Antwoorden Laagland havo-4 periode 3: Cursus 1,2,3,8
Cursus 1
Literatuur en lezer
A Leeropdrachten
1 De leesmotivaties staan in paragraaf 1.1. Ga bij de ordening van de leesmotivaties niet af op één
of twee pas gelezen boeken, maar ga uit van de vraag waarom je verhalen leest.
2 Inleving doe je in een personage (je ‘bent’ het personage tijdens het lezen als het ware); bij
herkenning is er geen sprake van inleving, maar kun jij je de ruimte waarin de gebeurtenissen
zich afspelen en de ervaringen van een personage goed voorstellen, bijvoorbeeld door wat je zelf
hebt gezien, gehoord, gelezen of meegemaakt.
3 Het effect is de uitwerking van de tekst op jou als lezer, wat de tekst met je doet.
4 Mogelijke effecten: vies, vreemd, spannend, raadselachtig, prachtig, boeiend, geheimzinnig,
onsamenhangend, moeilijk, ontoegankelijk, flauw.
5 Mogelijke redenen: verschil in leeftijd, opleiding, maatschappelijke achtergrond, sekse,
geaardheid.
6 Een genre is een bepaald soort verhaal of boek, bijvoorbeeld een sprookje of sciencefiction.
7 Verwachtingen ontstaan door (1) wat je over het boek hebt gehoord; (2) genre; (3) titel en omslag;
(4) suggesties en vermoedens; (5) interessante of bijzondere personages.
8 Bij een zakelijke tekst klopt de informatie, de tekst is eenduidig; een literaire tekst is meerduidig,
de informatie hoeft niet te kloppen.
9 Een open plek is een tekstgedeelte dat onduidelijk is en vragen bij je oproept.
10 Open plekken ontstaan door: (1) informatieachterstand; (2) vermoedens, suggesties en
verwachtingen; (3) gedrag van personages; (4) titel.
11 Gesloten einde: alle open plekken zijn ingevuld; open einde: na lezing blijven er open plekken.
12 Bij non-fictie vertrouw je als lezer erop dat de informatie klopt, bij een fictionele tekst bestaat de
mogelijkheid dat er wordt afgeweken van de werkelijkheid; zo’n tekst is geen waarheidsgetrouwe
weergave van de werkelijkheid.
13 De Gouden Strop is de prijs voor het beste spannende Nederlandse boek.
B Leesopdrachten
Opdracht 1
Charles den Tex, Cel
a Cel is een spannend boek.
b Let erop dat je verwachtingen inhoudelijk moeten aansluiten bij het fragment.
c Leg uit waarom je “Nu ging hij rijden.” wel of geen suggestie vindt. Krijg je vermoedens?
d Beschrijf welke verwachting is uitgekomen en welke niet.
e Het fragment heeft een open einde. Michael en Richard zijn ontsnapt aan de broers, maar
waarschijnlijk is dat maar tijdelijk. Hoe zal het verder aflopen?
f Kies het woord dat het duidelijkst het effect weergeeft.
g Waarom wel/niet nieuwsgierig?
Opdracht 2
Joris Moens, Bor
a Wat doet Bor? Hoe is zijn taalgebruik? Leg uit wat je ervan vindt. Ben je positief of negatief over
daden en taalgebruik van Bor?
b Kies een of twee woorden die aangeven wat de uitwerking op jou is.
c Het lijkt erop dat Bor tevreden over zichzelf is: hij presenteert zichzelf als ‘leider’ van de
vriendenclub (“Dat heb ik hem later eventjes heel duidelijk gemaakt.”), en als slimmer dan de
anderen (niet meer op de Mavo). Verder vindt hij zijn eigen grappen goed.
d Geef je eigen mening op de visie van Bor. Eens/oneens? Waarom?
Laagland, literatuur & lezer © ThiemeMeulenhoff 1 Uitwerkingen Verwerkingsboek havo cursus 2
, e Waarom is Bor wel/geen boeiend personage? Denk aan wat hij doet, zegt en denkt.
f Waarom is Bor wel/niet herkenbaar?
g Mogelijke open plekken: Waarom was er geen overleg nodig voor het slaan van de Mormonen?
Wat zijn Mormonen? Waarom laat het voorval Bor niet los?
h Bor houdt er rekening mee dat hij opgepakt wordt. Jij als lezer ook. Je wilt weten of de gedachte
uitkomt. Dus een open plek.
i Bor is een literaire tekst vanwege de meerduidigheid en open plekken.
Opdracht 3
Tim Krabbé, Het gouden ei
a “Ze leek van de aardbodem verdwenen” of “Ze was ergens. Alleen hij mocht niet weten waar. Het
was onverdraaglijk, krenkend.”
b Suggestie: “Was ze in die wagen gesleurd, verkracht? Werd ze nu meegenomen, straks ergens
langs de kant gedumpt?”
c Kies een of twee woorden die duidelijk de uitwerking weergeven.
d Wat doet en denkt Rex? Wat overkomt hem? Vind je dat boeiend?
e Geef minimaal één reden waarom je Rex’ gedrag wel/niet normaal vindt.
f Open einde: Saskia is verdwenen en Rex (en jij als lezer) weet niet wat er met haar gebeurd is.
g Fictie.
