De opkomst van (historische) kritische exegese
1. Op zoek naar de auteurs van de teksten.
• Tot de 16de eeuw hield men vast aan grote persoonlijkheden als de auteurs van
het oude testament. Onder meer voortbouwend op gegevens die de
verschillende Bijbelboeken zelf aanreiken, werd Mozes gezien als de auteur van
de Pentateuch en het boek Job. De profeet Samuel zou het boek Samuel
geschreven hebben en Rechters en Ruth. De Psalmen werden aan koning David
toegedicht, terwijl Prediker, Hooglied, Spreuken en Wijsheid door koning Salomo
zouden zijn geschreven.
• Vanaf de 17de eeuw komen er sterke twijfels over de auteurschap. De Historisch
Kritische Exegese is geboren. Ze is historisch omdat ze zich bezig houdt met de
ontstaansgeschiedenis van de oudtestamentische boeken. Ze is kritisch omdat de
bijbelteksten wil ‘kritisch’ wil bestuderen dus niet zomaar letterlijk lezen.
2. Post-mosaica in de Pentateuch.
- Dt 1,1: “Dit is de rede die Mozes aan de overzijde van
de Jordaan voor heel Israël gehouden heeft…”
- Dt 17,14-20: de ideale koning
- Dt 34: “Mozes, de dienaar van de HEER, stierf daar,
in het land van Moab, zoals de HEER aangekondigd
had. Hij werd begraven in de vallei, in het land van
Moab, tegenover Beth-Peor, en niemand heeft ooit
zijn graf gekend tot op vandaag. Mozes was 120 jaar
toen hij stierf”.
Men stelde zich de vraag hoe Mozes aan het einde van Deuteronomium zijn
eigen dood en begrafenis kon hebben beschreven
Vooral de vele onregelmatigheden, tegenstrijdigheden en herhalingen leidde
tot een conclusie dat de oudtestamentische boeken moeilijk door één auteur
geschreven zijn.
Dergelijke vaststellingen leidde niet tot ontkenning van Mozes auteurschap
maar stelden dat Mozes niet zonder meer als de auteur van de ganse
Pentateuch kon worden gezien.
3. Literaire argumenten tegen het Mozaïsche auteurschap
o Doubletten:
- Twee Scheppingsverhalen (Gn 1 en Gn 2–3)
- Twee decalogen (Ex 20 en Dt 5)
- Twee roepingsverhalen van Mozes (Ex 3–4 en Ex 6–7)
o Stijlelementen:
- Numeruswechsel (Dt 4,29a: «jullie» en Dt
4,29b: «jij»)
o Contradicties:
1. Op zoek naar de auteurs van de teksten.
• Tot de 16de eeuw hield men vast aan grote persoonlijkheden als de auteurs van
het oude testament. Onder meer voortbouwend op gegevens die de
verschillende Bijbelboeken zelf aanreiken, werd Mozes gezien als de auteur van
de Pentateuch en het boek Job. De profeet Samuel zou het boek Samuel
geschreven hebben en Rechters en Ruth. De Psalmen werden aan koning David
toegedicht, terwijl Prediker, Hooglied, Spreuken en Wijsheid door koning Salomo
zouden zijn geschreven.
• Vanaf de 17de eeuw komen er sterke twijfels over de auteurschap. De Historisch
Kritische Exegese is geboren. Ze is historisch omdat ze zich bezig houdt met de
ontstaansgeschiedenis van de oudtestamentische boeken. Ze is kritisch omdat de
bijbelteksten wil ‘kritisch’ wil bestuderen dus niet zomaar letterlijk lezen.
2. Post-mosaica in de Pentateuch.
- Dt 1,1: “Dit is de rede die Mozes aan de overzijde van
de Jordaan voor heel Israël gehouden heeft…”
- Dt 17,14-20: de ideale koning
- Dt 34: “Mozes, de dienaar van de HEER, stierf daar,
in het land van Moab, zoals de HEER aangekondigd
had. Hij werd begraven in de vallei, in het land van
Moab, tegenover Beth-Peor, en niemand heeft ooit
zijn graf gekend tot op vandaag. Mozes was 120 jaar
toen hij stierf”.
Men stelde zich de vraag hoe Mozes aan het einde van Deuteronomium zijn
eigen dood en begrafenis kon hebben beschreven
Vooral de vele onregelmatigheden, tegenstrijdigheden en herhalingen leidde
tot een conclusie dat de oudtestamentische boeken moeilijk door één auteur
geschreven zijn.
Dergelijke vaststellingen leidde niet tot ontkenning van Mozes auteurschap
maar stelden dat Mozes niet zonder meer als de auteur van de ganse
Pentateuch kon worden gezien.
3. Literaire argumenten tegen het Mozaïsche auteurschap
o Doubletten:
- Twee Scheppingsverhalen (Gn 1 en Gn 2–3)
- Twee decalogen (Ex 20 en Dt 5)
- Twee roepingsverhalen van Mozes (Ex 3–4 en Ex 6–7)
o Stijlelementen:
- Numeruswechsel (Dt 4,29a: «jullie» en Dt
4,29b: «jij»)
o Contradicties:
