................20
2.8 Industrie doorheen de tijd.....................................................................................................21
2.8.1 Kondratieffgolven........................................................................................................... 21
2.8.2 Verplaatsing van de industrie.........................................................................................21
2.9 Duurzame productontwikkeling.............................................................................................22
2.10 Duurzaam transport............................................................................................................ 22
3 Grondstoffen en energiebronnen.................................................................................................23
2
, 3.1 Definities............................................................................................................................... 23
3.2 Soorten ertsen...................................................................................................................... 23
3.3 Gesteenten als bouwgrondstoffen.........................................................................................23
3.4 Grondstofwinning contra duurzame ontwikkeling..................................................................24
3.4.1 Protest tegen bruinkoolontginning in Duitsland...............................................................24
3.5 Energiebronnen.................................................................................................................... 24
3.5.1 Definities........................................................................................................................ 24
3.5.2 Is het wel een echte duurzame energiebron?.................................................................25
3.5.3 Evolutie energiegebruik..................................................................................................25
3.5.4 Soorten energiebronnen.................................................................................................26
4 Didactiek..................................................................................................................................... 28
4.1 Mogelijkheden om te differentiëren.......................................................................................28
4.2 Methodieken......................................................................................................................... 28
5 Driedaagse in Zuid-België........................................................................................................... 29
5.1 Fagne-Famennestreek.......................................................................................................... 29
5.1.1 Kennismaken met de Fagne-Famennestreek.................................................................29
5.1.2 Het ontstaan van de Fagne-Famenne............................................................................29
5.1.3 Excursiepunten in de Fagne-Famenne...........................................................................29
5.2 De Ardennen......................................................................................................................... 30
5.2.1 Kennismaking met de Ardennen.....................................................................................30
5.2.2 Het ontstaan van de Ardennen.......................................................................................30
5.3 Lotharingen........................................................................................................................... 31
5.3.1 Kennismaking met Lotharingen......................................................................................31
5.3.2 Vorming van een cuestalandschap.................................................................................31
5.3.3 Excursiepunten in Lotharingen.......................................................................................31
5.3.4 Het verschil tussen Ardennen en Lotharingen................................................................31
5.4 Extra..................................................................................................................................... 32
5.4.1 Synthese........................................................................................................................ 32
5.4.2 Geografische streken van België....................................................................................32
5.4.3 Atheneum Neufchateau..................................................................................................32
3
, 1 Duurzame ontwikkeling
ontwikkeling: een vooruitgang of verbetering van het leven van de mens
meten? kwantitatief: cijfers
kwalitatief: immateriële aspecten (bv. vrijheid)
o HDI: Human Development Index
duurzaam: geschikt om lang te bestaan (toegepast op samenleving)samenleving is in evenwicht
evenwichtig gebruik van hulpbronnen, zonder overschotten of tekorten te creëren
geen misbruik van macht en mensen
geen kennis verloren en natuurlijke omgeving behoudt haar kwaliteit
o Duurzame ontwikkeling: een ontwikkeling waarbij de draagkracht van de aarde niet wordt
overschreden
= probleembegrip: niemand is hier tegen, maar moeilijk om bewustwording en gedragsverandering
te realiseren
= discoursbegrip: belangrijk, maar niemand doet er iets tegen
= containerbegrip: alle acties worden hier onder geplaatst
= vaag en complex begrip
= vaak misbruikt: wordt al te vaak gebruikt om iets mogelijk te maken dat niet duurzaam is
draagkracht van de aarde: aantal mensen dat kan dragen naar productie en ruimte
voorraad aan grondstoffen en energiebronnen
vrije ruimte en groen
zuurstofvoorraad
zuiverheid van lucht en drinkwater
gezonde en gevarieerde biosfeer
bruikbare landbouwgronden
o mens is spilfiguur: heeft het evenwicht doorbroken en is de veroorzaker van vele
problemen
o moeten hier dus iets aan doen
1.1 Modellen duurzame ontwikkeling
People, Profit, Planet:
Een ontwikkeling is duurzaam wanneer je rekening houdt met de natuur (Planet), welzijn van de
mens (People) en de economie (Profit).
moeilijk te realiseren, dus 2 van de 3 is momenteel duurzaam
Kapitaalvoorraadmodel
Elke maatschappij heeft een duurzaam kapitaal:
Natuurlijke kapitaal: basis voor ons leven en economie (grondstoffen, lucht, water, …)
o
is niet ongelimiteerd: soms onomkeerbare processen
Productiekapitaal: som van alle productiemiddelen en financiële vermogen
o er wordt nog steeds te veel energie en materiaal verbruikt
Sociale kapitaal: gezondheid, kennis, levensstandaard van de mensen
o verschillende problemen: complexiteit van migratie, vergrijzing, …
o maatschappij met grote sociale cohesie verwezenlijkt effectiever in realiseren van
gemeenschappelijke doelstellingen
Institutionele kapitaal: geheel van regeringen, overheidsadministratie, justitie, …
o op de achtergrond (draagt zorg voor de andere kapitalen)
4
