Hoofdstuk 7 – Onthouden en vergeten
7.1 Achtergrond
7.1.1 De reminiscentiebult
Autobiografisch geheugen
Herinneringen aan gebeurtenissen in het leven
Studie van David Rublin en Matthew Schulkind over herinneringen bij 73-jarigen
gekoppeld aan een gegeven begrip
1. Gebeurtenissen worden moeilijker herinnerd naarmate ze langer geleden zijn
2. Autobiografisch geheugen werkt nog niet goed voor de leeftijd van 3 jaar
3. Reminiscentiebult = er zijn meer herinneringen tussen de 10 en de 30 jaar dan
tussen de 30 en de 60 jaar
• Leven wordt gedefinieerd door de keuzes die we maken tussen de 10 en de
30 jaar
• Geheugen rond deze tijd functioneert cognitief en neurofysiologisch beter
• Veel ervaringen worden in deze periode voor het eerst beleefd (distinctiever
+ meer emotioneel geladen)
7.1.2 De bevindingen van Ebbinghaus in de 19e eeuw
2 onderzoeksvragen:
1. Hoeveel vergeten we en hoe snel gaat dat?
2. Als een persoon zich iets niet langer kan herinneren, betekent dit dan dat de
informatie helemaal verloren is gegaan?
Experiment
• Ebbinghaus leerde reeksen van zinloze lettergrepen vanbuiten
• Noteerde hoeveel keer hij de reeks moest lezen voordat hij deze vanbuiten
kende (aantal pogingen)
o 7 of minder lettergrepen: 1 keer (7 chunks of information)
o 12 lettergrepen: 17 keer
o 24 lettergrepen: 44 keer
▪ Hoe meer tijd verstreek tussen het initiële leren en het testen, hoe
minder Ebbinghaus zich kon herinneren
• Besparingsmethode = Ebbinghaus had minder beurten nodig om lijsten
opnieuw te leren
o Bewijs dat geheugensporen niet volledig waren gewist
▪ Hoe meer tijd er verliep tussen het leren en het herleren, hoe
minder besparing
• Vergeetcurve = relatie tussen de mate van vergeten en het tijdsinterval sinds
het leren
Metaforen bij geheugenonderzoek
• Geheugen als een afgesloten opslagruimte bv. ‘in het achterhoofd houden’
• Geheugen als het opschrijven van informatie bv. ‘in het geheugen gegrift’
• Geheugen als een bibliotheek (processen van verwerving, bewaring en
oproeping)
1
,7.2 Het geheugenmodel van Atkinson en Shiffrin
3 verschillende geheugensystemen
1. Sensorische geheugens
2. Kortetermijngeheugen (KTG)
3. Langetermijngeheugen (LTG)
7.2.1 De sensorische geheugens
Kunnen gedurende een korte tijd heel veel informatie tegelijk vasthouden
Informatie → zintuigorganen → zenuwstelsel → hersenen
Iconische geheugen
Sensorische geheugen voor visuele stimuli: 1 seconde
Echoïsche geheugen
Sensorische geheugen voor auditieve stimuli: 2-4 seconden
• Duurt iets langer als iconische geheugen omdat men in een gesprek niet kan
terugspoelen zoals men iets opnieuw kan lezen
Studie van Sperling over de opnamecapaciteit van het geheugen
• Niet verder dan opsomming van 4 letters – ook geprobeerd met erna een toon
te latenhoren (foutloos)
• Iconische geheugen vervaagt sneller dan echoïsche geheugen
7.2.2 Het kortetermijngeheugen (KTG)
Houdt informatie vast waar men op elk moment bewust van zijn
Amerikaans psycholoog William James
• Primaire geheugen = stroom van gedachten; korte tijd gebeurtenissen
vasthouden
