samenvatting Psychopathologie (14/20)

PSYCHOPATHOLOGIE
HOOFDSTUK 1: INTRODUCTIE

 Psychopathologie:
o psychè (= ziel) + pathos (= lijden): de ziel die aan het lijden is
o deelgebied/grijze zone v psychiatrie en klinische psychologie
o Houdt zich bezig met afwijkende emoties, gedragingen en gedachten
o Weten wat er aan de hand is en waarom men doet wat men doet
o beschrijven van psychische stoornissen, oorzaken/verklaringen ervan en behandeling




 Psychiatrie:
o medisch specialisme gericht op diagnostiek en behandeling van psychische stoornissen (medisch
oogpunt op het omgaan met psychisch lijden)
 Klinische psychologie:
o beschrijving, oorzaken en behandeling van psychische stoornissen en bevordering van psychische
welbevinden (psychologisch oogpunt om om te gaan met psychisch lijden)
o niet medicamenteus
 Psychische stoornis =
o geheel van afwijkende emoties, gedachten of gedragingen
o mét storing in het functioneren en persoonlijk lijden
 prevalentie:




 er heerst nog steeds een stigma
o nochtans iemand met ‘psychische problemen’ is niet per definitie afwijkend
o belang v destigmatisering! (vb. rode neuzen dag, getuigenissen van BV’s,…)
 Religieuze, morele, maatschappelijke oordelen – omgeving speelt belangrijke invloed in mate dat iets als
afwijkends wordt gezien!
 Eigen gevoelens, observaties en gedachten spelen ook rol in hoe je met mensen omgaat, hoe je hen gaat
behandelen en begeleiden
o Dus: heel belangrijk van zicht te hebben op hoe jezelf in elkaar steekt want zo kan je beter
behandelen en begeleiden
 Hoe definiëren we afwijkend gedrag?
o Medisch model  biologische/genetische oorzaak
o Breder kijken: ‘psychische stoornis’ = bio-psycho-sociaal
o Iedereen heeft angst, verdriet, paniek, lusteloosheid… maar wanneer afwijkend?
o Wanneer symptoom (kenmerken passend bij bepaalde stoornis)?

1

, o Wanneer stoornis? Diagnostisch criterium  bep. symptomen, kenmerken moeten voldoen aan
bep. voorwaarden alvorens beschouwd als afwijkend en horend bij bepaalde stoornis
 6 criteria voor abnormaliteit:
o Uitzonderlijk (prevalentie, cultuur, record)
 Vb. stemmen horen die er niet zijn
o Sociaal afwijkend (cultuur, samenleving, generatie)
 Vb. achterdocht
o Foute perceptie/interpretatie van de realiteit (religie)
 Vb. wanen
o Emotioneel lijden (afwezig of aanwezig?)
 Op zich niet voldoende, ook tijdsbepaling (nog aanwezig lange tijd na aanleiding?
o Ongepast of contraproductief gedrag (ondanks neg gevolgen)
 Verstoord het functioneren? Vb. alcoholmisbruik
o Gevaar (sociale context, religie)
 Voor zichzelf of een ander
 afwijkend G = op meerdere manieren definieerbaar
 combinatie van deze criteria
 in bepaald opzicht afwijkend zijn ≠ geheel afwijkend zijn!
 Culturele aspecten v afwijkend gedrag
o gezondheid en ziekte verschilt van cultuur tot cultuur
 Indianen: ‘ziekten van de blanke man’ (alc, drugs) vs ‘indiaanse ziekten’ (probl in stam)
o afwijkend gedrag verschilt van cultuur tot cultuur
 angst in Westen (financieel) vs Afrikaanse landen (voortplanting)
o terminologie verschilt van cultuur tot cultuur
 depressie: schuld/verdriet in Westen vs hoofdpijn, vermoeidheid, zwakte in Oosten




HISTORISCHE VISIES OP AFWIJKEND GEDRAG

 Hippocrates (ca 400 v.C.)
o Ziekten v lichaam & geest= gevolg v natuurlijke oorzaken, niet v bezetenheid
o Naturalistische verklaring: evenwicht vs onevenwicht in humores / lichaamssappen
o Verstoring in humores zorgt voor afwijkend gedrag
 Flegma (slijm): flegmatiek  traag, lethargisch
 Zwarte gal: melancholie  depressief
 Bloed: sanguinisch  opgewekt, zelfverzekerd
 Gele gal: cholerisch  driftig
o 3 categorieën abnormale gedragspatronen:

