Inhoudsopgave
1. De geboorte en ontwikkeling van de film als cultuurproduct en culturele industrie ............................... 2
1.1. De voorgeschiedenis van de film .......................................................................................................... 2
1.1.1. Technologische innova0es .............................................................................................................. 2
1.1.2. Van filmtechnologie naar film als massamedium............................................................................ 3
1.2. Verdere ontwikkeling van film 9jdens het Interbellum (1918 -1939) ................................................... 4
1.2.1. De introduc0e van geluid ................................................................................................................ 4
1.2.2. Verdere ontwikkeling van film als cultuurproduct: genres.............................................................. 5
1.3. De groeiende dominan9e van de VS op de filmmarkt.......................................................................... 7
1.3.1. Hollywood: Het studiosysteem ....................................................................................................... 7
1.3.2. De interna0onale dominan0e van Hollywood ................................................................................ 8
1.3.3. Veranderingen in Hollywood: The Paramount Decision................................................................ 10
1.3.4. Concentra0e en consolida0e in de Amerikaanse filmindustrie..................................................... 10
1.3.5. De jaren 1960 – 1970: crisis en herstel in Hollywood ................................................................... 11
2. Filmvertoning en – consump<e in BE ................................................................................................... 11
2.1. Inleiding: Brusselse wijkcinema’s ....................................................................................................... 11
2.2. Vroege ontwikkeling van filmvertoningen en publiek ........................................................................ 12
2.2.1. Publiek en loca0es ........................................................................................................................ 12
2.2.2. Pathé ............................................................................................................................................. 12
2.3. Verdere ontwikkeling van de film in BE 9jdens het interbellum ......................................................... 12
2.3.1. Verdere groei van aantal bioscopen .............................................................................................. 12
2.3.2. Hollywood in BE ............................................................................................................................ 13
2.4. Van piek naar daling in bioscoopbezoek na WO II ............................................................................. 13
2.4.1. Piek................................................................................................................................................ 13
2.4.2. Daling bezoekersaantallen, crisis en slui0ngen ............................................................................. 13
2.4.3. Filmconsump0e thuis en de filmindustrie..................................................................................... 14
2.4.4. De diversifiëring van de filmconsump0e thuis .............................................................................. 14
2.4.5. Antwoord bioscopen op komst TV: veranderde bioscoopervaring ............................................... 14
2.5. 1958 – Vandaag: Het Vlaamse bioscooplandschap verandert grondig ............................................. 14
2.5.1. Kanteling ....................................................................................................................................... 14
2.5.2. Vanaf de jaren 1960: mul0screenbioscopen en mul0plexen ........................................................ 15
2.5.3. Vanaf 1990: Van stad naar stadsrand en de geboorte van de megaplex....................................... 15
2.6. De ‘disciplinering van film’ ................................................................................................................. 16
2.6.1. De veronderstelde kracht van film ................................................................................................ 16
2.6.2. De disciplinering van film in BE ..................................................................................................... 16
2.6.3. De Filmkeuringscommissie ............................................................................................................ 16
2.6.4. De zuilen als disciplinerende krachten .......................................................................................... 17
1
,Module 2: Film
1. De geboorte en ontwikkeling van de film als cultuurproduct en
culturele industrie
1.1. De voorgeschiedenis van de film
- Projec+e van bewegend beeld al lang voor de jaren 1890 in gebruik (film en
filmtechnologie niet plotseling ‘uitgevonden’)
- “Precinema”: op+sche instrumenten en technieken die bestonden voor ontstaan van de
film
➞ Allerlei manieren om bewegend beeld te tonen
Vb. Chronofotografie - 1870 (seriefotografie, foto’s van bewegende objecten,
mogelijk dankzij korte sluiter>jd)
Vb. Magische lantaarn met lamp/ kaars en glazen platen ( = toverlantaarn,
projecteert transparante beelden op glasplaten d.m.v licht en lenzen)
• 17de eeuw: ontstaat i wetenschappelijke context
• 18de eeuw: populair
• 2de hel- 19de eeuw: groeit uit tot 1 v/d eerste visuele
massamedia!!
• Gebruikt door rondreizende ar+esten, leerkrachten,
wetenschappers, …
• Goedkope speelgoedversie intrede in huiselijke kringen
• Technieken om geprojecteerde beelden te laten bewegen
Vb. Snelle afwisseling slides
Vb. 2 beelden vloeien over in elkaar
• Aspecten filmtaal (narra>e, montage, mise-en-scène…) ook
aanwezig bij ar+esten die lantaarn gebruikten
De filmtechnologie ontwikkelde zich gradueel, het werd niet plotseling uitgevonden.
1.1.1. Technologische innova0es
- Projec+e van bewegend gefotografeerd beeld
- Eind 19de eeuw: belangrijke technologische ontwikkelingen inzake fotografie (opname)
en projec<e (vertoning)
- Niet plotse uitvinding, maar geleidelijke ontwikkeling, op meerdere plaatsen, door
meerdere mensen.
