Samenvatting administratief recht

Deel 1: Fundamentele elementen van het
administratief recht
Hoofdstuk 1: Afbakening van het administratief recht
1. Situering van het administratief recht en
begripsomschrijving
1.1 Situering van het administratief recht
 Rechtsregels worden inhoudelijk gegroepeerd in rechtstakken: publiek- en/of privaatrecht
 Dwingend recht, heel statisch  men mag er niet van afwijken

1.1.1 Nationaal of internationaal recht
 Nationaal recht = rechtsregels die enkel gelden binnen de landsgrenzen, soms ook voor de
eigen burgers in het buitenland
 Internationaal recht = rechtsregels die gelden over de landgrenzen heen
o Ontstaat uit samenwerken tussen staten
o Internationale en supranationale instellingen die staten hebben opgericht
o Vooral verdragen en supranationaal recht
 Verdragsrecht = rechtsregels die in verdragen zijn vastgesteld die door de
Belgische wetgever zijn goedgekeurd
 Supranationaal recht = rechtsregels die uitgaan van supranationale
instellingen waaraan staten, onder meer België, een deel van hun
wetgevende bevoegdheid hebben overgedragen
 De Belgische regels zijn ook onder invloed van de internationale regels
Vb. openbare aanbestedingen zijn ook internationaal
 Voorbeelden: het EVRM, supranationale rechtsregels van de EU,…

1.1.2 Privaat-of publiekrecht
 Privaatrecht = verhouding tussen private personen
Vb. huwelijksvermogensrecht, verbintenissenrecht, handelshuur,…
 Publiekrecht = verhouding tussen overheden onderling of verhouding tussen overheid en de
private personen  dwingen recht
Vb. onteigeningsregeling (art 16 GW)
 Zowel grondwettelijk recht als het administratief recht = publiekrecht
 Basisregels van de Belgische staatsinrichting vinden we terug in het grondwettelijk recht
 Basisregels van de uitvoerende macht worden verder uitgewerkt in het administratief recht
of bestuursrecht
 Voorbeeld: het administratief recht organiseert de administratieve overheden en regelt hun
activiteiten

1.2 Begrip administratief recht
 Administratief recht of bestuursrecht behoort tot het publiekrecht:
o Het organiseert het openbaar bestuur
o Regelt diens taakvervulling binnen de krijtlijnen van het grondwettelijk recht
 Openbaar bestuur:
o de bestuurlijke overheden die in de Grondwet zijn ingericht:
 de federale en de regionale uitvoerende macht
 de provincies en gemeenten


1

, o bijkomende bestuurlijke diensten opgericht of erkend door deze overheden
 Voorbeelden: OCMW, Kind en Gezin, Bpost, NMBS, FOD Justitie
 Taak openbaar bestuur: algemeen welzijn of algemeen belang
o Algemeen belang wordt bepaald door veranderende beleidsopvattingen (evoluties)
van de overheden en van de veranderende verwachtingen van de bevolking
o Bestuursorganen treden op verschillende wijze op:
 Wetten uitvoeren
 Concrete en meer gedetailleerde uitwerking van de wetten
 reglementen of verordeningen opmaken
 Voorbeelden:
o Bestuurlijke beslissing: verlenen van een stedenbouwkundige vergunning
= individuele bestuursbeslissing
o Beslissingen van wetgevende aard: politieverordening (vb. GAS-boete)
= reglementaire bestuursbeslissing
o Jurisdictionele beslissingen: tuchtzaken of erelonen m.b.t. een erkend boekhouder

2. Administratief recht is een uitzonderingrecht
2.1 Rechtvaardiging
 De overheid mag meer, hij mag afwijken van het gemeen recht
 Bestuur is verantwoordelijk voor het algemeen welzijn en moet daartoe de nodige
beslissingen kunnen nemen, desnoods eenzijdig (gezagshalve)
 Voorbeeld: een belastingsreglement, belastingsaanslagen, onteigening, betogingsverbod
 Het bestuur is, zoals iedereen, in principe onderworpen aan het ‘gemeen recht’= rechtstaat
Maar het gemeen recht, dat gekenmerkt wis door de gelijkwaardigheid van de partijen,
hanteert technieken zoals overleg en overeenkomsten.
 Het bestuur heeft nood aan bijkomende (publiekrechtelijke) eigen rechtsregels die aangepast
zijn aan de specifieke taak van het algemeen belang
 de gewone mens kan deze regels niet toepassen

2.2 Eigen rechtsregels
 Administratief recht of bestuursrecht wijkt af van het gemeen recht
 Bestuursrecht omvat eigen rechtsregels voor de administratieve overheden
 Deze positie wordt gekenmerkt door:
o Eigen (ruimere) rechten = voorrechten
o Eigen (zwaardere) plichten
o Eigen terminologie

2.2.1 Eigen (ruimere) rechten = voorrechten
 Het bestuur heeft meer rechten dan een privépersoon
 Het bestuur beschikt over eigen publiekrechtelijke middelen = voorrechten
 Bestuur kan gezagshalve, eventueel met dwang en tegen de wil in van de betrokkene,
optreden
 Bestaat niet in privaatrecht
 Uitvoerbare beslissingen = het bestuur kan het gedrag van de burgers eenzijdig en dwingend
bepalen door algemeen geldende regels of ook een bepaald individu eenzijdig verbinden
 Straf-en administratieve sancties binnen de wettelijke grenzen
 Overheden kunnen belastingen heffen  zo verkrijgt het bestuur de nodige geldmiddelen om
zijn taken van het algemeen belang te vervullen
 Privaat onroerend eigendomsrecht beperken met erfdienstbaarheid van algemeen belang

2

, Voorbeelden: verkeersreglement beperkt de snelheid van de weggebruikers
 De meeste overheidsgoederen (domeingoederen) zijn nodig voor de openbare
dienstverlening  zeer bescherm statuur

2.2.2 Eigen (zwaardere) plichten
 Het bestuur kiest niet vrij zijn medecontractant voor een overheidsopdracht, het is gebonden
door wettelijke procedures en regels ter vrijwaring van het algemeen belang
 De beslissing moet gemotiveerd worden:
o Uitdrukkelijk
o Materieel
 Het bestuur moet zijn taak uitoefenen in volle openbaarheid voor de burger

2.2.3 Eigen terminologie
 Het bestuursrecht kent de gebruikte begrippen veelal een betekenis toe die afwijkt van de
privaatrechtelijke
 Voorbeelden:
o Publiekrechtelijk eigendomsrecht (domanialiteit) privaatrechtelijk eigendomsrecht
o Publiekrechtelijke voogdij (administratief toezicht)  privaatrechtelijke voogdij



3. Uitvoerbare beslissingen
 Voorbeeldsituatie: een studentenorganisatie (organisatoren van een betoging) vraagt de
burgemeester toelating om te betogen in de gemeente. De burgemeester weigert toelating te
verlenen.

3.1 Begrip en situering
 Uitvoerbare beslissingen = eenzijdige administratieve rechtshandelingen = Het bestuur heeft
de bevoegdheid om in het algemeen belang eenzijdig of gezagshalve beslissingen te nemen
die hetzij alle burgers, hetzij een bepaald iemand verbinden
o Eenzijdig = zonder invloed van de andere partij
o Administratief = openbaar bestuur
o Rechtshandeling = beslissingen met een bepaald doel  rechtgevolgen creëren
 Rechtshandelingen:
o Materieel = zonder rechtgevolgen, de beslissing is al genomen, moet enkel nog
worden uitgevoerd
o Administratief = rechtgevolgen die het bestuur bewust heeft gewild
 Voorbeelden:
o Administratieve rechtshandeling: een betogingsverbod
o Materiële handeling: uiteendrijven van de verboden betoging door de helpers van de
burgemeester, de administratieve politie
 Administratieve rechtshandelingen:
o Meerzijdig = tot stand gekomen met akkoord van de betrokkene
o Eenzijdig = zonder akkoord van de betrokkene
= uitvoerbare beslissingen = deze beslissingen kunnen door een bevoegde
administratieve rechter vernietigd worden in geval van onwettigheid
 Voorbeelden:
o Meerzijdig: overheid gaat een gebouw huren  huurrecht
o Eenzijdig: jachtvergunning
 Voorbeeldsituatie: burgemeester weigert de toelating voor de betoging.


3

, o Burgerlijke overheid (burgemeester als orgaan van de gemeente)
o beoogt rechtgevolgen (betoging mag niet plaatsvinden).
 administratieve rechtshandeling
o Zonder akkoord van de studentenorganisatie
 eenzijdige administratieve rechtshandeling = uitvoerbare beslissing

3.2 Voorrechten
 Uitvoerbare beslissingen krijgen speciale aandacht omdat hieraan bijzondere voorrechten
verbonden zijn die het privaatrecht niet kent:
o Ze komen eenzijdig tot stand
o Ze zijn geacht in overeenstemming te zijn met het recht
o Ze uit uitvoerbaar

3.2.1 Eenzijdig
 Ze geeft iemand rechten en/of legt hem plichten op zonder zijn akkoord
 Bestuurlijke overheid treedt gezagshalve op  In belang van het algemeen belang
 Soms dwingt het algemeen belang de overheid ertoe om hoe dan ook te beslissen, desnoods
zonder het akkoord van de burger (ongelijkwaardige partijen)
 Voorbeelden:
o het bestuur weigert een ambtenaar het gevraagde verlof om persoonlijke redenen
toe te staan omwille van de goede werking van de dienst
 de openbare dienst moet blijven draaien
o bouwvergunning
 Vergelijking met het privaatrecht:
Een burger kan een medeburger in beginsel noch rechten noch plichten toekennen of
opleggen zonder diens toestemming (beginsel van contractvrijheid en gelijkheid van partijen)
Vb. onteigening
 Voorbeeldsituatie: de burgemeester weigert eenzijdig of gezagshalve om toelating te
verlenen om te betogen vanuit een bezorgdheid voor de openbare orde in de gemeente
(algemeen belang). Zijn beslissing verbindt (verplicht) de studentenorganisatie zonder haar
akkoord. De geplande betoging mag dus niet doorgaan.

3.2.2 Wettig vermoeden
 Weerlegbaar vermoeden
 Het wordt vermoed dat de beslissing met eerbied voor het recht werd gedaan
 Men moet niet vooraf naar de rechter stappen om deze overeenstemming te horen erkennen
in geval van betwisting
 Wettigheid wordt vermoed  tegenbewijs kan geleverd worden (=weerlegbaar vermoeden)
 In een rechtstaat is ook de administratieve overheid (bestuur) gebonden door het recht, zelfs
al neemt zij een sterk bevoorrechte positie in.  Controle moet dus mogelijk zijn  controle
wordt uitgeoefend door de gerechtelijke instellingen
 Tot bewijs van het tegendeel wordt de eenzijdige beslissing wettig geacht en wordt ze ook
uitgevoerd
 Voorbeeldsituatie: de weigering om toelating tot betogen tot verlenen wordt vermoed wettig
te zijn. Het is aan de studentenorganisatie om de onwettigheid van de beslissing te bewijzen
voor de rechter (vb. de burgemeester heeft de betoging niet toegelaten, niet omwille van de
handhaving van de openbare orde, maar wel om politieke redenen)




4