Opdracht 4
Willem Wilmink, “Een foto”
a Een razzia was in de Tweede Wereldoorlog een georganiseerd zoeken van bijvoorbeeld joden
door Duitse soldaten. Het woordje “die” verwijst naar de razzia waar de foto over gaat.
b Waarschijnlijk wel: welke foto?
c Als je niet weet om welk plein het gaat, dan is het een open plek.
d Vijf personen.
e Vijf strofen.
f Vier witregels.
g Het tweede deel begint met “Stel je voor, je zag die foto …”.
h Kies een of twee woorden die de uitwerking op jou goed weergeven.
i Probeer de betekenis te onderbouwen met verwijzingen naar het gedicht.
Opdracht 5
Carl Friedman, Tralievader
a Beschrijf je verwachting. Waarschijnlijk denk je aan een concrete vingerhoed.
b De open plek wordt ingevuld met “Maar meestal zat ik in mijn schuilplaats, als een reus in een
vingerhoed” (r. 15-16). De titel moet je dus niet letterlijk opvatten, maar figuurlijk: de aanduiding
voor een (kleine) schuilplaats.
c Er komen meerdere figuren voor, zoals Max, de ik-figuur en de vader. Wie vind jij het
interessantst? Waarom? Wie maakte de belangrijkste dingen mee?
d De gebeurtenissen spelen zich af in een sanatorium. Het is een open plek: waarom is de vader
daar?
e De vader heeft gezegd dat zijn schuilplaats heel klein was, “Ongeveer zoals bij ons thuis het
gootsteenkastje, ...”. De ik-figuur zoekt daar de vader.
f Een dokwerker is een havenarbeider.
g Het kind is waarschijnlijk niet ouder dan 4 of 5 jaar. Het heeft nog een kinderlijke fantasie: het
zoekt de vader, als in een fantasierijk verhaaltje, in het gootsteenkastje.
h Probeer de betekenis te onderbouwen met verwijzingen naar het verhaal.
Opdracht 6
Boudewijn Büch, De kleine blonde dood
a In de jaren vijftig van de twintigste eeuw.
b Hij reageert woedend en gooit het koffie- en roomstel door de kamer.
c De vader reageert vreemd. Als lezer wil je weten waarom hij zo reageert. Dus een open plek.
Laagland, literatuur & lezer © ThiemeMeulenhoff 2 Uitwerkingen Verwerkingsboek havo cursus 2
Cursus 1
Literatuur en lezer
A Leeropdrachten
1 De leesmotivaties staan in paragraaf 1.1. Ga bij de ordening van de leesmotivaties niet af op één
of twee pas gelezen boeken, maar ga uit van de vraag waarom je verhalen leest.
2 Inleving doe je in een personage (je ‘bent’ het personage tijdens het lezen als het ware); bij
herkenning is er geen sprake van inleving, maar kun jij je de ruimte waarin de gebeurtenissen
zich afspelen en de ervaringen van een personage goed voorstellen, bijvoorbeeld door wat je zelf
hebt gezien, gehoord, gelezen of meegemaakt.
3 Het effect is de uitwerking van de tekst op jou als lezer, wat de tekst met je doet.
4 Mogelijke effecten: vies, vreemd, spannend, raadselachtig, prachtig, boeiend, geheimzinnig,
onsamenhangend, moeilijk, ontoegankelijk, flauw.
5 Mogelijke redenen: verschil in leeftijd, opleiding, maatschappelijke achtergrond, sekse,
geaardheid.
6 Een genre is een bepaald soort verhaal of boek, bijvoorbeeld een sprookje of sciencefiction.
7 Verwachtingen ontstaan door (1) wat je over het boek hebt gehoord; (2) genre; (3) titel en omslag;
(4) suggesties en vermoedens; (5) interessante of bijzondere personages.
8 Bij een zakelijke tekst klopt de informatie, de tekst is eenduidig; een literaire tekst is meerduidig,
de informatie hoeft niet te kloppen.
9 Een open plek is een tekstgedeelte dat onduidelijk is en vragen bij je oproept.
10 Open plekken ontstaan door: (1) informatieachterstand; (2) vermoedens, suggesties en
verwachtingen; (3) gedrag van personages; (4) titel.
11 Gesloten einde: alle open plekken zijn ingevuld; open einde: na lezing blijven er open plekken.
12 Bij non-fictie vertrouw je als lezer erop dat de informatie klopt, bij een fictionele tekst bestaat de
mogelijkheid dat er wordt afgeweken van de werkelijkheid; zo’n tekst is geen waarheidsgetrouwe
weergave van de werkelijkheid.
