Filosoof Sociaalcontracttheorie Standpunten
Hobbes Klassieke sociaal contract • Primaire taak van de staat is het bieden van vrede en veiligheid
theorie • Er is een staat nodig met absoluut gezag
• De mens is voor de mens een wolf, omdat ieder mens streeft naar
zelfbehoud
• Pessimistisch mensbeeld, zonder staat of samenleving
(natuurtoestand) is vergelijkbaar met een permanente
oorlogstoestand van allen tegen allen
• Geen grondrechtenbescherming
• Men is bereid om af te zien van vrijheden, mits alle andere mensen
dit ook doen
• Soeverein is zelf geen contractspartij en kan niet worden gebonden
• De soevereine macht wordt verkregen door overwicht (verworven)
of wanneer mensen onderling overeenkomen om zich uit eigen vrije
wil aan één man te onderwerpen, in het vertrouwen dat deze hen
tegen alle anderen zal beschermen (opgericht)
• Absolutisme: Regering door een onbegrensde, ongedeelde en
absolute macht van de Leviathan
• Leviathan heeft almacht verkregen op grond van een vrijwillige
instemming van burgers. Het is diegene die effectief in staat is de
rust en de orde in de staat terug te brengen
• Pactum subjectionis
Locke Klassieke sociaal contract • Doel van het sociaalcontract is het bieden van veiligheid én een
theorie effectieve bescherming van de natuurlijke, voorstatelijke en
onvervreemdbare rechten van de mens: Life, Liberty and Estate,
together Property
• Het overdragen van twee bevoegdheden waardoor property
effectief kan worden beschermd, dit zijn het recht op zelfbehoud
(wetgevende macht) en het recht tot straffen (uitvoerende macht)
• De vorst is gebonden aan wetten, door het parlement uitgevaardigd
• In een natuurtoestand ontbreekt het aan positief recht, uitvoerende
macht en rechtsprekende macht
• Liberale rechtsstaat inclusief grondrechtenbescherming. Deze
grondrechtenbescherming van property omvat ook vrijheid van
godsdienst en privacy
• Grondrechten mogen worden ingeperkt als de wetgevende macht
hier vooraf mee heeft ingestemd en noodzakelijk is voor het
algemeen belang
• Pactum unionis en vervolgens een pactum subjectionis
Rousseau Klassieke sociaal contract • Het idee van zelfwetgeving, vrijheid in de Algemene wil
theorie • Idealistisch mensbeeld. De mens is van nature goed, maar
vervreemd geraakt van de natuur door de cultuur
• Vrijheid is gehoorzaamheid aan de wet die je jezelf hebt opgelegd
• Overdragen van alle natuurlijke vrijheden aan de Algemene Wil,
deze is soeverein
• De Algemene Wil is datgene dat een redelijk denkend mens zou
moeten willen als hij het algemeen belang voor ogen zou houden
• Zowel democratisch als totalitair
• Grondrechtenbescherming niet nodig
• Pactium unionis, het volk heerst over het volk
Rawls Moderne sociaal contract • Mensen moet hun eigenbelang volgen én unaniem tot een bepaalde
theorie set van rechtvaardigingsprincipes komen
• Het toekennen van rechten en plichten dient gelijkwaardig te zijn,
tenzij een ongelijke verdeling ten goede komt aan de absolute
positie van de minstbedeelden in de samenleving
Nozick Moderne sociaal contract • Het eigendomsrecht estate zoals Locke deze heeft bedoeld kan niet
theorie worden ingeperkt
• Maximale autonomie en zelfbeschikkingsrecht (self-ownership). Anti-
paternalistisch
• De overheid moet zich niet bezighouden met verdelen, maar met
herverdelen
Sociale en Moderne contracttheorieën
Ethiek
, Filosoof Theorie Standpunten
Bentham (Klassiek) Utilisme of gevolgenethiek • Wanneer de keuze bestaat tussen alternatieve
acties, moet er gekozen worden voor hetgeen dat
het grootste geluk meebrengt voor de meeste
mensen
Kant Deontologie of plichtethiek • Mensen hebben bepaalde plichtig waar geen
uitzondering op mogelijk is
• Deze plichten vormen het categorisch imperatief.