2
, • Thomas Edison & William Dickson – 1889-1892: Kinetoscoop
➞ Kinetoscoop: Een individueel kijkinstrument voor zeer korte filmpjes (geen projec+e)
➞ Gecommercialiseerd door Edison Company voor pretparken
➞ BE: vindbaar op kermissen
➞ Populaire filmpjes van dansvoorstellingen of bokswedstrijden
Opmerking: Geen ‘ul+em doel’ om cinema te ontwikkelen zoals we die vandaag
kennen! Uitvinders & ondernemers bezig met zoeken naar oplossingen voor
prak+sche en wetenschappelijke problemen + indien er geld mee verdiend kon
worden.
• Gebroeders Lumière: Cinematograaf
➞ Geïnspireerd door succes kinetoscoop - uitvinders op zoek naar manier om
beelden te vergroten en projecteren
➞ 1895: Broers Louis & Auguste Lumière ontwerpen cinematograaf = draagbare
filmcamera + projector
➞ Handma+ge aandrijving: speciale effecten als slow mo>on & fast mo>on mogelijk
➞ Projec+e voor groter publiek mogelijk
➞ 1ste filmpje = filmpje van 46 seconden van arbeiders die de lumière-fabriek verlieten
➞ 1ste vertoning, 28 december 1895 – Parijs: eerste betalende filmprojec+e
1.1.2. Van filmtechnologie naar film als massamedium
Publiek kwam naar uitvinding kijken, naar bewegend beeld op zich
- Aanwezigheid van de cinematograaf ≠ als “cinema als cultuurproduct”
- Simpele inhoud: dagelijkse of belangrijke gebeurtenissen + verder bouwen op tradi+es…
- Op kermissen, music halls, populaire theaters
- Tot 1905
Film wordt snel een medium om verhalen te vertellen
- Ontwikkeling van film als cultuurproduct
- One-reel film (10 – 15min), two-reel, three-reel, feature film, korMilms, nieuws…
- Belangrijke namen:
• G. Méliès (FR)
➞ Lineaire verhalen (chronologisch)
➞ Experimenteerde met montagetechnieken & gebruik van narra+e
➞ “Le voyage sur la lune” – 1902
• E.S. Porter (VS)
➞ Werkte voor Edison Manufacturing Company
➞ Gebruik van montage om parallelle gebeurtenissen weer te geven (opbouw spanning)
➞ “The great train robbery” – 1903
• C. Hepworth (VK)
➞ Shots combineren om ac+e te benadrukken
➞ Financieel succes waardoor andere filmmakers hierop voortbouwen
➞ “Rescued by Rover” – 1905
3
1. De geboorte en ontwikkeling van de film als cultuurproduct en culturele industrie ............................... 2
1.1. De voorgeschiedenis van de film .......................................................................................................... 2
1.1.1. Technologische innova0es .............................................................................................................. 2
1.1.2. Van filmtechnologie naar film als massamedium............................................................................ 3
1.2. Verdere ontwikkeling van film 9jdens het Interbellum (1918 -1939) ................................................... 4
1.2.1. De introduc0e van geluid ................................................................................................................ 4
1.2.2. Verdere ontwikkeling van film als cultuurproduct: genres.............................................................. 5
1.3. De groeiende dominan9e van de VS op de filmmarkt.......................................................................... 7
1.3.1. Hollywood: Het studiosysteem ....................................................................................................... 7
1.3.2. De interna0onale dominan0e van Hollywood ................................................................................ 8
1.3.3. Veranderingen in Hollywood: The Paramount Decision................................................................ 10
1.3.4. Concentra0e en consolida0e in de Amerikaanse filmindustrie..................................................... 10
1.3.5. De jaren 1960 – 1970: crisis en herstel in Hollywood ................................................................... 11
2. Filmvertoning en – consump<e in BE ................................................................................................... 11
2.1. Inleiding: Brusselse wijkcinema’s ....................................................................................................... 11
2.2. Vroege ontwikkeling van filmvertoningen en publiek ........................................................................ 12
2.2.1. Publiek en loca0es ........................................................................................................................ 12
2.2.2. Pathé ............................................................................................................................................. 12
2.3. Verdere ontwikkeling van de film in BE 9jdens het interbellum ......................................................... 12
2.3.1. Verdere groei van aantal bioscopen .............................................................................................. 12
2.3.2. Hollywood in BE ............................................................................................................................ 13
2.4. Van piek naar daling in bioscoopbezoek na WO II ............................................................................. 13
2.4.1. Piek................................................................................................................................................ 13
