Luhman:
- De stelling van Luhman dat modernisering gepaard gaat met functionele
differentiëring van de maatschappij in relatief autonome deelsystemen is verenigbaar
met het rechtspositivisme van H.L.A. Hart.
- In het systeem van Luhman houdt ‘cognitief open’ in dat verschillende deelsystemen
wel met elkaar kunnen interageren, maar regels daarvoor eerst vertaald moeten
worden naar het andere deelsysteem.
- Volgens Luhmann is de moderne maatschappij functioneel gedifferentieerd in
cognitief open en operationeel gesloten deelsystemen.
- In voormoderne tijden was er geen sprake van moderne differentiatie.
- De procedurele legitimatie van het recht impliceert dat de primaire geldingsgrond van
een wet niet haar inhoudelijke rechtvaardigheid is.
- De procedurele legitimatie van het recht is een gevolg van de toenemende
levensbeschouwelijke heterogeniteit van de maatschappij en van de functionele
differentiatie van de maatschappij in deelsystemen.
- Het is kenmerkend voor voormoderne denken dat uit het zijn men een behoren.
Moderne filosofen zullen zeggen dat men een ‘behoren’ (normatief) nooit kan
afleiden uit een descriptieve norm.
- In Luhman’s theorie betreffende de functionele differentiatie van de maatschappij in
deelsystemen sluit de operationele geslotenheid van het recht, invloed van het recht
op de moraal niet uit.
- In Luhman’s theorie betreffende de functionele differentiatie van de maatschappij in
deelsystemen sluit de operationele geslotenheid van het rechtssysteem niet uit dat
de meerderheidsmoraal de inhoud van de rechtsregels mede bepaalt.
- Ten gevolge van de godsdienstoorlogen verschuift het accent in de vroegmoderne
rechtsopvatting van het hogere recht naar de menselijke wet.
- Fout: Ten gevolge van de godsdienstoorlogen verschuift het accent in de
vroegmoderne rechtsopvatting van de menselijke wet naar het natuurrecht.
- Fout: De procedurele legitimatie van het recht is gebaseerd op een set van spelregels
die ontstaan zijn ten gevolge van het atheïstisch worden van de maatschappij.
- Fout: Luhman’s theorie betreffende de zelfreferentiële operationele geslotenheid van
het rechtssysteem, vertoont meer verwantschap met de rechtsfilosofie van Fuller dan
met die van Kelsen.
1
, - Fout: In Luhman’s theorie betreffende de functionele differentiatie van de
maatschappij in deelsystemen, worden recht, moraal en techniek als operationeel
gesloten systemen opgevat.
- Fout: In Luhman’s theorie betreffende de functionele differentiatie van de
maatschappij in deelsystemen impliceert de operationele geslotenheid van het
rechtssysteem dat de godsdienst geen invloed kan hebben op het recht.
- Fout: Procedurele legitimatie van het recht impliceert dat de primaire
geldigheidsgrondslag van een rechtsregel zijn inhoudelijke rechtvaardigheid is.
- Fout: In moderne maatschappijen hebben recht en moraal niets met elkaar te maken.
Rechtspositivisme:
- Volgens rechtspositivisten dient er een onderscheid te worden gemaakt tussen het
recht zoals het is en het recht zoals het hoort te zijn.
- Voor rechtspositivisten is niet alles wat juridisch verplicht is moreel verplicht.
- Religieuze fundamentalisten zullen in beginsel geen aanhangers van het
rechtspositivisme zijn.
- Fout: Het rechtspositivisme stelt dat de moraal geen invloed mag uitoefenen op de
totstandkoming van rechtsregels.
Austin:
- Volgens Austin is een rechtsregel een bevel van een soeverein vergezeld van een
sanctie.
- Fout: Austin pleit voor een actualisering van het natuurrecht.
Hans Kelsen:
- Kelsen pleit voor een zuivere rechtsleer.
