Samenvatting Gedragsverandering

Hoofdstuk 1: Gedragsverandering


1 Gedragsverandering

1.1 Veranderen en helpen veranderen

 Veranderen is voor iedereen anders: moeite en onzekerheid / dynamiek en uitdaging
 Elke verandering stelt eisen
 Veranderen heeft twee betekenissen:
1. Het onderwerp verandert zelf ‘Het weer verandert’
2. Doen veranderen ‘Ik verander de inrichting van mijn kamer’
 Het werkwoord ‘veranderen’:
• Overgankelijk: het anders maken
• Onovergankelijk: het anders worden
 Professionele beïnvloeding:
• Mensen helpen, begeleiden of beïnvloeden bij veranderingsprocessen: veranderen in
overgankelijke zin
• Beïnvloeding is dagelijks aanwezig

Agogiek = de leer van het doen veranderen van mensen. (Grieks: Agein = voeren of leiden)

1.2 Kenmerken van agogiek

1.2.1 Algemeen

 Gaat om mensen in verandering
 Beïnvloeden zodat mensen veranderen

1.2.2 Specifiek

 Het gaat om psychosociale verandering
 De beïnvloeding vindt beroepsmatig plaats, ook vrijwilligers
 De beïnvloeding is doelgericht
 De veranderaar werkt systematisch
 De beïnvloeding vindt bewust plaats
 De verandering wordt door de betrokkenen gewenst
 De beïnvloeding wordt vrijwillig ondergaan
 De beïnvloeding is niet wederzijds

"Een mens die zich gezien en begrepen voelt, bloeit open en verandert op bijna magische wijze."
- Roberto Assagiolo

1.3 Cliënt

 Cliënt (individu) of cliëntsysteem (meerdere personen):
• Gelijkwaardigheid
• Zelfstandigheid
 Patiënt:
• Passief, afhankelijk en onzelfstandig
1.4 •
AgogischeGepaard met lijdenen
beroepen en ongemak
(werk)velden
1

,Hoofdstuk 1: Gedragsverandering



 Beroepen:
• Agogie centraal: mental coach, hulpverlener, psychotherapeut, …
• Agogie als aspect: verpleegkundige, arts, leraar, praktijkbegeleider, ...
 Werkvelden: maatschappelijk werk, ontwikkelingssamenwerking, jongerenwerk, ...

1.5 Niveaus van psychosociaal functioneren

1.5.1 Soorten cliëntsystemen

Aspecten van voorgaande niveaus spelen hogerop ook mee:
1. Individuele personen
2. Groepen
3. Organisaties
4. Grotere samenlevingsverbanden

1.5.2 Micro-, meso- en macroniveau

1. Micro: individuen en kleine groepen
2. Meso: grote groepen
3. Macro: op heel grote schaal

1.6 Verschillende soorten verandering

Verandering = het verschil tussen een nieuwe en een oude situatie.
 Vervangen
 Toevoegen
 Negatieve uitgangssituatie: probleem → oplossing
 Positieve uitgangspositie: streven naar beter of meer
 Niet veranderen: besluit om alles bij het oude te laten

1.7 Incidentele en structurele verandering

 Incidenteel: eenmalig
 Structureel: blijvend, helpt voorwaarden scheppen waardoor men zichzelf kan helpen veranderen

1.8 Veranderbaarheid, verantwoordelijkheid en vrijheid

 Veranderbaarheid: growth mindset en fixed mindset
 Eigen verantwoordelijkheid VS “het is nu eenmaal zo dat…”
• Vanzelfsprekendheid is de vijand van verandering
 Keuzevrijheid: in hoeverre kan iemand (on)bewust kiezen?

1.9 Procesgericht veranderen
 Niet bedenken welke oplossing of verandering goed is (productgericht)
 Wel de manier waarop: Hoe bereiken wij dat? (proces- en cliëntgericht)

2

,Hoofdstuk 2: Wat verandering stimuleert


2 Wat verandering stimuleert
Verdiepen in de gedachten, gevoelens, opvattingen en behoeften van diegene die wil veranderen.

2.1 Bronnen van verandering

Waarom zou je veranderen? → voorbeelden p.34
1. Eigen ontwikkeling
2. Idealen
3. Innerlijke drang
4. Onvrede met de bestaande situatie
5. Informatie in strijd met het gedrag
6. Geheel nieuwe informatie
7. Verwachtingen van anderen
8. Belangen
9. Bedreiging van buitenaf
10. (Plotselinge) wijzigingen in omstandigheden
11. Indrukwekkende of confronterende ervaringen

2.2 Motivatie

Motief = de reden om iets te doen of de verwoording van die reden.
 Intrinsiek: gedreven zijn om iets te doen omdat je je daar direct prettig bij voelt
 Extrinsiek: het gaat om het effect van wat je doet (afvallen door lopen)
 Mensen zijn meer tot verandering gemotiveerd naarmate:
• Ze zich minder bedreigd voelen
• Iets kunnen bereiken dat meer wenselijk is of iets voorkomen dat minder wenselijk is
• Hun motivatie meer intrinsiek is
• Meer ondersteuning vanuit de omgeving
 Sterkste motor: succesvol resultaat of waargenomen positieve effect van alle inspanning
(omgekeerde => demotiverend)
 Richten op effecten op korte termijn

Tips voor de praktijk:
 Ga op zoek naar meer eigen redenen voor verandering
 Richt je op het behalen en accentueren van kleine successen

2.3 Gedrag centraal

2.3.1 Bouwstenen van menselijk psychosociaal functioneren

 Alles wat iemand weet, gedachtewereld, gedrag, gevoelens, behoefte, opvattingen,
overtuigingen, verwachtingen, wensen, ervaringen, gevoel over zichzelf, attitudes
 Al deze aspecten van de persoonlijkheid kunnen veranderen, maar niet allemaal even
gemakkelijk
 Lagen op verschillende diepte



3

, Hoofdstuk 2: Wat verandering stimuleert


2.3.2 De diepte van de verandering

 Hoe meer diepgaand, hoe moeilijker en meer geïnternaliseerd als het lukt
 In evenwicht geeft rust, uit evenwicht geeft spanning/stress
 Onderscheid tussen gedrag en persoon

Tips voor de praktijk:
 Gedrag prijzen ipv eigenschappen
• ‘Goed idee dat je het anders probeerde toen het eerst niet lukte’ ipv ‘Je bent
onhandig’
 Cliënten aanspreken op growth mindset ipv fixed mindset

Fixed mindset vs groeimindset




2.4 Ruimte en vrijheid

Gevoel van ruimte is belangrijk voor mensen. Belangrijk dit te respecteren.

2.5 Feedback

 Doelbewust tegen iemand zeggen hoe zijn gedrag op anderen
overkomt
 Feedback ≠ kritiek
 Maakt anderen bewust van hun functioneren en laat ze hun
blinde vlekken zien
 Positieve feedback geeft de richting van het 'goede' aan
 Negatieve feedback moet aan een gedragsalternatief worden
gekoppeld (anders bedreigend)

2.6 Afstand nemen en bewust worden

‘Wat je niet ziet en niet weet kun je niet veranderen’
 Zelfinzicht en bewustzijn van eigen functioneren → voorwaarden voor verandering
 Zelfreflectie

Tips voor de praktijk:
 Bewustwording, feedback, spiegel voorhouden, oog voor blinde vlekken, benoemen, bewust
maken, stimuleren tot zelfreflectie
2.7 Sociale bewijskracht
4