Les 1 – gedrag verklaren en veranderen
Leerdoel: de student benoemt verschillende indelingen van
gezondheidsdeterminanten
Persoonsgebonden factoren:
o Kunnen genetisch en/of verworven zijn
o Ontwikkelen zich vaak via een wisselwerking tussen genen, leefstijl en
omgevingsfactoren.
o Voorbeelden: bloeddruk, overgewicht, cholesterol
Leefstijlfactoren:
o Worden ook wel gedragsfactoren genoemd.
o Het gaat om gedrag dat een gunstige of ongunstige invloed kan hebben op de
gezondheid
o Psychisch
o Voorbeelden: roken, alcoholgebruik, slapen, lichaamsbeweging
Omgevingsfactoren:
o Het gaat om zowel de sociale als fysieke leefomgeving
o Voorbeelden fysieke leefomgevingsfactoren: geluid, straling,
luchtverontreiniging, water, verkeersveiligheid
o Voorbeelden sociale leefomgevingsfactoren: sociale cohesie, veilig voelen
Voorzieningen gezondheidszorg:
o Hangt af van geld
o Curatie = behandelen van ziektes
o Preventie = voorkomen van ziektes
Endogeen = in het menselijk lichaam (persoonsgebonden)
Exogeen = buiten het menselijk lichaam (maatschappelijk)
Leerdoel: de student legt uit hoe een gewoonte tot stand komt
Gewoontes ontstaan door dingen regelmatig te doen. Je doet iets op een bepaald
tijdstip, plek, in reactie op de gebeurtenis etc. Doordat je gedragingen vaker herhaalt
wordt dit op een gegeven moment onderdeel van je doen en laten. Dit wordt een
gewoonte genoemd. Je ontwikkelt dit gedragspatroon zonder dat je je er bewust van
bent.
Klassieke conditionering = nieuw verband wordt aangeleerd.
Operante conditionering = nieuw gedrag aangeleerd door beloning of straf.
Leerdoel: de student is in staat de gedragsverklaringsmodellen ASE-model, Health
Belief Model en het VTV-model toe te passen
ASE-model:
Menselijk gedrag is te voorspellen door de intentie van gedrag te bestuderen, wat
wordt beïnvloed door Attitude, Sociale invloed en eigen Effectiviteit.
, o Attitude om een intentie tot bepaald gedrag te hebben, moet iemand eerst
een positieve houding hebben als het gaat om dat gedrag. Wat kan het
nieuwe gedrag je opleveren? Het representeert de balans van voor- en
nadelen.
o Sociale invloed de mening van anderen telt.
o Normatieve sociale invloed: de druk die wordt uitgeoefend door de
peergroep om ervoor te zorgen dat een individu zich overeenkomstig
de groepsnorm gedraagt.
o Informatieve sociale invloed: iemand kiest bij een beslissing voor
gedrag dat zoveel mogelijk overeenkomt met dat wat anderen doen in
eenzelfde situatie.
o Eigen effectiviteit geloven in je kunnen. Het gaat er niet om wat mensen
daadwerkelijk kunnen, maar om wat ze denken te kunnen. Dit kan te maken
hebben met zelfvertrouwen.
Health Belief Model
De kans dat een persoon een preventieve gezondheidsactie onderneemt, hangt af
van 2 assessments die de persoon maakt:
1. De ervaren dreiging
2. De ervaren voordelen en hindernissen van de actie
VTV-model
o Volksgezondheid Toekomst Verkenning
o Het model geeft inzicht in de belangrijkste toekomstige maatschappelijke
opgaven op het gebied van ziekte en gezondheid, gezondheidsdeterminanten,
preventie en gezondheidszorg.
, Leerdoel: de student legt de volgende gedragsveranderingsmodellen uit:
stappenreeks van gedragsverandering en Stages of Changes Model
Stappen van gedragsverandering:
6 stappen voor de Aandachtspunten zorgverlener m.b.t. methodiek
cliënt
Openstaan o Creëer gunstige omstandigheden
o Sluit aan bij de behoefte van de cliënt
o Bied ruimte voor emoties
o Check of de cliënt aandacht heeft voor het
onderwerp
o Inventariseer wat de cliënt van het onderwerp weet
o Stel samen gespreksdoelen vast
Begrijpen o Belangrijk: sluit aan bij de voorkennis, interesse,
begripsniveau, doelen
o Bruikbaar: geef concrete informatie, sluit aan bij
leefstijl, dagelijks leven cliënt
o Begrijpelijk: geef eenvoudige, heldere informatie
o Boeiend: gebruik vergelijkingen, beeldspraak
o Beklijvend: bied structuur:
1. Belangrijkste eerst
2. Herhaal kernpunten
3. Check of informatie begrepen is
Willen o Sluit aan bij de motivatie van de cliënt
Leerdoel: de student benoemt verschillende indelingen van
gezondheidsdeterminanten
Persoonsgebonden factoren:
o Kunnen genetisch en/of verworven zijn
o Ontwikkelen zich vaak via een wisselwerking tussen genen, leefstijl en
omgevingsfactoren.