- In ‘Wat is gerechtigheid?’ bekritiseert Kelsen de categorische imperatief, het
gelijkheidsbeginsel en de gulden regel als maatstaven van rechtvaardigheid.
- De Kelseniaanse Grundnorm is een handelingsvoorschrift gericht tot de
staatsorganen.
2
, - Kelsen is een voorstander van een formele democratieopvatting die
antidemocratische ideologieën toelaat.
- Volgens Kelsen is het natuurrecht binnen de context van de moderne maatschappij
logisch onhoudbaar.
- Fout: Volgens Kelsen is het natuurrecht, ongeacht het achterliggende wereldbeeld,
logisch onhoudbaar.
- Fout: Volgens Kelsen is de Grundnorm de hoogste norm van het rechtssysteem.
- Fout: Kelsen verkiest de gulden regel boven de categorische imperatief als beginsel
van gerechtigheid.
- Fout: Voor Kelsen was het nazirecht juridisch niet bindend wegens zijn intrinsieke
onrechtvaardigheid.
Hart:
- Primaire regels in de zin van Hart, zijn geboden of verboden.
- De corona regel die ons verplichtte om een mondmasker te dragen en anderhalve
meter afstand te houden, is een primaire regel in de zin van Hart.
- Een berechtigingsregel is een secundaire regel in de zin van Hart.
- Volgens Hart identificeren totalitaire regimes recht en moraal.
- Fout: De regels waarin de hoogte van boetes worden bepaald die opgelegd worden
bij het schenden van verkeersregels, zijn secundaire regels in de zin van Hart.
- Fout: Volgens Hart is het recht een verzameling van regels en beginselen.
- Fout: Hart stelt dat de rechter gebonden is aan de beginselen die hij in een moeilijk
geval tegen elkaar afweegt.
Fuller:
- Volgens Fuller dient een rechtsregel steeds een interne moraliteit te bezitten.
- Fuller verwerpt de positivistische scheiding van recht en moraal.
- Fuller pleit niet voor een scheiding van recht en moraal.
3
- De stelling van Luhman dat modernisering gepaard gaat met functionele
differentiëring van de maatschappij in relatief autonome deelsystemen is verenigbaar
met het rechtspositivisme van H.L.A. Hart.
- In het systeem van Luhman houdt ‘cognitief open’ in dat verschillende deelsystemen
wel met elkaar kunnen interageren, maar regels daarvoor eerst vertaald moeten
worden naar het andere deelsysteem.
- Volgens Luhmann is de moderne maatschappij functioneel gedifferentieerd in
cognitief open en operationeel gesloten deelsystemen.
- In voormoderne tijden was er geen sprake van moderne differentiatie.
- De procedurele legitimatie van het recht impliceert dat de primaire geldingsgrond van
een wet niet haar inhoudelijke rechtvaardigheid is.
- De procedurele legitimatie van het recht is een gevolg van de toenemende
levensbeschouwelijke heterogeniteit van de maatschappij en van de functionele
differentiatie van de maatschappij in deelsystemen.
- Het is kenmerkend voor voormoderne denken dat uit het zijn men een behoren.
Moderne filosofen zullen zeggen dat men een ‘behoren’ (normatief) nooit kan
afleiden uit een descriptieve norm.
- In Luhman’s theorie betreffende de functionele differentiatie van de maatschappij in
deelsystemen sluit de operationele geslotenheid van het recht, invloed van het recht
op de moraal niet uit.
- In Luhman’s theorie betreffende de functionele differentiatie van de maatschappij in
deelsystemen sluit de operationele geslotenheid van het rechtssysteem niet uit dat
de meerderheidsmoraal de inhoud van de rechtsregels mede bepaalt.
- Ten gevolge van de godsdienstoorlogen verschuift het accent in de vroegmoderne
rechtsopvatting van het hogere recht naar de menselijke wet.
- Fout: Ten gevolge van de godsdienstoorlogen verschuift het accent in de
vroegmoderne rechtsopvatting van de menselijke wet naar het natuurrecht.