13 De Gouden Strop is de prijs voor het beste spannende Nederlandse boek.
B Leesopdrachten
Opdracht 1
Charles den Tex, Cel
a Cel is een spannend boek.
b Let erop dat je verwachtingen inhoudelijk moeten aansluiten bij het fragment.
c Leg uit waarom je “Nu ging hij rijden.” wel of geen suggestie vindt. Krijg je vermoedens?
d Beschrijf welke verwachting is uitgekomen en welke niet.
e Het fragment heeft een open einde. Michael en Richard zijn ontsnapt aan de broers, maar
waarschijnlijk is dat maar tijdelijk. Hoe zal het verder aflopen?
f Kies het woord dat het duidelijkst het effect weergeeft.
g Waarom wel/niet nieuwsgierig?
Opdracht 2
Joris Moens, Bor
a Wat doet Bor? Hoe is zijn taalgebruik? Leg uit wat je ervan vindt. Ben je positief of negatief over
daden en taalgebruik van Bor?
b Kies een of twee woorden die aangeven wat de uitwerking op jou is.
c Het lijkt erop dat Bor tevreden over zichzelf is: hij presenteert zichzelf als ‘leider’ van de
vriendenclub (“Dat heb ik hem later eventjes heel duidelijk gemaakt.”), en als slimmer dan de
anderen (niet meer op de Mavo). Verder vindt hij zijn eigen grappen goed.
d Geef je eigen mening op de visie van Bor. Eens/oneens? Waarom?
Laagland, literatuur & lezer © ThiemeMeulenhoff 1 Uitwerkingen Verwerkingsboek havo cursus 2
, e Waarom is Bor wel/geen boeiend personage? Denk aan wat hij doet, zegt en denkt.
f Waarom is Bor wel/niet herkenbaar?
g Mogelijke open plekken: Waarom was er geen overleg nodig voor het slaan van de Mormonen?
Wat zijn Mormonen? Waarom laat het voorval Bor niet los?
h Bor houdt er rekening mee dat hij opgepakt wordt. Jij als lezer ook. Je wilt weten of de gedachte
uitkomt. Dus een open plek.
i Bor is een literaire tekst vanwege de meerduidigheid en open plekken.
Opdracht 3
Tim Krabbé, Het gouden ei
a “Ze leek van de aardbodem verdwenen” of “Ze was ergens. Alleen hij mocht niet weten waar. Het
was onverdraaglijk, krenkend.”
b Suggestie: “Was ze in die wagen gesleurd, verkracht? Werd ze nu meegenomen, straks ergens
langs de kant gedumpt?”
c Kies een of twee woorden die duidelijk de uitwerking weergeven.
d Wat doet en denkt Rex? Wat overkomt hem? Vind je dat boeiend?
e Geef minimaal één reden waarom je Rex’ gedrag wel/niet normaal vindt.
f Open einde: Saskia is verdwenen en Rex (en jij als lezer) weet niet wat er met haar gebeurd is.
g Fictie.
Opdracht 4
Willem Wilmink, “Een foto”
a Een razzia was in de Tweede Wereldoorlog een georganiseerd zoeken van bijvoorbeeld joden
door Duitse soldaten. Het woordje “die” verwijst naar de razzia waar de foto over gaat.
b Waarschijnlijk wel: welke foto?
c Als je niet weet om welk plein het gaat, dan is het een open plek.
d Vijf personen.
e Vijf strofen.
f Vier witregels.
g Het tweede deel begint met “Stel je voor, je zag die foto …”.
h Kies een of twee woorden die de uitwerking op jou goed weergeven.
i Probeer de betekenis te onderbouwen met verwijzingen naar het gedicht.
Opdracht 5
Carl Friedman, Tralievader
a Beschrijf je verwachting. Waarschijnlijk denk je aan een concrete vingerhoed.
b De open plek wordt ingevuld met “Maar meestal zat ik in mijn schuilplaats, als een reus in een
vingerhoed” (r. 15-16). De titel moet je dus niet letterlijk opvatten, maar figuurlijk: de aanduiding
voor een (kleine) schuilplaats.
c Er komen meerdere figuren voor, zoals Max, de ik-figuur en de vader. Wie vind jij het
interessantst? Waarom? Wie maakte de belangrijkste dingen mee?
d De gebeurtenissen spelen zich af in een sanatorium. Het is een open plek: waarom is de vader
daar?
e De vader heeft gezegd dat zijn schuilplaats heel klein was, “Ongeveer zoals bij ons thuis het
gootsteenkastje, ...”. De ik-figuur zoekt daar de vader.
f Een dokwerker is een havenarbeider.
g Het kind is waarschijnlijk niet ouder dan 4 of 5 jaar. Het heeft nog een kinderlijke fantasie: het
zoekt de vader, als in een fantasierijk verhaaltje, in het gootsteenkastje.
h Probeer de betekenis te onderbouwen met verwijzingen naar het verhaal.
Opdracht 6
Boudewijn Büch, De kleine blonde dood
a In de jaren vijftig van de twintigste eeuw.
b Hij reageert woedend en gooit het koffie- en roomstel door de kamer.
c De vader reageert vreemd. Als lezer wil je weten waarom hij zo reageert. Dus een open plek.
Laagland, literatuur & lezer © ThiemeMeulenhoff 2 Uitwerkingen Verwerkingsboek havo cursus 2
