Samenvatting hoorcolleges GNL

GNL
Middelnederlandse literatuur
 Middelnederlands
o Verzamelnaam van dialecten
o Oudnederlands: hebba olla vogola…
o Ca. 1150-1500
 Van orale naar schriftelijke cultuur
 Meertalige context
 Grote diversiteit
o Voor Nieuwnederlands
 Orale  schriftelijke cultuur
o Sterke ontwikkeling in de Middeleeuwen
 Beperkt tot religieuze centra  belangrijker voor adel en burgerij
o Literatuur = duur
 Met de hand geschreven = tijdrovend
 Perkament meest gebruikte schriftdrager
 Opkomst papier vanaf 14de eeuw
 Boekdrukkunst vanaf 1450
o Literatuur meestal voorgelezen
 Dominante vorm = gepaard eindrijm
o Echte orale literatuur = prehistorie
 Nauwelijks bronnen
 Meertalige context
o Situatie in bepaalde maatschappij waar 2 talen verschillen in functie en status
 Welke taal in welke situatie?
 Welke houding ten opzichte van elke taal?
o Diglossie = machtsevenwicht
 Is niet stabiel
 Verhouding wijzigt steeds
o Opkomst Nederlands als literatuurtaal
 Inclusief standaardisering
 Emancipatie t.o.v. Latijn (taal van de kerk) en Frans (Lingua franca van de
adel)
 Diversiteit
o Geografisch
 Politieke situatie in
 Graafschappen
 Hertogdommen
 Bisdommen
 Afstand tot taalgrens toont het belang van de andere talen aan
 Voor vlaanderen/brabant is frans belangrijker dan bv holland en
zeeland
 Nederlands moet inhaalbeweging maken tegen over andere talen
 Literatuur is daar een bewijs van
o Sociologisch
 Geestelijkheid
 Adel
 Burgerij
 Genderperspectief
o Genderonevenwicht

,  Verschillende rollen in de maatschappij
o Represenatie van gender
 Hoe wordt mannelijkheid/vrouwelijkheid gerepresenteerd
o Participatie van vrouwen
 Als auteur
 Als opdrachtgever
 Als luisterend publiek
o Sommige Nederlandse literatuur is vooral bedoeld voor vrouwen
Een ‘ vreemde’ taal
 Hoe hoger ontwikkeld je bent maakt dat je een overstap kan maken naar andere talen
 Klank- en spellingvariatie
o Dialectkenmerken
 Hollands: mit idpv met, nifte idpv nigte (nicht)
 Vlaams: weglating van de h
 Oostelijk: ol idpv ou
 Limburgs: joer idpv jaar
 Brabants: aldos idpv aldus
o Lange klinkers kunnen met een enkel klinkerteken worden gespeld
 Vooral voor 1300
 Bom, hus
o Meestal -i/-j of -e als verlengingsteken
 -oe: boem = bo:m
 -ij-ui: wijf =wi:f
o Fonetische spelling
 Reductie = wegvallen van klanken of letergrepen
 Enere  ere
 Assimilatie = aanpassen aan omringde klanken
 Huyvrou  huysfrou
 Combinatie reductie en assimilatie
 Ontberen  onberen  omberen
 Epenthese = invoegen van overgangsklanken
 Arm  arem
 R-metathesis = -r wipt over een korte klinker heen
  christ  kerst
o Clisis = versmelting van woorden in geschreven taal
 Niet te vinden in woordenboeken
 Proclisis: te dien tiden  tien tiden
 Enclisis: in dat covent  int covent
o Werkwoorden
 Zwakke en sterke
 Lachen  loech
 Vroeger sterk, nu zwak
 Onregelmatige
 Sijn
 God si met u
 Voltooid deelwoord
 Prefix ‘g(h)e’ ontbreekt soms
 Bliven  bleven
 Conjunctief  niet werkelijkheid
 Wens, aansprong, veronderstelling
 God hoede dit ghesinde