2

,  Melancholie: buitensporige depressie
 Manie: uitz opwinding
 Bezetenheid: bizar gedrag
 Arabische psychiatrie (8ste - 16de eeuw)
o Ontwikkeling eigen psychiatrie: aandacht voor behandelingen, theorieën, diagnostiek
 Voorloper v onze meer humane aanpak
o Typisch: mensgerichte benadering van geestesziekten
o Vermoedelijk gevolg van Koran: adviseert humane en fatsoenlijke behandeling van geestziekten
want psych. stoornis is een praktisch probleem
o Voorloper van goed ontwikkelde behandelingen en gespecialiseerde hulp (in Europa pas in 1900!)
 Exorcisme & heksenvervolging in Europa (330 – 1500 n.C.)
o Heropleving geloof in bovennatuurlijke oorzaken
 Afwijkend gedrag = teken van bezetenheid
 Geesten/duivel => bezeten
 Behandeling = uitdrijving / exorcisme
 Aframmeling, geseling, gebed, uithongering,…
o Heksenvervolging eind 15E eeuw
 Door inquisiteurs aangesteld door K.K.
 Via ‘diagnostische tests’
 Vb. drijftest: pure metalen zinken – onzuivere metalen stijgen nr oppervlakte – hoofd
boven water houden = samenspannen met duivel
o Geloof in natuurlijke oorzaken nooit helemaal verdwenen
 Krankzinnigheid owv lichamelijke ziekte – hersentrauma (in Engeland)
 Trepanatie: gat id schedel maken
o Mss bedoeld om slachtoffer te bevrijden vd demonen die men verantw achtte voor het afwijkend
gedrag
 Gekkenhuizen (ca 1600)
o Overal in Europa krankzinnigengestichten
o Bedelaars + geestelijk gestoorden
o Erbarmelijke levensomstandigheden
 Vastgeketend aan bed
 Geen hygiëne
 Rondzwerven op terrein
o Tegen betaling naar fratsen van bewoners gaan kijken: “dolhuizen”
 Hervormingen (ca1800)
o Artsen Pussin & Pinel (Fr)
 Mensen met afwijkend gedrag zijn ziek
 Dus, recht op menselijke behandeling
o Behandelfilosofie = morele therapie
 Respectvolle & ontspannen omgeving & behandeling => normaliteit
o Guislain (B) & van der Kolk (Ndl)
o Guislain instituut Gent - ‘moderne gestichten’
o 1841 ° Wet: kwaliteit behandeling patiënten: kwaliteitseisen aan behandeling en verpleging van
psychiatrische patiënten
 Apathie (1850):
o ‘afwijking is ongeneeslijk’ - idee van succesvolle behandeling raakt in ongenade
o Wel psychiatrische ziekenhuizen
o Psychiatrie = angstaanjagende plekken
o Mensonwaardige behandelingen (dwangbuizen, riemen, handboeien,…)

3

,  20ste eeuw:
o Terug aandacht voor wijze waarop men behandelt maar nog steeds ‘weggestopt’ in psychiatrische
ziekenhuizen
 Sociaal gerichte psychiatrische principes (1950)
o Men gaat naar patiënt toe ipv wachten tot patiënt komt
o Psychofarmaca
o Nieuwe therapeutische behandelingen gericht op reïntegratie
o Patiënten worden niet langer ‘weggestopt’ in psychiatrische ziekenhuizen die ver van bewoonde
wereld liggen
 De antipsychiatrische beweging (1970)
o Psychische stoornissen bestaan niet
o Gevolg van kapitalistische maatschappij
o Dus geen behandeling, zeker niet in ziekenhuis
o Daling aantal psychiatrische ziekenhuizen
o Stijging ambulante zorg – grootschalige projecten om psych zieken in maatschapppij te houden
 Nu: enkel opname als werkelijk geen alternatief
o ° van beschut wonen – zorg in gastgezinnen (Geel)
o Deïnstitutionalisering – ‘liberaal beleid’: patiënt moet voor zz kunnen zorgen – geen behandeling
onder dwang
o Keerzijde: als geen vrijwilligheid worden patiënten aan lot overgelaten
o Verwaarlozing, daklozenbestaan, suïcide
o ° bemoeizorg (outreachende zorg): hulpverleners bekommeren zich om zorgmijders
o = sociaal-psychiatrische hulpverlening -> voor behoeftigen die zelf stap naar hulpverlening niet
zetten
o Nu recent: mobiele psychiatrische teams, (vermaatschappelijking van de zorg)
 Herstelbenadering:
o Nadruk op eigen kracht, empowerment, psychiatrische patienten krijgen actieve rol in eigen
herstel en maatschappelijke participatie
o Destigmatiserend werk en taboe doorbrekend
 Evidenced-based medicine
o Streven naar gebruik maken van best beschikbare bewijs bij maken van keuze voor patiënt => dus
behandelen obv
o Behandelprotocollen
 Kwaliteit van zorg verbeteren
 Resultaten meer meetbaar en vergelijkbaar maken
o MAAR: wat met uniciteit van patiënt & zijn interactie met omgeving?
 Protocollen niet ideaal (vb. 4 bezoekjes aan psycholoog zou moeten volstaan, moet
gediagnosticeerd & doorverwezen worden door huisarts op voorhand (die eig niet
opgeleid is hiervoor)…
o Gebrek aan bewijs ≠ bewijs aan effectiviteit !
o Leidde tot ° van Evidenced- based practice
 Professioneel neemt besluiten obv
 Beste onderzoeksresultaten
 Ervaring
 Voorkeur van patiënt
 Beschikbare hulpmiddelen




4