Feniks 3havo 2e editie Hoofdstuk 3 De eerste wereldoorlog Samenvatting

Hoofdstuk 3: De Eerste Wereldoorlog

§3.1 Je eigen volk en je eigen land

Eén volk, één land, één regering
 In de negentiende eeuw streefden Duitse nationalisten naar een verenigd Duitsland met
een eigen regering.
 Pruisen onder leiding van kanselier (minister president) Otto von Bismarck gebruikte
geweld (ijzer en bloed) om de Duitse gebieden te verenigen.
 Pruisen versloeg Denemarken en het Oostenrijkse leger en kreeg steun van andere Duitse
staatjes.
 Frankrijk (bang voor Duitse eenwording en een groot/sterk Duitsland) verklaarde Pruisen
de oorlog, maar werd verslagen, waarna Duitsland werd uitgeroepen en Elzas-
Lotharingen werd geannexeerd.
(korte termijn gevolg voor Fr: Elzas-Lotharingen verloren)
(lange termijn gevolg voor Fr: dit was natuurlijk barrière met Duitsland + er liggen rijke
kolen- en ijzermijnen)
 Pruisische koning werd uitgeroepen tot keizer Wilhelm I van Duitsland (18 jan 1871 in
Versailles)
(Buitenlandse politiek Bismarck en Wilhelm I :‘alliantiepolitiek’ (Bondgenoten zoeken &
Vrede handhaven)
 Frankrijk wilde wraak hiervoor

Industrie en wapenwedloop
 Nationalisme: Duitsers vonden zichzelf het beste volk op aarde (Vonden Engelsen en
fransen ook van zichzelf)
 Nieuwe Duitsland had achterstand in industrie, bewapening en koloniën
 Duitsland streed om een vooraanstaande positie als modern industrieel land. Frankrijk
was concurrent, maar vooral Engeland had een voorsprong door Industriële revolutie.
(met frans geld (spoor)wegen en kanalen aanleggen)
 Wilhelm II voert ‘Weltpolitik’ (Gericht op verkrijgen van koloniën & Sterke
industrialisatie en militarisme)
 Duitsland mengde zich in de koloniale race en met modern wapentuig werden Afrikaanse
koningsrijken overwonnen. (moderne imperialisme = streven naar een koloniaal
wereldrijk)
 Wilhelm II bouwde een oorlogsvloot om koloniën te veroveren en de Britse marine te
evenaren.
 Engelsen: Dreadnought (durfal): slagschip met turbostoommachines, bepantsering en
kanonnen in draaibare geschutstorens.
 De wapenwedloop tussen Europese landen was in volle gang.

, Veelvolkerenstaten
 Verschillende veelvolkerenstaten, zoals Oostenrijk-Hongarije, Rusland en het
Osmaanse Rijk, werden geconfronteerd met nationale bewegingen van diverse volken
(volken willen zelfstandigheid).
 Oostenrijk-Hongarije
 Veel volken Duits niet als moederstaal
 1866: Hongaren zelfbestuur => dubbelmonarchie
 1908: Bosnië Herzegowina bezetten om gebiedsverlies aan Italië te compenseren)
 Geloof: Bosniërs zijn moslims en voelen niets voor katholieke keizer
 Taal: Serviërs wilden bij taalbroeders in Servië horen
 Het Osmaanse Rijk
 Vele bevolkingsgroepen met eigen taal, cultuur en godsdienst (islam, joden en
christenen)
 Viel uiteen door nationale bewegingen, waarbij verschillende gebieden onafhankelijk
werden.
 1830 Grieken
 1878 Serviërs
 1908 Bulgaren
 Rusland was een veelvolkerenstaat met diverse religies (christelijk, Russisch-orthodox,
joods, moslims) en talen (Russisch, Pools, Oekraïens, Fins, etc).

Tegenstellingen en bondgenootschappen
 Balkan voor Russen strategisch belangrijk (Russische havens aan Zwarte zee zijn de
enige die ’s winters niet dichtvriezen, dus enige manier om wereldzeeën te bereiken is
langs Turkije) + steunen Slavische taalbroeders (Bosniërs, Slovenen en Serven) op
Balkan.
 Rusland is christelijk en Turkije islamitisch
 Rusland en Frankrijk sloten een bondgenootschap vanwege de Russische problemen met
Turkije en de Franse angst voor Duitsland.
 Engeland focuste zich liever op de beheersing van de wereldzeeën en hun koloniale rijk,
maar koos later de zijde van Frankrijk en Rusland, wat resulteerde in de Triple Entente.
(omdat ze Duitsland als concurrent zagen)
 Duitsland vormde een alliantie met Oostenrijk-Hongarije en Italië in de Dreibund of
Triple Alliantie, maar er waren onderlinge spanningen en Duitsland was zich bewust van
de uitdagingen in een oorlog.
 De bondgenootschappen leidden tot een situatie waarin twee zwaarbewapende
coalities tegenover elkaar stonden, wat de vraag opriep of dit de wereld veiliger
maakte.

 Von Schlieffen-plan: Duitsland wilde tweefrontenoorlog voorkomen (tegelijkertijd
vechten met Frankrijk en Rusland) door eerst Frankrijk binnen te vallen, via België, en
daarna Rusland aan te vallen, omdat Rusland dan toch nog niet gemobiliseerd is.

Indirecte oorzaken WOI:
 Nationalisme
 Franse wraak gedachte / Duitsland en Rusland wilden meer macht / Britse angst voor
concurrentie
 Wapenwedloop
 Militarisme + Industrialisatie zorgden voor grotere legers/marine + modernere wapens