4. Lijden en dood
Anti-natalisme
● Benatar
○ Tegen geboorte omdat dit lijden en pijn meebrengt + levens van de meeste
mensen waren het niet waard door al dit lijden
○ Sophocles
■ Nooit geboren zijn is het beste, maar als we het licht moeten zien is
het volgende beste snel terugkeren van waar we kwamen
Zin van het leven
● Griekse visie
○ Verbonden met teleologie (zie hoofdstuk 2) ⇒ werkelijkheid heeft een doel
■ Alle doelen zijn in harmonie = kosmos ⇔ chaos
■ Doel is realiseren van eigen natuur, streven naar perfectie
● Doel van het leven bepalen we door te kijken naar het doel van
de mens = realiseren van redelijkheid ⇒ zin van het leven =
reflecteren en redelijk zijn = objectieve zin vh leven, voor
iedereen
○ Bleef ook een grond voor oa de Christelijke visie ⇒ ‘boek der natuur’
■ De natuur goed begrijpen geeft ons een inzicht in de natuur (doel) van
God, dus onze eigen natuur goed begrijpen geeft ons een inzicht in de
zin van het leven.
● Moderne visie
○ Afstand genomen van doeldenken
○ Werkelijkheid lijkt niet om ons bekommerd, het universum is onverschillig bv.
mensen kunnen jong of oud sterven, hier maakt het universum geen verschil
in ⇒ Onze natuur/werklijkheid garandeert dus niet dat ons leven gelukkig of
zinvol is!!
○ Zingeving is een modern idee! Want in de Griekse visie was er een
voorafgegeven idee van zin van het leven dat je naar je eigen natuur moet
streven (objectieve zin) en zo je eigen subjectieve zin van het leven verder
kan ontwikkelen = zin vinden; in de moderne visie geen voorafgegeven idee,
je geeft zelf een zin aan je leven door bv. realiseren van bepaalde projecten
die ons voldoening geven, dus puur subjectief
1
, Zin van het lijden
● Theodicee = filosofisch genre waarin men probeert God te rechtvaardigen
○ ‘Als deze algoede, alwetende, almachtige God bestaat, hoe kan het dan dat er
lijden bestaat en wat is de zin ervan?’
■ Antwoord 1 dat vaak voorkomt: lijden is waardevol maar zien we niet
vanuit menselijk perspectief, maar het past binnen Gods groter plan
dus we moeten er vertrouwen in hebben
■ Antwoord 2 dat vaak voorkomt: lijden als voorwaarde voor iets anders
te realiseren. Menselijke vrijheid zorgt ervoor dat we soms ook
kunnen handelen op een manier dat ‘niet goed’ is en brengt zo lijden
mee. MAAR toch heel wat lijden dat niet te wijden is aan menselijke
vrijheid bv. waarom sterft mijn kind jong?
● Theodicee van Leibniz
○ Deel van lijden is zinvol bv. door menselijke vrijheid beginnen handelen op
een manier dat niet goed is zorgt voor lijden, maar daaruit ontwikkelt je
karakter en leer je wel goed handelen; maar ook een deel van het lijden is
zinloos maar is onvermijdelijk (zie hieronder)
○ Deel van lijden is onvermijdelijk
■ God kon kiezen tussen alle mogelijke werelden en heeft hieruit de
best mogelijke gekozen. Dit betekent dus van alle werelden dat deze
wereld met lijden het beste was of dat een wereld zonder lijden
onmogelijk was. Hij heeft alle belangrijke waarden proberen
optimaliseren, niet maximaliseren zodat er een goed evenwicht was.
(extra voorbeeld optimaliseren ipv maximaliseren: oftewel kies ik een
ijsje met veel nootjes en geen chocolade, een ijsje met veel chocolade
en geen nootjes of een ijsje met beiden maar in mindere maten ⇒ ik
kies het laatste bcs kinda best of both worlds snapj)
● Voltair ⇒ bekritiseert Leibniz door schrijven van boek met de personages
Candide/dr. Pangloss en neemt vindt zijn opvatting niet bevredigend als men door
veel ellende gaat
Leven zonder pijn?
Moderne perspectief: naar geluk streven door individuele subjectieve levensprojecten
⇒ Proberen van zoveel mogelijk negatieve emoties en lijden te vermijden, want vormen
bedreiging voor een zinvol bestaan
MAAR negatieve is onvermijdelijk en heeft een functie!