- Fout: De procedurele legitimatie van het recht is gebaseerd op een set van spelregels
die ontstaan zijn ten gevolge van het atheïstisch worden van de maatschappij.
- Fout: Luhman’s theorie betreffende de zelfreferentiële operationele geslotenheid van
het rechtssysteem, vertoont meer verwantschap met de rechtsfilosofie van Fuller dan
met die van Kelsen.
1
, - Fout: In Luhman’s theorie betreffende de functionele differentiatie van de
maatschappij in deelsystemen, worden recht, moraal en techniek als operationeel
gesloten systemen opgevat.
- Fout: In Luhman’s theorie betreffende de functionele differentiatie van de
maatschappij in deelsystemen impliceert de operationele geslotenheid van het
rechtssysteem dat de godsdienst geen invloed kan hebben op het recht.
- Fout: Procedurele legitimatie van het recht impliceert dat de primaire
geldigheidsgrondslag van een rechtsregel zijn inhoudelijke rechtvaardigheid is.
- Fout: In moderne maatschappijen hebben recht en moraal niets met elkaar te maken.
Rechtspositivisme:
- Volgens rechtspositivisten dient er een onderscheid te worden gemaakt tussen het
recht zoals het is en het recht zoals het hoort te zijn.
- Voor rechtspositivisten is niet alles wat juridisch verplicht is moreel verplicht.
- Religieuze fundamentalisten zullen in beginsel geen aanhangers van het
rechtspositivisme zijn.
- Fout: Het rechtspositivisme stelt dat de moraal geen invloed mag uitoefenen op de
totstandkoming van rechtsregels.
Austin:
- Volgens Austin is een rechtsregel een bevel van een soeverein vergezeld van een
sanctie.
- Fout: Austin pleit voor een actualisering van het natuurrecht.
Hans Kelsen:
- Kelsen pleit voor een zuivere rechtsleer.
- In ‘Wat is gerechtigheid?’ bekritiseert Kelsen de categorische imperatief, het
gelijkheidsbeginsel en de gulden regel als maatstaven van rechtvaardigheid.
- De Kelseniaanse Grundnorm is een handelingsvoorschrift gericht tot de
staatsorganen.
2
, - Kelsen is een voorstander van een formele democratieopvatting die
antidemocratische ideologieën toelaat.
- Volgens Kelsen is het natuurrecht binnen de context van de moderne maatschappij
logisch onhoudbaar.
- Fout: Volgens Kelsen is het natuurrecht, ongeacht het achterliggende wereldbeeld,
logisch onhoudbaar.
- Fout: Volgens Kelsen is de Grundnorm de hoogste norm van het rechtssysteem.
- Fout: Kelsen verkiest de gulden regel boven de categorische imperatief als beginsel
van gerechtigheid.
- Fout: Voor Kelsen was het nazirecht juridisch niet bindend wegens zijn intrinsieke
onrechtvaardigheid.
Hart:
- Primaire regels in de zin van Hart, zijn geboden of verboden.
- De corona regel die ons verplichtte om een mondmasker te dragen en anderhalve
meter afstand te houden, is een primaire regel in de zin van Hart.
- Een berechtigingsregel is een secundaire regel in de zin van Hart.
- Volgens Hart identificeren totalitaire regimes recht en moraal.
- Fout: De regels waarin de hoogte van boetes worden bepaald die opgelegd worden
bij het schenden van verkeersregels, zijn secundaire regels in de zin van Hart.
- Fout: Volgens Hart is het recht een verzameling van regels en beginselen.
- Fout: Hart stelt dat de rechter gebonden is aan de beginselen die hij in een moeilijk
geval tegen elkaar afweegt.
Fuller:
- Volgens Fuller dient een rechtsregel steeds een interne moraliteit te bezitten.
- Fuller verwerpt de positivistische scheiding van recht en moraal.
- Fuller pleit niet voor een scheiding van recht en moraal.
3