,Handgeschreven literatuur
 Productie van literaire handschriften
o Huid bewerken  laten drogen  vlak maken  bladen snijden  herstellen
o Met een mesje het perkament op de tafel vasthouden
o Foutje gemaakt? --> met een mesje wegsnijden
 Bladen gereedmaken
o Eventueel snijden tot kleiner formaat
 Veel variatie
 Bladgrootte afhankelijk van dier
o Vouwen tot dubbelbladen
o Dubbelbladen tot katernen samenbrengen
o Prikken en potloodlijnen
 Schrijfspiegel
 Kolommen
 Kopiëren
o Bij voorkeur
 Littera textualis (boekletter)
o Correcties eventueel op rasuur
o Optioneel: rubriceren
 Structuur met rode inkt
 Soms verluchting
o penwerk
o Marginalia: de koppen aan de zijkant van het blad
 Drôlerieën
o Miniaturen
 Soms met bladgoud
 Inbinden
o Katernen binden
o Band aanbrengen
 Houten borden
 Overtrokken met leer
 Productie van papieren handschriften
o Vanaf ca. 1350
o Vooral cursief schrift
 Pen blijft op het papier
o Minder geschikt voor illustraties
 Gedrukte boeken
o Uitvinding boekdrukkunst ca. 1450
 Stabiele tekst
o Vb. : Karel ende Elegast
 Handschriftelijke overlevering als uitdaging
o Veel handschriften zijn verloren gegaan
o Wat wel bewaard is zijn vaak kopieën van kopieën
 Met kopiistenfouten en -aanpassingen
 Originele tekst van de auteur te reconstrueren?
 Ieder handschrift is van belang om te achterhalen wat er is geweest
o Nieuwe inzichten en vondsten veranderen voortdurend het beeld
 Belang van onderzoek
o Geschiedenis van de Middelnederlandse literatuur is geen vaststaand gegeven naar
een werkhypothese
o Literatuurgeschiedenis is een momentopname

, o Kritische houding aannemen
Hoofse liefdespoëzie
 Opkomst hoofse lyriek
o Vanaf begin 12de eeuw in Zuid-Franse (Occitaanse) literatuur van de troubadours
o Vooral bij hoge adel
o Daarna ook in het noorden (trouvères)
o Daarna ook buiten Frans taalgebied
 Voorstelling van de liefde in hoofse lyriek
o Perspectief van de man
 Lyrisch ik
o De vrouw is perfect
o Het verlangen staat centraal
 Geestelijk en lichaamelijk
 Het vervullen van dat verlangen is niet echt belangrijk
o Liefde als bron van vreugde én verdriet
 Pijn: het hart is verwond
 Symbool
o Minnaar stelt zich in dienst van de dame
 Wordt daardoor een beter mens
 Hoofsheid
o Liefde wordt bedreigd door kwaadsprekers
 Geheimhouding nodig
 Aanbeden vrouw blijft anoniem
 Lyriek van Hendrik van Veldeke
o Dichter uit omgeving Hasselt
o Eind 12de eeuw  band met hoogste adel
 Graven van Loon
 Duitse keizer en Roomskoning
o Ook epische werken
 Servaaslegende
 Heiligenleven
 Eneasroman
 Ridderroman op basis van Roman d’Eneas
 Klassieke verhaalstof
 Geschreven dankzij mecenaat
 Overlevering en inhoud van de lyriek
o Enkel bewaard in Hoogduitse handschriften
 Taal is sterk aangepast
 Onderliggend Limburgs dialect is aantoonbaar op basis van rijmschema’s
o Intertekstueel verbonden met Franse en Hoogduitse minnelyriek
o Dikwijls ironische insteek
 Invloed Franse literatuur
o Veldeke introduceert moderne Franse teksten, genres en thema’s
o Grondlegger van de hoofse literatuur in het Hoogduits taalgebeid
 Hoofse lyriek in het Nederlands?
o Invloed Veldeke enkel in het duitse taalgebeid
o De mystica Hadewijch schrijft religieuze liederen op basis van Franse trouvèrelyriek
o Lyriek van Hertog Jan van Brabant
 Zijn vader, Hendrik III schreef Franse lyriek
 Overlevering poëzie Jan I opnieuw enkel in het Duits
 Wel geschreven in Brabants dialect?