• Secundaire geheugen = geheugen voor het verleden; vroege ervaringen &
gebeurtenissen
Atkinson en Shiffrin: KTG wordt gekenmerkt door:
• Beperkte capactiteit: 5 – 9 chunks (studie van Miller)
• Fragiliteit van geheugencode
2
, Studie van Brown en Peterson en Peterson verklaart waarom je geneigd bent om
een telefoonnummer telkens opnieuw te herhalen totdat je het ergens hebt kunnen
opschrijven
Experiment: 3 seconden 3 woorden te zien, gevolgd door een getal & Nazeggen als
ze een signaal kregen
• Meteen
• Na tussentijd & moesten getal -3 ; na 12 seconden wisten ze geen enkel woord
meer
7.2.3 Het langetermijngeheugen (LTG)
Onbeperkte capaciteit + vergeten gebeurt traag
Door herhaling (rehearsel) in het KTG kan men informatie naar het LTG brengen
Van KTG naar LTG: seriële positiecurve = grafiek die aantoont hoe goed een item
onthouden wordt afhankelijk van zijn plaats in de stimulusreeks
Studie van Glanzer en Cunitz over onthouden van woordenlijsten
• Voorrangseffect (primary effect) = betere herinnering van de eerste 3 a 4 items
o Verklaring: konden eerste woorden nog eens herhalen
o Werd niet beïnvloed door afleidingstaak → interacties tussen KTG en LTG
• Recentheidseffect (recency effect) = betere herinnering van de laatste 3
woorden
o Laatste stimuli zitten op het moment van de test nog in het KTG
o Werd wel beïnvloed door afleidingstaak
7.3 Verdere ontwikkelingen in de
geheugentheorieën
4 vernieuwingen in het geheugenonderzoek:
1. Het werkgeheugen
2. Interactie tussen het werkgeheugen en het LTG
3. Neurale netwerk
4. Complexiteit van het LTG
Kritieken op het model van Atkinson en Shiffrin
7.3.1 Van KTG naar werkgeheugen
Taken KTG volgens Atkinson en Shiffrin te eenvoudig
• Specifieke taken:
• Interessante informatie uit omgeving of LTG moet even bijgehouden worden
• Informatie bijhouden terwijl men iets anders aan het doen is
• Onthouden welke taak men aan het uitvoeren is
• Informatie die bijgehouden moet worden kan zowel verbaal en als niet-verbaal
zijn
• Deelprocessen moeten juist gecombineerd worden
• Afleidende prikkels moeten onderdrukt worden
o KTG → werkgeheugen
3
7.1 Achtergrond
7.1.1 De reminiscentiebult
Autobiografisch geheugen
Herinneringen aan gebeurtenissen in het leven
Studie van David Rublin en Matthew Schulkind over herinneringen bij 73-jarigen
gekoppeld aan een gegeven begrip
1. Gebeurtenissen worden moeilijker herinnerd naarmate ze langer geleden zijn
2. Autobiografisch geheugen werkt nog niet goed voor de leeftijd van 3 jaar
3. Reminiscentiebult = er zijn meer herinneringen tussen de 10 en de 30 jaar dan
tussen de 30 en de 60 jaar
• Leven wordt gedefinieerd door de keuzes die we maken tussen de 10 en de
30 jaar
• Geheugen rond deze tijd functioneert cognitief en neurofysiologisch beter
• Veel ervaringen worden in deze periode voor het eerst beleefd (distinctiever
+ meer emotioneel geladen)
7.1.2 De bevindingen van Ebbinghaus in de 19e eeuw
2 onderzoeksvragen:
1. Hoeveel vergeten we en hoe snel gaat dat?
2. Als een persoon zich iets niet langer kan herinneren, betekent dit dan dat de
informatie helemaal verloren is gegaan?