o Voorbeelden: bloeddruk, overgewicht, cholesterol
Leefstijlfactoren:
o Worden ook wel gedragsfactoren genoemd.
o Het gaat om gedrag dat een gunstige of ongunstige invloed kan hebben op de
gezondheid
o Psychisch
o Voorbeelden: roken, alcoholgebruik, slapen, lichaamsbeweging
Omgevingsfactoren:
o Het gaat om zowel de sociale als fysieke leefomgeving
o Voorbeelden fysieke leefomgevingsfactoren: geluid, straling,
luchtverontreiniging, water, verkeersveiligheid
o Voorbeelden sociale leefomgevingsfactoren: sociale cohesie, veilig voelen
Voorzieningen gezondheidszorg:
o Hangt af van geld
o Curatie = behandelen van ziektes
o Preventie = voorkomen van ziektes
Endogeen = in het menselijk lichaam (persoonsgebonden)
Exogeen = buiten het menselijk lichaam (maatschappelijk)
Leerdoel: de student legt uit hoe een gewoonte tot stand komt
Gewoontes ontstaan door dingen regelmatig te doen. Je doet iets op een bepaald
tijdstip, plek, in reactie op de gebeurtenis etc. Doordat je gedragingen vaker herhaalt
wordt dit op een gegeven moment onderdeel van je doen en laten. Dit wordt een
gewoonte genoemd. Je ontwikkelt dit gedragspatroon zonder dat je je er bewust van
bent.
Klassieke conditionering = nieuw verband wordt aangeleerd.
Operante conditionering = nieuw gedrag aangeleerd door beloning of straf.
Leerdoel: de student is in staat de gedragsverklaringsmodellen ASE-model, Health
Belief Model en het VTV-model toe te passen
ASE-model:
Menselijk gedrag is te voorspellen door de intentie van gedrag te bestuderen, wat
wordt beïnvloed door Attitude, Sociale invloed en eigen Effectiviteit.
, o Attitude om een intentie tot bepaald gedrag te hebben, moet iemand eerst
een positieve houding hebben als het gaat om dat gedrag. Wat kan het
nieuwe gedrag je opleveren? Het representeert de balans van voor- en
nadelen.
o Sociale invloed de mening van anderen telt.
o Normatieve sociale invloed: de druk die wordt uitgeoefend door de
peergroep om ervoor te zorgen dat een individu zich overeenkomstig
de groepsnorm gedraagt.
o Informatieve sociale invloed: iemand kiest bij een beslissing voor
gedrag dat zoveel mogelijk overeenkomt met dat wat anderen doen in
eenzelfde situatie.
o Eigen effectiviteit geloven in je kunnen. Het gaat er niet om wat mensen
daadwerkelijk kunnen, maar om wat ze denken te kunnen. Dit kan te maken
hebben met zelfvertrouwen.
Health Belief Model
De kans dat een persoon een preventieve gezondheidsactie onderneemt, hangt af
van 2 assessments die de persoon maakt:
1. De ervaren dreiging
2. De ervaren voordelen en hindernissen van de actie
VTV-model
o Volksgezondheid Toekomst Verkenning
o Het model geeft inzicht in de belangrijkste toekomstige maatschappelijke
opgaven op het gebied van ziekte en gezondheid, gezondheidsdeterminanten,
preventie en gezondheidszorg.
, Leerdoel: de student legt de volgende gedragsveranderingsmodellen uit:
stappenreeks van gedragsverandering en Stages of Changes Model
Stappen van gedragsverandering:
6 stappen voor de Aandachtspunten zorgverlener m.b.t. methodiek
cliënt
Openstaan o Creëer gunstige omstandigheden
o Sluit aan bij de behoefte van de cliënt
o Bied ruimte voor emoties
o Check of de cliënt aandacht heeft voor het
onderwerp
o Inventariseer wat de cliënt van het onderwerp weet
o Stel samen gespreksdoelen vast
Begrijpen o Belangrijk: sluit aan bij de voorkennis, interesse,
begripsniveau, doelen
o Bruikbaar: geef concrete informatie, sluit aan bij
leefstijl, dagelijks leven cliënt
o Begrijpelijk: geef eenvoudige, heldere informatie
o Boeiend: gebruik vergelijkingen, beeldspraak
o Beklijvend: bied structuur:
1. Belangrijkste eerst
2. Herhaal kernpunten
3. Check of informatie begrepen is
Willen o Sluit aan bij de motivatie van de cliënt