2.4.2. Daling bezoekersaantallen, crisis en slui0ngen ............................................................................. 13
2.4.3. Filmconsump0e thuis en de filmindustrie..................................................................................... 14
2.4.4. De diversifiëring van de filmconsump0e thuis .............................................................................. 14
2.4.5. Antwoord bioscopen op komst TV: veranderde bioscoopervaring ............................................... 14
2.5. 1958 – Vandaag: Het Vlaamse bioscooplandschap verandert grondig ............................................. 14
2.5.1. Kanteling ....................................................................................................................................... 14
2.5.2. Vanaf de jaren 1960: mul0screenbioscopen en mul0plexen ........................................................ 15
2.5.3. Vanaf 1990: Van stad naar stadsrand en de geboorte van de megaplex....................................... 15
2.6. De ‘disciplinering van film’ ................................................................................................................. 16
2.6.1. De veronderstelde kracht van film ................................................................................................ 16
2.6.2. De disciplinering van film in BE ..................................................................................................... 16
2.6.3. De Filmkeuringscommissie ............................................................................................................ 16
2.6.4. De zuilen als disciplinerende krachten .......................................................................................... 17
1
,Module 2: Film
1. De geboorte en ontwikkeling van de film als cultuurproduct en
culturele industrie
1.1. De voorgeschiedenis van de film
- Projec+e van bewegend beeld al lang voor de jaren 1890 in gebruik (film en
filmtechnologie niet plotseling ‘uitgevonden’)
- “Precinema”: op+sche instrumenten en technieken die bestonden voor ontstaan van de
film
➞ Allerlei manieren om bewegend beeld te tonen
Vb. Chronofotografie - 1870 (seriefotografie, foto’s van bewegende objecten,
mogelijk dankzij korte sluiter>jd)
Vb. Magische lantaarn met lamp/ kaars en glazen platen ( = toverlantaarn,
projecteert transparante beelden op glasplaten d.m.v licht en lenzen)
• 17de eeuw: ontstaat i wetenschappelijke context
• 18de eeuw: populair
• 2de hel- 19de eeuw: groeit uit tot 1 v/d eerste visuele
massamedia!!
• Gebruikt door rondreizende ar+esten, leerkrachten,
wetenschappers, …
• Goedkope speelgoedversie intrede in huiselijke kringen
• Technieken om geprojecteerde beelden te laten bewegen
Vb. Snelle afwisseling slides
Vb. 2 beelden vloeien over in elkaar
• Aspecten filmtaal (narra>e, montage, mise-en-scène…) ook
aanwezig bij ar+esten die lantaarn gebruikten
De filmtechnologie ontwikkelde zich gradueel, het werd niet plotseling uitgevonden.
1.1.1. Technologische innova0es
- Projec+e van bewegend gefotografeerd beeld
- Eind 19de eeuw: belangrijke technologische ontwikkelingen inzake fotografie (opname)
en projec<e (vertoning)
- Niet plotse uitvinding, maar geleidelijke ontwikkeling, op meerdere plaatsen, door
meerdere mensen.
2
, • Thomas Edison & William Dickson – 1889-1892: Kinetoscoop
➞ Kinetoscoop: Een individueel kijkinstrument voor zeer korte filmpjes (geen projec+e)
➞ Gecommercialiseerd door Edison Company voor pretparken
➞ BE: vindbaar op kermissen
➞ Populaire filmpjes van dansvoorstellingen of bokswedstrijden
Opmerking: Geen ‘ul+em doel’ om cinema te ontwikkelen zoals we die vandaag
kennen! Uitvinders & ondernemers bezig met zoeken naar oplossingen voor
prak+sche en wetenschappelijke problemen + indien er geld mee verdiend kon
worden.
• Gebroeders Lumière: Cinematograaf
➞ Geïnspireerd door succes kinetoscoop - uitvinders op zoek naar manier om
beelden te vergroten en projecteren
➞ 1895: Broers Louis & Auguste Lumière ontwerpen cinematograaf = draagbare
filmcamera + projector
➞ Handma+ge aandrijving: speciale effecten als slow mo>on & fast mo>on mogelijk
➞ Projec+e voor groter publiek mogelijk
➞ 1ste filmpje = filmpje van 46 seconden van arbeiders die de lumière-fabriek verlieten
➞ 1ste vertoning, 28 december 1895 – Parijs: eerste betalende filmprojec+e
1.1.2. Van filmtechnologie naar film als massamedium
Publiek kwam naar uitvinding kijken, naar bewegend beeld op zich
- Aanwezigheid van de cinematograaf ≠ als “cinema als cultuurproduct”
- Simpele inhoud: dagelijkse of belangrijke gebeurtenissen + verder bouwen op tradi+es…
- Op kermissen, music halls, populaire theaters
- Tot 1905
Film wordt snel een medium om verhalen te vertellen
- Ontwikkeling van film als cultuurproduct
- One-reel film (10 – 15min), two-reel, three-reel, feature film, korMilms, nieuws…
- Belangrijke namen:
• G. Méliès (FR)
➞ Lineaire verhalen (chronologisch)
➞ Experimenteerde met montagetechnieken & gebruik van narra+e
➞ “Le voyage sur la lune” – 1902
• E.S. Porter (VS)
➞ Werkte voor Edison Manufacturing Company
➞ Gebruik van montage om parallelle gebeurtenissen weer te geven (opbouw spanning)
➞ “The great train robbery” – 1903
• C. Hepworth (VK)
➞ Shots combineren om ac+e te benadrukken
➞ Financieel succes waardoor andere filmmakers hierop voortbouwen
➞ “Rescued by Rover” – 1905
3