Experiment
• Ebbinghaus leerde reeksen van zinloze lettergrepen vanbuiten
• Noteerde hoeveel keer hij de reeks moest lezen voordat hij deze vanbuiten
kende (aantal pogingen)
o 7 of minder lettergrepen: 1 keer (7 chunks of information)
o 12 lettergrepen: 17 keer
o 24 lettergrepen: 44 keer
▪ Hoe meer tijd verstreek tussen het initiële leren en het testen, hoe
minder Ebbinghaus zich kon herinneren
• Besparingsmethode = Ebbinghaus had minder beurten nodig om lijsten
opnieuw te leren
o Bewijs dat geheugensporen niet volledig waren gewist
▪ Hoe meer tijd er verliep tussen het leren en het herleren, hoe
minder besparing
• Vergeetcurve = relatie tussen de mate van vergeten en het tijdsinterval sinds
het leren
Metaforen bij geheugenonderzoek
• Geheugen als een afgesloten opslagruimte bv. ‘in het achterhoofd houden’
• Geheugen als het opschrijven van informatie bv. ‘in het geheugen gegrift’
• Geheugen als een bibliotheek (processen van verwerving, bewaring en
oproeping)
1
,7.2 Het geheugenmodel van Atkinson en Shiffrin
3 verschillende geheugensystemen
1. Sensorische geheugens
2. Kortetermijngeheugen (KTG)
3. Langetermijngeheugen (LTG)
7.2.1 De sensorische geheugens
Kunnen gedurende een korte tijd heel veel informatie tegelijk vasthouden
Informatie → zintuigorganen → zenuwstelsel → hersenen
Iconische geheugen
Sensorische geheugen voor visuele stimuli: 1 seconde
Echoïsche geheugen
Sensorische geheugen voor auditieve stimuli: 2-4 seconden
• Duurt iets langer als iconische geheugen omdat men in een gesprek niet kan
terugspoelen zoals men iets opnieuw kan lezen
Studie van Sperling over de opnamecapaciteit van het geheugen
• Niet verder dan opsomming van 4 letters – ook geprobeerd met erna een toon
te latenhoren (foutloos)
• Iconische geheugen vervaagt sneller dan echoïsche geheugen
7.2.2 Het kortetermijngeheugen (KTG)
Houdt informatie vast waar men op elk moment bewust van zijn
Amerikaans psycholoog William James
• Primaire geheugen = stroom van gedachten; korte tijd gebeurtenissen
vasthouden
• Secundaire geheugen = geheugen voor het verleden; vroege ervaringen &
gebeurtenissen
Atkinson en Shiffrin: KTG wordt gekenmerkt door:
• Beperkte capactiteit: 5 – 9 chunks (studie van Miller)
• Fragiliteit van geheugencode
2
, Studie van Brown en Peterson en Peterson verklaart waarom je geneigd bent om
een telefoonnummer telkens opnieuw te herhalen totdat je het ergens hebt kunnen
opschrijven
Experiment: 3 seconden 3 woorden te zien, gevolgd door een getal & Nazeggen als
ze een signaal kregen
• Meteen
• Na tussentijd & moesten getal -3 ; na 12 seconden wisten ze geen enkel woord
meer
7.2.3 Het langetermijngeheugen (LTG)
Onbeperkte capaciteit + vergeten gebeurt traag
Door herhaling (rehearsel) in het KTG kan men informatie naar het LTG brengen
Van KTG naar LTG: seriële positiecurve = grafiek die aantoont hoe goed een item
onthouden wordt afhankelijk van zijn plaats in de stimulusreeks
Studie van Glanzer en Cunitz over onthouden van woordenlijsten
• Voorrangseffect (primary effect) = betere herinnering van de eerste 3 a 4 items
o Verklaring: konden eerste woorden nog eens herhalen
o Werd niet beïnvloed door afleidingstaak → interacties tussen KTG en LTG
• Recentheidseffect (recency effect) = betere herinnering van de laatste 3
woorden
o Laatste stimuli zitten op het moment van de test nog in het KTG
o Werd wel beïnvloed door afleidingstaak
7.3 Verdere ontwikkelingen in de
geheugentheorieën
4 vernieuwingen in het geheugenonderzoek:
1. Het werkgeheugen
2. Interactie tussen het werkgeheugen en het LTG
3. Neurale netwerk
4. Complexiteit van het LTG
Kritieken op het model van Atkinson en Shiffrin
7.3.1 Van KTG naar werkgeheugen
Taken KTG volgens Atkinson en Shiffrin te eenvoudig
• Specifieke taken:
• Interessante informatie uit omgeving of LTG moet even bijgehouden worden
• Informatie bijhouden terwijl men iets anders aan het doen is
• Onthouden welke taak men aan het uitvoeren is
• Informatie die bijgehouden moet worden kan zowel verbaal en als niet-verbaal
zijn
• Deelprocessen moeten juist gecombineerd worden
• Afleidende prikkels moeten onderdrukt worden
o KTG → werkgeheugen
3