● Marx via Darwin = biologische nut van lijden
2
Anti-natalisme
● Benatar
○ Tegen geboorte omdat dit lijden en pijn meebrengt + levens van de meeste
mensen waren het niet waard door al dit lijden
○ Sophocles
■ Nooit geboren zijn is het beste, maar als we het licht moeten zien is
het volgende beste snel terugkeren van waar we kwamen
Zin van het leven
● Griekse visie
○ Verbonden met teleologie (zie hoofdstuk 2) ⇒ werkelijkheid heeft een doel
■ Alle doelen zijn in harmonie = kosmos ⇔ chaos
■ Doel is realiseren van eigen natuur, streven naar perfectie
● Doel van het leven bepalen we door te kijken naar het doel van
de mens = realiseren van redelijkheid ⇒ zin van het leven =
reflecteren en redelijk zijn = objectieve zin vh leven, voor
iedereen
○ Bleef ook een grond voor oa de Christelijke visie ⇒ ‘boek der natuur’
■ De natuur goed begrijpen geeft ons een inzicht in de natuur (doel) van
God, dus onze eigen natuur goed begrijpen geeft ons een inzicht in de
zin van het leven.
● Moderne visie
○ Afstand genomen van doeldenken
○ Werkelijkheid lijkt niet om ons bekommerd, het universum is onverschillig bv.
mensen kunnen jong of oud sterven, hier maakt het universum geen verschil
in ⇒ Onze natuur/werklijkheid garandeert dus niet dat ons leven gelukkig of
zinvol is!!
○ Zingeving is een modern idee! Want in de Griekse visie was er een
voorafgegeven idee van zin van het leven dat je naar je eigen natuur moet
streven (objectieve zin) en zo je eigen subjectieve zin van het leven verder
kan ontwikkelen = zin vinden; in de moderne visie geen voorafgegeven idee,
je geeft zelf een zin aan je leven door bv. realiseren van bepaalde projecten
die ons voldoening geven, dus puur subjectief
1
, Zin van het lijden
● Theodicee = filosofisch genre waarin men probeert God te rechtvaardigen
○ ‘Als deze algoede, alwetende, almachtige God bestaat, hoe kan het dan dat er
lijden bestaat en wat is de zin ervan?’
■ Antwoord 1 dat vaak voorkomt: lijden is waardevol maar zien we niet
vanuit menselijk perspectief, maar het past binnen Gods groter plan
dus we moeten er vertrouwen in hebben
■ Antwoord 2 dat vaak voorkomt: lijden als voorwaarde voor iets anders
te realiseren. Menselijke vrijheid zorgt ervoor dat we soms ook
kunnen handelen op een manier dat ‘niet goed’ is en brengt zo lijden
mee. MAAR toch heel wat lijden dat niet te wijden is aan menselijke
vrijheid bv. waarom sterft mijn kind jong?
● Theodicee van Leibniz
○ Deel van lijden is zinvol bv. door menselijke vrijheid beginnen handelen op
een manier dat niet goed is zorgt voor lijden, maar daaruit ontwikkelt je
karakter en leer je wel goed handelen; maar ook een deel van het lijden is
zinloos maar is onvermijdelijk (zie hieronder)
○ Deel van lijden is onvermijdelijk
■ God kon kiezen tussen alle mogelijke werelden en heeft hieruit de
best mogelijke gekozen. Dit betekent dus van alle werelden dat deze
wereld met lijden het beste was of dat een wereld zonder lijden
onmogelijk was. Hij heeft alle belangrijke waarden proberen
optimaliseren, niet maximaliseren zodat er een goed evenwicht was.
(extra voorbeeld optimaliseren ipv maximaliseren: oftewel kies ik een
ijsje met veel nootjes en geen chocolade, een ijsje met veel chocolade
en geen nootjes of een ijsje met beiden maar in mindere maten ⇒ ik
kies het laatste bcs kinda best of both worlds snapj)
● Voltair ⇒ bekritiseert Leibniz door schrijven van boek met de personages
Candide/dr. Pangloss en neemt vindt zijn opvatting niet bevredigend als men door
veel ellende gaat
Leven zonder pijn?
Moderne perspectief: naar geluk streven door individuele subjectieve levensprojecten
⇒ Proberen van zoveel mogelijk negatieve emoties en lijden te vermijden, want vormen
bedreiging voor een zinvol bestaan
MAAR negatieve is onvermijdelijk en heeft een functie!
● Marx via Darwin = biologische nut van lijden
2