Het categorisch imperatief kan worden samengevat
op twee verschillende manieren worden
samengevat, Ten eerste zou je moeten doen
waarvan jij zou kunnen willen dat iedereen het
altijd zo zou doen en ten tweede moet je andere
mensen niet als middel gebruiken, maar als een
doel op zich
Aristoteles Deugdenethiek • Je moet jezelf ontwikkelen tot een deugdzaam mens
door altijd de gulde middenweg te kiezen
• Volgens Plato zijn de vier kardinale deugden hierbij
verstandigheid, rechtvaardigheid, zelfbeheersing en
moed
Mill Utilisme • Mill was een leerling van Bentham
• Mill was een sterk voorstander van gelijke rechten
voor vrouwen en de vrijheid van meningsuiting
• Het utilisme van Mill kan worden onderscheiden in
het kwaliteitsprincipe en regelutilisme
• Het kwaliteitsprincipe legt uit dat niet alle soorten
geluk even zwaar wegen
• Regelutilisme zegt dat je niet moet kijken naar wat
de beste handeling is, maar de beste regel
• Schadebeginsel: de overheid mag alleen rechtmatig
macht uitoefenen over een individu om schade aan
anderen te voorkomen
• Wanneer je Mill noemt, kan je Nozick noemen als
tegenhanger die staat voor een maximaal
zelfbeschikkingsrecht zonder inmenging van de
overheid
Hobbes Klassieke sociaal contract • Primaire taak van de staat is het bieden van vrede en veiligheid
theorie • Er is een staat nodig met absoluut gezag
• De mens is voor de mens een wolf, omdat ieder mens streeft naar
zelfbehoud
• Pessimistisch mensbeeld, zonder staat of samenleving
(natuurtoestand) is vergelijkbaar met een permanente
oorlogstoestand van allen tegen allen
• Geen grondrechtenbescherming
• Men is bereid om af te zien van vrijheden, mits alle andere mensen
dit ook doen
• Soeverein is zelf geen contractspartij en kan niet worden gebonden
• De soevereine macht wordt verkregen door overwicht (verworven)
of wanneer mensen onderling overeenkomen om zich uit eigen vrije
wil aan één man te onderwerpen, in het vertrouwen dat deze hen
tegen alle anderen zal beschermen (opgericht)
• Absolutisme: Regering door een onbegrensde, ongedeelde en
absolute macht van de Leviathan
• Leviathan heeft almacht verkregen op grond van een vrijwillige
instemming van burgers. Het is diegene die effectief in staat is de
rust en de orde in de staat terug te brengen
• Pactum subjectionis
Locke Klassieke sociaal contract • Doel van het sociaalcontract is het bieden van veiligheid én een
theorie effectieve bescherming van de natuurlijke, voorstatelijke en
onvervreemdbare rechten van de mens: Life, Liberty and Estate,
together Property
• Het overdragen van twee bevoegdheden waardoor property
effectief kan worden beschermd, dit zijn het recht op zelfbehoud
(wetgevende macht) en het recht tot straffen (uitvoerende macht)
• De vorst is gebonden aan wetten, door het parlement uitgevaardigd
• In een natuurtoestand ontbreekt het aan positief recht, uitvoerende
macht en rechtsprekende macht
• Liberale rechtsstaat inclusief grondrechtenbescherming. Deze
grondrechtenbescherming van property omvat ook vrijheid van
godsdienst en privacy
• Grondrechten mogen worden ingeperkt als de wetgevende macht
hier vooraf mee heeft ingestemd en noodzakelijk is voor het
algemeen belang
• Pactum unionis en vervolgens een pactum subjectionis
Rousseau Klassieke sociaal contract • Het idee van zelfwetgeving, vrijheid in de Algemene wil
theorie • Idealistisch mensbeeld. De mens is van nature goed, maar
vervreemd geraakt van de natuur door de cultuur
• Vrijheid is gehoorzaamheid aan de wet die je jezelf hebt opgelegd
• Overdragen van alle natuurlijke vrijheden aan de Algemene Wil,
deze is soeverein
• De Algemene Wil is datgene dat een redelijk denkend mens zou
moeten willen als hij het algemeen belang voor ogen zou houden
• Zowel democratisch als totalitair
• Grondrechtenbescherming niet nodig
• Pactium unionis, het volk heerst over het volk
Rawls Moderne sociaal contract • Mensen moet hun eigenbelang volgen én unaniem tot een bepaalde
theorie set van rechtvaardigingsprincipes komen
• Het toekennen van rechten en plichten dient gelijkwaardig te zijn,
tenzij een ongelijke verdeling ten goede komt aan de absolute
positie van de minstbedeelden in de samenleving
Nozick Moderne sociaal contract • Het eigendomsrecht estate zoals Locke deze heeft bedoeld kan niet
theorie worden ingeperkt
• Maximale autonomie en zelfbeschikkingsrecht (self-ownership). Anti-
paternalistisch
• De overheid moet zich niet bezighouden met verdelen, maar met
herverdelen
Sociale en Moderne contracttheorieën
Ethiek
, Filosoof Theorie Standpunten
Bentham (Klassiek) Utilisme of gevolgenethiek • Wanneer de keuze bestaat tussen alternatieve
acties, moet er gekozen worden voor hetgeen dat
het grootste geluk meebrengt voor de meeste
mensen
Kant Deontologie of plichtethiek • Mensen hebben bepaalde plichtig waar geen
uitzondering op mogelijk is
• Deze plichten vormen het categorisch imperatief.
Het categorisch imperatief kan worden samengevat
op twee verschillende manieren worden
samengevat, Ten eerste zou je moeten doen
waarvan jij zou kunnen willen dat iedereen het
altijd zo zou doen en ten tweede moet je andere
mensen niet als middel gebruiken, maar als een
doel op zich
Aristoteles Deugdenethiek • Je moet jezelf ontwikkelen tot een deugdzaam mens
door altijd de gulde middenweg te kiezen
• Volgens Plato zijn de vier kardinale deugden hierbij
verstandigheid, rechtvaardigheid, zelfbeheersing en
moed
Mill Utilisme • Mill was een leerling van Bentham
• Mill was een sterk voorstander van gelijke rechten
voor vrouwen en de vrijheid van meningsuiting
• Het utilisme van Mill kan worden onderscheiden in
het kwaliteitsprincipe en regelutilisme
• Het kwaliteitsprincipe legt uit dat niet alle soorten
geluk even zwaar wegen
• Regelutilisme zegt dat je niet moet kijken naar wat
de beste handeling is, maar de beste regel
• Schadebeginsel: de overheid mag alleen rechtmatig
macht uitoefenen over een individu om schade aan
anderen te voorkomen
• Wanneer je Mill noemt, kan je Nozick noemen als
tegenhanger die staat voor een maximaal
zelfbeschikkingsrecht zonder inmenging van de
overheid
