Latijn antieke filosofie: Atheense/antropologische periode - samenvatting

 Als de mens sterft, vliegen ze alle kanten uit
 Mens bezit dus geen onsterfelijke ziel
 Inspiratiebron voor materialisme  alles is te herleiden tot materie (ook emoties,
gedachten,…)
 Verandering = mechanische beweging (botsing, combinatie, afstoting)
 Alles wordt verklaard vanuit de natuur  geen metafysische verklaring meer nodig
(voorzienigheid, liefde/haat, nous = geest)
 Alles gebeurt volgens wetmatigheid van de stof
 Natuurwetten
 Atomisme leunt dicht aan bij de moderne natuurwetenschap
 Ons gedrag is bepaald door natuurprocessen en niet door eigen beslissingen = determinisme



Besluit kosmologische periode:

 Zoeken en tasten naar basis/grondbeginsel van de waarneembare wereld in al haar kanten
 De wiskunde in die tijd gaat wel snel, maar blijft te eenvoudig om de complexe problemen
van de filosofie te benaderen
 Bijdrage van de natuurfilosofen:
o eis tot bewijsvoering
o kritische beoordeling van elkaars pogingen
o uitsluiting van dogmatisch denken = niet openstaan voor rationele argumenten




ATHEENSE/ANTROPOLOGISCHE PERIODE (450-322 v.C.)



1. De sofisten



In de tijd:

 Grieken overwinnen Perzen
 Athene = centrum van Griekse wereld
 Economische en culturele bloei
 ‘Democratie’ van Pericles
 Behoefte aan scholing om politicus of redenaar te worden
 Opkom van de sofisten


Wie waren ze?

 Rondtrekkende leraars
 Gaven onderricht tegen betaling: vooral gericht op ‘welsprekendheid’ → mensen overtuigen!
 Brede algemene kennis
 Nooit een school van sofisten, leefden als enkeling

,  Onderling sterke verschillen
 Bekendste = Gorgias van Leontini
 In tegenstelling tot vroegere filosofen  niet bezig met ontstaan van de wereld, maar met
levenswijze van de mens in de wereld



Protagoras van Abdera:

 ‘De mens is de maat van alle dingen’ → homo mensura-leer: relativisme!
 Ethiek is niet van nature aangeboren, maar berust op cultuur
 Kennis = betrekkelijk → absolute waarheid bestaat niet



Kritiek:

 Kregen verwijten door oppervlakkigheid en winstbejag
 Relativisme stuit op heel wat kritiek van de conservatieve gemeenschap
 Plato en Aristoteles stelden hen in een heel negatief daglicht
→ negatieve invloed op de latere kijk op hen


Betekenis:

 Hun aandacht gaat naar de mens, minder naar de natuur
 ‘Denken’ wordt voorwerp van hun denken
 Maatstaven voor ethisch handelen + godsdienstige en politieke tradities worden kritisch
onderzocht
 Hun welsprekendheid → van belang voor taalwetenschap




2. Socrates



Uiterlijk:

 Klein / dikke, platte neus / dikke lippen / uitpuilende ogen / borstelige wenkbrauwen / kaal /
baard / zwalkende pas / gezicht werd soms vergeleken met een krab


De socratische kwestie:

 Heeft zelf niets neergeschreven
 Wat we weten, komt van zijn leerlingen Plato en Xenophoon (dialoogvorm)
 De getuigenissen spreken elkaar tegen
 Wat komt van Socrates? Wat werd toegevoegd door de schrijvers?
 Plato legt bvb ook zijn eigen ideeën in de mond van Socrates



Socrates een sofist?